CYBERCRIME & CYBERSECURITY –
HOORCOLLEGES
INHOUD
Week 1: Criminologisch en juridisch kader...........................................................................................................2
Week 2: Prevalentie en slachtofferschap..............................................................................................................8
Week 3: Digitale opsporing en opsporing van cybercrime.................................................................................17
Week 4: Online uitings- en zedendelicten...........................................................................................................25
Week 5: Daderschap 1 Verschil traditionele criminaliteit en het psychologisch perspectief...........................33
Week 6: Daderschap 2 Economisch en sociologisch perspectief......................................................................43
Week 7: Cybercriminele netwerken....................................................................................................................53
1
,WEEK 1: CRIMINOLOGISCH EN JURIDISCH KADER
Recente incidenten
- Kinderporno: rechercheur deed zich voor als pedofiel.
‘Het was slopend.’
Doel: zo veel mogelijk informatie vergaren om zo veel mogelijk daders op te pakken.
Controversieel: je pleegt zelf criminaliteit. Je bekijkt de beelden van de kinderen.
Politie is op zoek naar nieuwe opsporingsmethoden.
- Duitse politie deed iets soortgelijks. Zij deelden een foto van een meisje wat naar voren kwam in
de kinderpornografie om de dader te vinden.
- Amanda Tod: ‘I can never get that photo back’.
Zij werd door een Nederlander lastig gevallen met een foto van haarzelf. Uiteindelijk heeft
ze zelfmoord gepleegd. Hij was Nederlander, het slachtoffer was Canadees.
- Deloitte is pas gehackt. De gegevens van klanten zijn daarbij ingezien. Vooral bedrijven zijn vaak
slachtoffer van hacking.
- Het is voor de politie lastig om hier iets aan te doen. Ze hebben de mankracht niet.
No more ransomware (gijzelsoftware die bestanden op je computer versleuteld, je moet dan
betalen om je bestanden terug te krijgen). Dit is een site van de politie die succesvol is ter
preventie. Hier worden ook tips gedeeld.
- Online fraude met o.a. concerttickets en nep webshops.
- Online uitingsdelicten: delicten waarbij we mensen bedreigen via internet. Voor verdachten is het
makkelijk om via internet een bedreiging te uiten. Ze zijn zich er soms niet van bewust dat er een
mens van vlees en bloed achter zit.
Cybersecuritybeeld Nederland 2017
- Beroepscriminelen en landen.
A. Financieel gewin.
B. Digitale spionage, sabotage en beïnvloeding.
Democratische processen beïnvloeden.
Nederland zijn maatregelen getroffen bij de Tweede Kamer verkiezingen.
- Risico: Internet of Things wordt misbruikt voor cyberaanvallen.
- Digitale weerbaarheid in Nederland neemt af.
- Het gaat niet alleen over cybercrime, maar ook over cybersecurity.
- Beroepscriminelen vormen een grote dreiging. Zij hebben vaak grote bedrijven als slachtoffer en
zij willen financiële winst maken. Ze zijn steeds meer in staat om op grote schaal criminaliteit te
plegen.
2
,- Hacktivisten: mensen die vanuit een ideologie hacken. Dat doen ze vaak met defacements: de
inhoud van een website aanpassen met een eigen boodschap. Ze proberen daarmee de boodschap
over te brengen aan het publiek.
- Cybervandalen: mensen die zoveel mogelijk schade aan willen richten. Dat doen ze via DdoS
aanvallen. Ze sturen veel informatie naar een website om hem plat te leggen. Hiervoor gebruiken
ze botnets (netwerken van computers die samen veel informatie tegelijkertijd kunnen sturen).
- Internet of Things: feit dat steeds meer apparaten verbonden zijn aan het internet.
- Weerbaarheid in Nederland is laag. We blijven niet bij in de digitale ontwikkeling. We blijven
achter op de groeiende dreiging.
- We worden steeds meer afhankelijk van het internet. De gevolgen wanneer een systeem uitvalt
zijn heel groot.
CSBN: Aanbevolen literatuur
1. Manifestaties: beïnvloeding, verstoring, verwerven van informatie, geldelijk gewin.
2. Dreigingen Actoren: Beroepscriminelen, Statelijke actoren, Terroristen, Hacktivisten,
cybervandalen en scriptkiddies, Interne actoren, Private organisaties.
3. Dreigingen Middelen: Internet of things, Denial-of-service, Ransomware, E-mail, Financiële sector,
Advertentie-industrie, Spionagesoftware.
4. Weerbaarheid: De mens, De techniek, De organisatie.
5. Belangen: Samenspel van belangen en Manifestaties van belangen.
Bijlage 1 NCSC-statistieken: Responsible disclosure, Beveiligingsadviezen,
Cybersecurityincidenten,
Bijlage 2: Sectoraal beeld cybersecurity.
Bijlage 3: Afkortingen- en begrippenlijst.
Wat is cybercrime?
- Twee typen.
I. Nieuwe criminaliteitsvormen: ICT is middel en doelwit. Een systeem wordt aangevallen
met behulp van digitale middelen.
Cybercriminaliteit (enge zin, cyber-dependent).
Hacking, DDoS aanvallen etc.
II. ‘Klassieke’ vormen gepleegd met nieuwe (digitale middelen).
Gedigitaliseerde criminaliteit (cyber-enabled).
Oplichting, stalking en kinderporno.
- Mengvormen: in werkelijkheid is er meer overloop.
- Overal wordt tegenwoordig Cyber opgeplakt: het is een sexy begrip geworden. Je moet je bij alles
afvragen hoe groot de ICT-component bij het delict is.
3
, Juridisch
Law in action
- ‘Het wetenschappelijk onderwijs aan de faculteit in het recht en in de criminologie staat in
verbinding met actuele en maatschappelijke thema’s, samengevat in het motto: Law in Action.’
