Gezondheidspsychologie (1,2,3,4,5,6,10,11)
H1 Wat is gezondheid?
1.1 Wat is gezondheid? Veranderende perspectieven
Gezondheid: een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn
Empirisme: de wereld leren kennen door zintuiglijke waarnemingen. Kennis komt
voort uit ervaring. Je wordt geboren met een leeg blad en die wordt steeds voller
door ervaringen.
Empirisch onderzoek: omvat elke wetenschappelijke onderzoeksactiviteit die
gekenmerkt wordt door eigen waarnemingen.
Dualisme: Het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn.
Biomedisch ziektemodel: ziekte en symptomen hebben een achterliggende
fysiologische verklaring. Dit model stelt dat een symptoom van een ziekte een
achterliggende oorzaak heeft die direct door medische interventie kan worden
genezen. (Beperkt model, je hebt het volgende model nodig:)
Biopsychosociaal ziektemodel: ziekte en symptomen zijn en combinatie van
lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren (erkenning van de rol
van gedrag).
1.2 Individuele, culturele en leeftijd gerelateerde perspectieven op
gezondheid
Gezondheidsgedrag: Gedrag, ongeacht de gezondheidstoestand waarin men
zich bevindt, dat is bedoeld om de gezondheid te beschermen, te bevorderen of
in stand te houden, bijvoorbeeld gezond eten.
Holistische benadering: Bij een holistische benadering kijkt men niet alleen
naar het zuiver lichamelijke of waarneembare, maar naar het hele wezen.
Collectivistische benadering: Een culturele filosofie die de nadruk legt op het
individu als deel van een groter geheel en op handelingen die meer door
collectieve dan door individuele behoeften en wensen worden gemotiveerd.
Individualistische benadering: Een culturele filosofie die de
verantwoordelijkheid in handen legt van het individu; het zijn de individuele
behoeften en wensen die het gedrag motiveren.
Ziekte attributie: toekenning van de oorzaak van een ziekte.
Externe ziekte attributie: de oorzaak van de ziekte ligt buiten de persoon om.
Voorbeeld: losliggende traptrede, het lot, verkeerde informatie
Interne ziekte attributie de oorzaak ligt bij de persoon zelf.
Voorbeeld: onvoldoende weerstand opgebouwd, ik heb de traptreden niet goed
vastgemaakt.
,H2 Sociale verschillen in ziekte en gezondheid
2.1 Gezondheidsverschillen
Gezondheidsverschillen: Een term die de verschillen in gezondheid en
levensverwachting tussen verschillende groepen aanduidt.
o Woonplaats en leefwijze
o Armoede
o Minderheidsstatus
o Geslacht
o Werk
Premature mortaliteit: Overlijden voor de leeftijd waarop dit normaal wordt
verwacht. Meestal vastgesteld op overlijden voor de leeftijd van 65.
Derdebetalersregeling: Regeling waarbij de patiënt alleen zijn eigen deel van
de kosten aan de zorgverlener betaald; hij schiet de ziekteverzekering niet voor.
Het ziektefonds betaalt de tegemoetkoming rechtstreeks aan de zorgverlener.
Nulde lijn: De mantelzorgers: mensen die op niet-professionele basis de zorg
voor een ander opnemen.
Prevalentie: Het percentage of aantal mensen op een gegeven moment in een
bepaalde populatie dat aan een bepaalde ziekte lijdt. Dit begrip verschilt van
incidentie: dit is het aantal of percentage mensen dat een bepaalde ziekte heeft
binnen een bepaald tijdskader. Prevalentie is dus het aantal of hen percentage
van bestaande casussen, incidentie dat van
nieuwe casussen.
Drie belangrijkste factoren voor werkstress:
1. De eisen van het werk.
2. De vrijheid om beslissingen te nemen
over de vervulling van deze eisen.
3. De beschikbaarheid van sociale
ondersteuning.
Ambulante bloeddruk: De bloeddruk over
een periode, gemeten met een
automatische bloeddrukmonitor tijdens
dagelijkse activiteiten.
Work-home-spillover: Het overbrengen van werk gerelateerde
verantwoordlijkheden en emoties naar gedrag en relaties thuis.
Werkloosheid heeft vaak een negatief effect op de geestelijke en lichamelijke
gezondheid. Zelfs de dreiging van werkloosheid kan de gezondheid al
verslechteren. Een combinatie van werkstress en dreigende werkloosheid houdt
, verband met een vier keer zo hoge prevalentie van zelfbenoemde slechte
gezondheid.
2.2 Minderheidsstatus en gezondheid
Etnische minderheden zijn groepen mensen die o.b.v. etniciteit van de
meerderheid van de bevolking verschillen (bijv. op het gebied van taal, religie,
ras). Bij de zoektocht naar verklaringen voor de relatief slechte gezondheid van
mensen uit etnische minderheden moeten we o.a. in de gaten houden dat veel
mensen uit etnische minderheden tot de lagere sociaaleconomische klasse
behoren. Er is echter algemene consensus onder wetenschappers dat etniciteit
van invloed is op de gezondheid.
