HET ONTSLAGGESPREK: WORDT HET
ZELFMANAGEMENT VAN PATIËNTEN MET
HARTFALEN VOLDOENDE GESTIMULEERD?
EEN LITERATUUR- EN KWALITATIEF ONDERZOEK NAAR DE BIJDRAGE VAN
ARTSEN EN VERPLEEGKUNDIGEN BIJ HET ONTSLAGGESPREK
AUTEUR: MAXIME VAN STRATEN
STUDENTNUMMER: 1657383
OPLEIDING: VERPLEEGKUNDE – HOGESCHOOL
UTRECHT, BACHELOR SCRIPTIE
STUDIEGROEP: GVE-4R1F
CURSUSCODE: GVE-4.AIB-17_2018
OPDRACHTGEVER: NICOLE HAZENDONK
EERSTE BEOORDELAAR: MARLIES SCHRIJVERS
TWEEDE BEOORDELAAR: CAROLIEN VEERMAN
WERKBEGELEIDER: KAYLEE WITTEBROOD
INLEVERDATUM: 02-06-2019
AANTAL WOORDEN: 3973
VERSIE 1
,Voorwoord
Voor u ligt de scriptie ‘Het ontslaggesprek: wordt het zelfmanagement van de patiënt met hartfalen
voldoende gestimuleerd?’. Het onderzoek is uitgevoerd op de afdeling van een algemeen ziekenhuis
waar patiënten met cardiologische problematiek worden behandeld. Het onderzoek is geschreven in
opdracht van Nicole Hazendonk, verpleegkundige op deze afdeling. Deze scriptie is in de periode van
februari tot en met juni 2019 geschreven in het kader van mijn afstuderen aan de opleiding Bachelor
Verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht.
Tijdens het schrijven van deze scriptie ben ik begeleid door een docent van de Hogeschool Utrecht,
namelijk Marlies Schrijvers. Ik wil haar bedanken voor de begeleiding in de afgelopen leerzame
periode. Ook wil ik graag mijn opdrachtgever en werkbegeleider vanuit het ziekenhuis bedanken
voor hun begeleiding, namelijk Nicole Hazendonk en Kaylee Wittebrood. Tot slot wil ik de
respondenten van de interviews danken voor hun nuttige bijdrage.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Maxime van Straten
Utrecht, 3 juni 2019
1
,Samenvatting
Aanleiding en relevantie
Patiënten met hartfalen die bij ontslag goede gezondheidseducatie ontvangen, kunnen
effectiever zelfmanagement toepassen en hiermee verergering van hun ziekte voorkomen. Dit
resulteert in minder heropnames. Op de afdeling van een algemeen ziekenhuis is het momenteel
onbekend welke bijdrage artsen en verpleegkundigen leveren aan het zelfmanagement van
patiënten met hartfalen tijdens het ontslaggesprek.
Doelstelling
Het doel van dit onderzoek is te achterhalen of het ontslaggesprek dat op deze afdeling wordt
gevoerd door artsen en verpleegkundigen bijdraagt aan het zelfmanagement bij patiënten met
hartfalen. De onderzoeksvraag luidt: ‘Welke bijdrage leveren artsen en verpleegkundigen tijdens
een ontslaggesprek om het zelfmanagement bij patiënten met hartfalen te bevorderen?’
Methode
Voor het literatuuronderzoek werden via de databanken Pubmed en Cinahl acht artikelen
geïncludeerd, welke werden geanalyseerd op hun kenmerken en wetenschappelijke kwaliteit
middels een beoordelingsformulier.
In april 2019 werden voor het kwalitatieve onderzoek zes interviews afgenomen met artsen en
verpleegkundigen, waarin werd gevraagd naar ervaringen en opvattingen over het
ontslaggesprek. De interviews werden getranscribeerd. De resultaten uit beide onderzoeken
werden met elkaar vergeleken.
Resultaten
Uit het literatuuronderzoek bleek dat artsen en verpleegkundigen positief bijdragen aan de
indeling van het ontslaggesprek, ontslaginstructies en voorlichting op maat. Leerpunten zijn
aandacht besteden aan emoties en het verstrekken van een volledige overdracht. De mate van
uitvoering van deze thema`s kan beïnvloed worden door een gebrek aan tijd en het ontbreken
van een taakverdeling. De resultaten uit het kwalitatieve onderzoek sluiten hierbij aan.
