Hoorcolleges opvoeden in historisch perspectief

Wat is opvoeding?
- Een intentionele handeling van de opvoeder tegenover de opvoedeling. Het kind kan inspraak
hebben, dit met betrekking tot emoties, behoeftes.
- Doel; zelfstandigheid en redzaamheid

Opvoedingsmiddelen

- Opvoedeling
- Opvoeder
- Omgeving
o Kleine omgeving
o Bredere omgeving (samenleving -> cultuurhistorisch perspectief)(de normen en
waarde die worden geëist)

Opvoedingsmilieu

- Primaire opvoedingsmilieu
o Kerngezin
 Moeder vader kind
o Samengestelde gezinnen
 Pleeggezinnen
 Gescheiden ouders
 Ect.
o Opa en oma
- Secundaire opvoedingsmilieu
o Doel; Beroepsgerichte opvoeding
o School
o Leerkrachten
o Sportclubs – coaches
o Kinderdagverblijf -> oppassers – pedagogen
- Tertiaire opvoedingsmilieu
o Vriendengroepen
o Groepen; gabbers/skaters/hippies/ect.
o Sociale omgeving
o Doel;
- Quartaire opvoedingsmilieu
o Multi media omgeving

Pedagogische visies zijn contigent -> niet noodzakelijk

Kindbeeld

- Algemene beeld dat jij als opvoeder hebt.
o Wat is een kind?
o Wat kan het kind?
o Wat wil een kind?
o Wat doet het kind?
o Wat zijn de behoeftes van het kind?
o Hoe ontwikkeld een kind?

1

, - Als je een kind als subject ziet -> als volwaardig persoon erkenning. Rekening houden met de
emoties van het kind. Competent, veerkrachtig, zelfbepalend, zelfontwikkeling vanuit nature
kant.
- Object-> je moet het kind constant stimuleren, zelf het kind vormen. Regels stellen, vastig.

Beeld van opvoeder en pedagogische relatie

- Is het beeld dat jij in zijn algemeenheid van opvoeders hebt, hoe dat moet. hoe de
pedagogische relatie eruit moet zijn -> relatie tussen de opvoeder en de opvoedeling. (dit kan
ook als pedagoog, je hebt een pedagogische relatie met het kind en niet met de ouders)
- Dit beeld hangt samen met het kindbeeld
o Object; opvoeder is allesbepalend in pedagogische relatie -> kind moet alleen
luisteren en gehoorzamen. Opvoeder is een beeldhouder, je geeft vorm aan je kind.
Tabula rasa
o Subject; opvoeder als tuinier, je ziet het kind als klein en voorwaardig mens. Rekening
houden met je kind, emoties en behoeftes. Het kind is het zaadje. Kind heeft eigen
inbreng

Opvoedingsdoelen

- Intentioneel proces
- Opvoedingsdoelen die je wilt bewerkstellen bij het kind. Doelen die voor kinderen worden
geformuleerd.

Opvoedingsmiddelen

- Dingen die jij als opvoeder doet of inzet om de doelen te bereiken.
- Belonen en straffen
- Dreigen met geen toetje na het eten bijvoorbeeld.
- Spelletjes spelen

Opvoedingsvoorwaarde

- Omstandigheden of condities die de door de opvoeders gecreëerd worden om de opvoeding
mogelijk maken
- Dit moet aanwezig zijn om überhaupt opvoeding te geven (voor optimale ontwikkeling)
- Bijvoorbeeld
o Veiligheid
o Liefde
o Warmte
o Uitdaging

Filosofische vragen in het pedagogisch werkveld
Filosofie gaat over het radicaliseren van verwondering.

Filosofische vragen bij pedagogische handelen

- Feitelijke vragen (wat vragen)
o Het antwoord kan je in principe waarnemen met je zintuigen
o Waar of onwaar
o Antwoorden zijn descriptief (beschrijvend)
- Technische-instrumentele vragen (hoe vragen)

2

, o Vraagt naar een instructie; hoe moet ik dit aanpakken? (kind kan zich niet bijbenen in
de lessen)
o Het antwoord is een handelingsrecept, gebaseerd op ervaring, intuïtie of
wetenschappelijk onderzoek (oorzaak-gevolg)
o Antwoord werkt of werkt niet
- Filosofische vragen (subversieve agelegenheid)
o Het zijn geen feitelijke vragen
o Een achterliggende vraag, bijvoorbeeld wat betekent vrijheid
o ‘het definitieve antwoord bestaat niet’
o Vragen die niet wetenschappelijk beantwoord kunnen worden
o Geen empirische antwoorden – je bent op zoek naar de fundamenten die onder de
vraag liggen. (geen feitelijke antwoorden, je kan het niet waarnemen)
o Vragen naar de fundamenten
o Onderzoek van de a priori’s (de vooronderstellingen)(wat gaat er vooraf aan jou
activiteit, assertiviteit)
o Vanzelfsprekendheden doorbreken
o Soorten vragen
 Conceptuele vragen: vragen om verheldering van een begrip
 Als een kind al een persoon is, wat bedoel je dan met een persoon?
 Fundamentele vragen: vragen naar de fundamenten van onze kennis, onze
wereld en aannames
 Begrijpen wij elkaar wel als we onze pedagogische visie uitwisselen?
 Denk aan kleur – zien we dezelfde kleur geel of toch oranje?
 Ethische vragen:
 Moet of mogen
 Waarden en normen
 Kwaad en goed
 Moet je kinderen streng opvoeden? – dat is een ethische vraag (kan
ook fundamenteel zijn)

Socrates begon met het vragen stellen, mensen zelf het juiste inzichten te baren. Inzichten kun je
vanuit jezelf krijgen. Socrates wilde dat de ander werd geprikkeld om zelf na te denken. Plato is een
leerling van socrates, hij schreef de ideeën van hem op. “ik weet dat ik niet weet”




Hoorcollege opvoeden in historische perspectief
Middeleeuwen (500-1500)
Kind als ‘kleine volwassene’ – volwassene in zakformaat -> deze gedachte ging door tot 1700.
Kinderen werden behandeld als kind tot hun 7 de jaar.
Kinderen zijn een sociaal construct, het is iets wat wij bedenken (het beeld) en gedurende de tijd
veranderd dat beeld.

Humanisme (1400-1650)
- Onderdeel van Renaissance (wedergeboorte)



3