Verschillen in gezond gedrag tussen etnische minderheden
Om verschillen in gezondheid tussen etnische minderheden te verklaren wordt de
gedragshypothese naar voren geschoven. In Nederland drinken veel Afro-
Caribische mannen bijv. veel alcohol en krijgen alcohol gerelateerde
aandoeningen. Het alcoholgebruik onder de moslimbevolking is daarentegen
minimaal. De Turkse en vrouwelijke Surinaamse bevolking eet relatief veel vet en
krijgt daardoor meer ziekten zoals hart- en vaatziekten. Binnen de etnische
minderheidsgroepen doen mannen en vrouwen in de leeftijd 16-74 in het
algemeen minder aan lichaamsbeweging.
De stress van mensen in minderheidsgroepen
Als gevolg van discriminatie, raciale intimidatie en de eisen om de eigen cultuur
te behouden of juist te veranderen, ervaren etnische minderheden mogelijk meer
stress dan meerderheidspopulaties. Vaak wordt ook gesuggereerd dat Afro-
Amerikaanse mannen zich harder moeten inspannen dan blanke Amerikanen om
dezelfde mate van succes te verwezenlijken.
Toegang tot de gezondheidszorg
Een 3e verklaring voor de relatief slechte gezondheid van etnische minderheden
is te vinden in de problemen die zij ervaren als het gaat om toegang tot de
gezondheidszorg. In Groot Brittannië is de toegang tot vrouwelijke huisartsen het
laagst in gebieden waar veel Aziatische inwoners wonen. Dit leidt er mogelijk toe
dat deze vrouwen niet naar de huisarts gaan of geen uitstrijkje laten maken.
2.3 Geslacht en gezondheid
Biologische verschillen
De verschillen in gezondheid tussen mannen en vrouwen heeft te maken met het
feit dat ze biologisch van elkaar verschillen. Vrouwen hebben een biologisch
voordeel als het gaat om levensduur en ze lijken daarnaast een grotere
bescherming te hebben tegen ziekten. Een hoge concentratie oestrogeen lijkt het
ontstaan van hart- en vaatziekten te vertragen.
Verschillen in gedrag
Meer mannen dan vrouwen vertoonden zgn. healthy-risk-behaviours, zoals roken,
alcohol drinken, rijden onder invloed etc. Mannen zoeken ook minder vaak
medische hulp dan vrouwen. Daarnaast eten mannen meer vlees en vrouwen
meer groenten. De oorzaken van gedragsverschillen zijn waarschijnlijk van
sociale oorsprong. Volgens onderzoeker Courtenay (2000) uiten mannen hun
mannelijkheid en macht door riskant gedrag en door geen blijk te geven van
H1 Wat is gezondheid?
1.1 Wat is gezondheid? Veranderende perspectieven
Gezondheid: een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn
Empirisme: de wereld leren kennen door zintuiglijke waarnemingen. Kennis komt
voort uit ervaring. Je wordt geboren met een leeg blad en die wordt steeds voller
door ervaringen.
Empirisch onderzoek: omvat elke wetenschappelijke onderzoeksactiviteit die
gekenmerkt wordt door eigen waarnemingen.
Dualisme: Het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn.
Biomedisch ziektemodel: ziekte en symptomen hebben een achterliggende
fysiologische verklaring. Dit model stelt dat een symptoom van een ziekte een
achterliggende oorzaak heeft die direct door medische interventie kan worden
genezen. (Beperkt model, je hebt het volgende model nodig:)
Biopsychosociaal ziektemodel: ziekte en symptomen zijn en combinatie van
lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren (erkenning van de rol
van gedrag).
1.2 Individuele, culturele en leeftijd gerelateerde perspectieven op
gezondheid
Gezondheidsgedrag: Gedrag, ongeacht de gezondheidstoestand waarin men
zich bevindt, dat is bedoeld om de gezondheid te beschermen, te bevorderen of
in stand te houden, bijvoorbeeld gezond eten.
Holistische benadering: Bij een holistische benadering kijkt men niet alleen
naar het zuiver lichamelijke of waarneembare, maar naar het hele wezen.
Collectivistische benadering: Een culturele filosofie die de nadruk legt op het
individu als deel van een groter geheel en op handelingen die meer door
collectieve dan door individuele behoeften en wensen worden gemotiveerd.
Individualistische benadering: Een culturele filosofie die de
verantwoordelijkheid in handen legt van het individu; het zijn de individuele
behoeften en wensen die het gedrag motiveren.
Ziekte attributie: toekenning van de oorzaak van een ziekte.
Externe ziekte attributie: de oorzaak van de ziekte ligt buiten de persoon om.
Voorbeeld: losliggende traptrede, het lot, verkeerde informatie
Interne ziekte attributie de oorzaak ligt bij de persoon zelf.
Voorbeeld: onvoldoende weerstand opgebouwd, ik heb de traptreden niet goed
vastgemaakt.
,H2 Sociale verschillen in ziekte en gezondheid
2.1 Gezondheidsverschillen
Gezondheidsverschillen: Een term die de verschillen in gezondheid en
levensverwachting tussen verschillende groepen aanduidt.
o Woonplaats en leefwijze
o Armoede
o Minderheidsstatus
o Geslacht
o Werk
Premature mortaliteit: Overlijden voor de leeftijd waarop dit normaal wordt
verwacht. Meestal vastgesteld op overlijden voor de leeftijd van 65.