Conclusie en advies
Artsen en verpleegkundigen voldoen aan veel aanbevelingen, maar er is ruimte voor verbetering
door de invoering van een format dat beschrijft welke discipline welke gezondheidseducatie
dient te verstrekken. Dit kan ervoor zorgen dat patiënten betere gezondheidseducatie
ontvangen, waardoor hun zelfmanagement vergroot. De positieve uitkomsten vanuit zowel het
patiëntperspectief, als het zorgverlenersperspectief kunnen ervoor zorgen dat er minder
heropnames volgen.
2
, Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................1
Samenvatting..........................................................................................................................................2
1.0 Inleiding............................................................................................................................................5
2.0 Methode...........................................................................................................................................7
2.1 Onderzoeksdesign, setting en onderzoekspopulatie....................................................................7
2.2 Dataverzameling..........................................................................................................................7
2.2.1 Literatuuronderzoek..............................................................................................................7
2.2.2 Interviews..............................................................................................................................8
2.3 Data-analyse.................................................................................................................................8
2.3.1 Literatuur..............................................................................................................................8
2.3.2 Interviews..............................................................................................................................8
2.4 Ethische overwegingen.................................................................................................................8
3.0 Resultaten.........................................................................................................................................9
3.1 De indeling van het ontslaggesprek vormt de basis....................................................................11
3.1.1 De sterke huidige basis.......................................................................................................11
3.1.2 Ontslaginstructies dragen de zorg over aan de patiënt......................................................11
3.2 Voorlichting op maat maakt gezondheidseducatie succesvol.....................................................12
3.3 Verschillende factoren bepalen de kwaliteit van het ontslaggesprek........................................13
3.3.1 Bevorderende factoren.......................................................................................................13
3.3.2 Belemmerende factoren......................................................................................................13
4.0 Discussie.........................................................................................................................................16
5.0 Conclusie........................................................................................................................................18
6.0 Advies.............................................................................................................................................19
Bibliografie...........................................................................................................................................20
Bijlage A: Zoekplan...............................................................................................................................21
..........................................................................................................................................................21
Bijlage B: Interviewguide......................................................................................................................24
Appendix A: Beoordelingslijsten wetenschappelijke publicaties......................................................29
Appendix A1.................................................................................................................................29
..........................................................................................................................................................31
Appendix A2.................................................................................................................................32
Appendix A3.................................................................................................................................34
Appendix A4.................................................................................................................................37
3
ZELFMANAGEMENT VAN PATIËNTEN MET
HARTFALEN VOLDOENDE GESTIMULEERD?
EEN LITERATUUR- EN KWALITATIEF ONDERZOEK NAAR DE BIJDRAGE VAN
ARTSEN EN VERPLEEGKUNDIGEN BIJ HET ONTSLAGGESPREK
AUTEUR: MAXIME VAN STRATEN
STUDENTNUMMER: 1657383
OPLEIDING: VERPLEEGKUNDE – HOGESCHOOL
UTRECHT, BACHELOR SCRIPTIE
STUDIEGROEP: GVE-4R1F
CURSUSCODE: GVE-4.AIB-17_2018
OPDRACHTGEVER: NICOLE HAZENDONK
EERSTE BEOORDELAAR: MARLIES SCHRIJVERS
TWEEDE BEOORDELAAR: CAROLIEN VEERMAN
WERKBEGELEIDER: KAYLEE WITTEBROOD
INLEVERDATUM: 02-06-2019
AANTAL WOORDEN: 3973
VERSIE 1
,Voorwoord
Voor u ligt de scriptie ‘Het ontslaggesprek: wordt het zelfmanagement van de patiënt met hartfalen
voldoende gestimuleerd?’. Het onderzoek is uitgevoerd op de afdeling van een algemeen ziekenhuis
waar patiënten met cardiologische problematiek worden behandeld. Het onderzoek is geschreven in
opdracht van Nicole Hazendonk, verpleegkundige op deze afdeling. Deze scriptie is in de periode van
februari tot en met juni 2019 geschreven in het kader van mijn afstuderen aan de opleiding Bachelor
Verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht.
Tijdens het schrijven van deze scriptie ben ik begeleid door een docent van de Hogeschool Utrecht,
namelijk Marlies Schrijvers. Ik wil haar bedanken voor de begeleiding in de afgelopen leerzame
periode. Ook wil ik graag mijn opdrachtgever en werkbegeleider vanuit het ziekenhuis bedanken
voor hun begeleiding, namelijk Nicole Hazendonk en Kaylee Wittebrood. Tot slot wil ik de
respondenten van de interviews danken voor hun nuttige bijdrage.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Maxime van Straten
Utrecht, 3 juni 2019
1
,Samenvatting
Aanleiding en relevantie
Patiënten met hartfalen die bij ontslag goede gezondheidseducatie ontvangen, kunnen
effectiever zelfmanagement toepassen en hiermee verergering van hun ziekte voorkomen. Dit
resulteert in minder heropnames. Op de afdeling van een algemeen ziekenhuis is het momenteel
onbekend welke bijdrage artsen en verpleegkundigen leveren aan het zelfmanagement van
patiënten met hartfalen tijdens het ontslaggesprek.
Doelstelling
Het doel van dit onderzoek is te achterhalen of het ontslaggesprek dat op deze afdeling wordt
gevoerd door artsen en verpleegkundigen bijdraagt aan het zelfmanagement bij patiënten met
hartfalen. De onderzoeksvraag luidt: ‘Welke bijdrage leveren artsen en verpleegkundigen tijdens
een ontslaggesprek om het zelfmanagement bij patiënten met hartfalen te bevorderen?’
Methode
Voor het literatuuronderzoek werden via de databanken Pubmed en Cinahl acht artikelen
geïncludeerd, welke werden geanalyseerd op hun kenmerken en wetenschappelijke kwaliteit
middels een beoordelingsformulier.
In april 2019 werden voor het kwalitatieve onderzoek zes interviews afgenomen met artsen en
verpleegkundigen, waarin werd gevraagd naar ervaringen en opvattingen over het
ontslaggesprek. De interviews werden getranscribeerd. De resultaten uit beide onderzoeken
werden met elkaar vergeleken.
Resultaten
Uit het literatuuronderzoek bleek dat artsen en verpleegkundigen positief bijdragen aan de
indeling van het ontslaggesprek, ontslaginstructies en voorlichting op maat. Leerpunten zijn
aandacht besteden aan emoties en het verstrekken van een volledige overdracht. De mate van
uitvoering van deze thema`s kan beïnvloed worden door een gebrek aan tijd en het ontbreken
van een taakverdeling. De resultaten uit het kwalitatieve onderzoek sluiten hierbij aan.
Conclusie en advies
Artsen en verpleegkundigen voldoen aan veel aanbevelingen, maar er is ruimte voor verbetering
door de invoering van een format dat beschrijft welke discipline welke gezondheidseducatie
dient te verstrekken. Dit kan ervoor zorgen dat patiënten betere gezondheidseducatie
ontvangen, waardoor hun zelfmanagement vergroot. De positieve uitkomsten vanuit zowel het
patiëntperspectief, als het zorgverlenersperspectief kunnen ervoor zorgen dat er minder
heropnames volgen.
2
, Inhoudsopgave
Voorwoord.............................................................................................................................................1
Samenvatting..........................................................................................................................................2
1.0 Inleiding............................................................................................................................................5
2.0 Methode...........................................................................................................................................7
2.1 Onderzoeksdesign, setting en onderzoekspopulatie....................................................................7
2.2 Dataverzameling..........................................................................................................................7
2.2.1 Literatuuronderzoek..............................................................................................................7
2.2.2 Interviews..............................................................................................................................8
2.3 Data-analyse.................................................................................................................................8
2.3.1 Literatuur..............................................................................................................................8
2.3.2 Interviews..............................................................................................................................8
2.4 Ethische overwegingen.................................................................................................................8
3.0 Resultaten.........................................................................................................................................9
3.1 De indeling van het ontslaggesprek vormt de basis....................................................................11
3.1.1 De sterke huidige basis.......................................................................................................11
3.1.2 Ontslaginstructies dragen de zorg over aan de patiënt......................................................11
3.2 Voorlichting op maat maakt gezondheidseducatie succesvol.....................................................12
3.3 Verschillende factoren bepalen de kwaliteit van het ontslaggesprek........................................13
3.3.1 Bevorderende factoren.......................................................................................................13
3.3.2 Belemmerende factoren......................................................................................................13
4.0 Discussie.........................................................................................................................................16
5.0 Conclusie........................................................................................................................................18
6.0 Advies.............................................................................................................................................19
Bibliografie...........................................................................................................................................20
Bijlage A: Zoekplan...............................................................................................................................21
..........................................................................................................................................................21
Bijlage B: Interviewguide......................................................................................................................24
Appendix A: Beoordelingslijsten wetenschappelijke publicaties......................................................29
Appendix A1.................................................................................................................................29
..........................................................................................................................................................31
Appendix A2.................................................................................................................................32
Appendix A3.................................................................................................................................34
Appendix A4.................................................................................................................................37
3