Derdebetalersregeling: Regeling waarbij de patiënt alleen zijn eigen deel van
de kosten aan de zorgverlener betaald; hij schiet de ziekteverzekering niet voor.
Het ziektefonds betaalt de tegemoetkoming rechtstreeks aan de zorgverlener.
Nulde lijn: De mantelzorgers: mensen die op niet-professionele basis de zorg
voor een ander opnemen.
Prevalentie: Het percentage of aantal mensen op een gegeven moment in een
bepaalde populatie dat aan een bepaalde ziekte lijdt. Dit begrip verschilt van
incidentie: dit is het aantal of percentage mensen dat een bepaalde ziekte heeft
binnen een bepaald tijdskader. Prevalentie is dus het aantal of hen percentage
van bestaande casussen, incidentie dat van
nieuwe casussen.
Drie belangrijkste factoren voor werkstress:
1. De eisen van het werk.
2. De vrijheid om beslissingen te nemen
over de vervulling van deze eisen.
3. De beschikbaarheid van sociale
ondersteuning.
Ambulante bloeddruk: De bloeddruk over
een periode, gemeten met een
automatische bloeddrukmonitor tijdens
dagelijkse activiteiten.
Work-home-spillover: Het overbrengen van werk gerelateerde
verantwoordlijkheden en emoties naar gedrag en relaties thuis.
Werkloosheid heeft vaak een negatief effect op de geestelijke en lichamelijke
gezondheid. Zelfs de dreiging van werkloosheid kan de gezondheid al
verslechteren. Een combinatie van werkstress en dreigende werkloosheid houdt
, verband met een vier keer zo hoge prevalentie van zelfbenoemde slechte
gezondheid.
2.2 Minderheidsstatus en gezondheid
Etnische minderheden zijn groepen mensen die o.b.v. etniciteit van de
meerderheid van de bevolking verschillen (bijv. op het gebied van taal, religie,
ras). Bij de zoektocht naar verklaringen voor de relatief slechte gezondheid van
mensen uit etnische minderheden moeten we o.a. in de gaten houden dat veel
mensen uit etnische minderheden tot de lagere sociaaleconomische klasse
behoren. Er is echter algemene consensus onder wetenschappers dat etniciteit
van invloed is op de gezondheid.
Verschillen in gezond gedrag tussen etnische minderheden
Om verschillen in gezondheid tussen etnische minderheden te verklaren wordt de
gedragshypothese naar voren geschoven. In Nederland drinken veel Afro-
Caribische mannen bijv. veel alcohol en krijgen alcohol gerelateerde
aandoeningen. Het alcoholgebruik onder de moslimbevolking is daarentegen
minimaal. De Turkse en vrouwelijke Surinaamse bevolking eet relatief veel vet en
krijgt daardoor meer ziekten zoals hart- en vaatziekten. Binnen de etnische
minderheidsgroepen doen mannen en vrouwen in de leeftijd 16-74 in het
algemeen minder aan lichaamsbeweging.
De stress van mensen in minderheidsgroepen
Als gevolg van discriminatie, raciale intimidatie en de eisen om de eigen cultuur
te behouden of juist te veranderen, ervaren etnische minderheden mogelijk meer
stress dan meerderheidspopulaties. Vaak wordt ook gesuggereerd dat Afro-
Amerikaanse mannen zich harder moeten inspannen dan blanke Amerikanen om
dezelfde mate van succes te verwezenlijken.
Toegang tot de gezondheidszorg
Een 3e verklaring voor de relatief slechte gezondheid van etnische minderheden
is te vinden in de problemen die zij ervaren als het gaat om toegang tot de
gezondheidszorg. In Groot Brittannië is de toegang tot vrouwelijke huisartsen het
laagst in gebieden waar veel Aziatische inwoners wonen. Dit leidt er mogelijk toe
dat deze vrouwen niet naar de huisarts gaan of geen uitstrijkje laten maken.
2.3 Geslacht en gezondheid
Biologische verschillen
De verschillen in gezondheid tussen mannen en vrouwen heeft te maken met het
feit dat ze biologisch van elkaar verschillen. Vrouwen hebben een biologisch
voordeel als het gaat om levensduur en ze lijken daarnaast een grotere
bescherming te hebben tegen ziekten. Een hoge concentratie oestrogeen lijkt het
ontstaan van hart- en vaatziekten te vertragen.
Verschillen in gedrag
Meer mannen dan vrouwen vertoonden zgn. healthy-risk-behaviours, zoals roken,
alcohol drinken, rijden onder invloed etc. Mannen zoeken ook minder vaak
medische hulp dan vrouwen. Daarnaast eten mannen meer vlees en vrouwen
meer groenten. De oorzaken van gedragsverschillen zijn waarschijnlijk van
sociale oorsprong. Volgens onderzoeker Courtenay (2000) uiten mannen hun
mannelijkheid en macht door riskant gedrag en door geen blijk te geven van