- Recht is een normatieve wetenschap: hoe is het wettelijk geregeld? Is het op de goede manier
geregeld? Kan het beter geregeld worden?
Politieke, mensenrechtelijke en ethische kwesties spelen een rol.
Afbakening
- Het gaat over computercriminaliteit. Het gaat niet over cyberwar, cyber-spionage en cyber-
terrorisme.
Wannacry? (ransomware: waarschijnlijk verspreidt vanaf Noord-Korea door een groep
(Lazarus Group?) die werd ingehuurd door de regering.
o Statelijke actor als dader.
Filmpje Nieuwsuur 28/06/2017
- Moet de politie kunnen terug hacken? Er ligt op dit moment een wetsvoorstel in de Eerste Kamer.
Zijn de risico’s niet te groot?
Microsoft: snapt dat de overheid technologie wil gebruiken om daders te pakken, maar vindt
het te ver gaan dat de politie zou mogen hacken. De politie gebruikt zwakke plekken in
systemen en vertelt dit pas achteraf.
Hoogleraar Digital Security Nijmegen staat ook niet achter de wet. Het is een heel vergaande
bevoegdheid. De politie krijgt belang van de aanwezigheid van fouten in software terwijl de
politie er is om te beschermen. Je kan controle houden maar die moet er dan maandenlang
worden gehouden en dat gaat vaak niet. Er moet wel toezicht komen, maar dat toezicht
moet onafhankelijk staan.
Autoriteit Persoonsgegevens: is tegen. Bij ernstige misdaad moet het kunnen, maar er moet
wel heel goede toezicht en controle op zijn.
De politie is voor: het gaat soms om grote zaken in de kinderporno of bij terrorisme. Het zal
gebruikt worden in uiterste gevallen. De RC toets en de Inspectie van Veiligheid en Justitie
kijkt later. Maar deze is volgens Nieuwsuur niet onafhankelijk. De politie is het hier niet mee
eens.
Cyber Risk Service Deloitte Inge Philips is het eens met de politie en denkt dat de RC goed in
staat is tot het controleren van de wet.
- Er komt nu een meldplicht bij: de politie moet het melden bij de fabrikant.
Nationaal
- Computercriminaliteit I (1993) n.a.v. Commissie Franken.
4
HOORCOLLEGES
INHOUD
Week 1: Criminologisch en juridisch kader...........................................................................................................2
Week 2: Prevalentie en slachtofferschap..............................................................................................................8
Week 3: Digitale opsporing en opsporing van cybercrime.................................................................................17
Week 4: Online uitings- en zedendelicten...........................................................................................................25
Week 5: Daderschap 1 Verschil traditionele criminaliteit en het psychologisch perspectief...........................33
Week 6: Daderschap 2 Economisch en sociologisch perspectief......................................................................43
Week 7: Cybercriminele netwerken....................................................................................................................53
1
,WEEK 1: CRIMINOLOGISCH EN JURIDISCH KADER
Recente incidenten
- Kinderporno: rechercheur deed zich voor als pedofiel.
‘Het was slopend.’
Doel: zo veel mogelijk informatie vergaren om zo veel mogelijk daders op te pakken.
Controversieel: je pleegt zelf criminaliteit. Je bekijkt de beelden van de kinderen.
Politie is op zoek naar nieuwe opsporingsmethoden.
- Duitse politie deed iets soortgelijks. Zij deelden een foto van een meisje wat naar voren kwam in
de kinderpornografie om de dader te vinden.
- Amanda Tod: ‘I can never get that photo back’.
Zij werd door een Nederlander lastig gevallen met een foto van haarzelf. Uiteindelijk heeft
ze zelfmoord gepleegd. Hij was Nederlander, het slachtoffer was Canadees.
- Deloitte is pas gehackt. De gegevens van klanten zijn daarbij ingezien. Vooral bedrijven zijn vaak
slachtoffer van hacking.
- Het is voor de politie lastig om hier iets aan te doen. Ze hebben de mankracht niet.
No more ransomware (gijzelsoftware die bestanden op je computer versleuteld, je moet dan
betalen om je bestanden terug te krijgen). Dit is een site van de politie die succesvol is ter
preventie. Hier worden ook tips gedeeld.
- Online fraude met o.a. concerttickets en nep webshops.
- Online uitingsdelicten: delicten waarbij we mensen bedreigen via internet. Voor verdachten is het
makkelijk om via internet een bedreiging te uiten. Ze zijn zich er soms niet van bewust dat er een
mens van vlees en bloed achter zit.
Cybersecuritybeeld Nederland 2017
- Beroepscriminelen en landen.
A. Financieel gewin.
B. Digitale spionage, sabotage en beïnvloeding.
Democratische processen beïnvloeden.
Nederland zijn maatregelen getroffen bij de Tweede Kamer verkiezingen.
- Risico: Internet of Things wordt misbruikt voor cyberaanvallen.
- Digitale weerbaarheid in Nederland neemt af.
- Het gaat niet alleen over cybercrime, maar ook over cybersecurity.
- Beroepscriminelen vormen een grote dreiging. Zij hebben vaak grote bedrijven als slachtoffer en
zij willen financiële winst maken. Ze zijn steeds meer in staat om op grote schaal criminaliteit te
plegen.
2
,- Hacktivisten: mensen die vanuit een ideologie hacken. Dat doen ze vaak met defacements: de
inhoud van een website aanpassen met een eigen boodschap. Ze proberen daarmee de boodschap
over te brengen aan het publiek.
- Cybervandalen: mensen die zoveel mogelijk schade aan willen richten. Dat doen ze via DdoS
aanvallen. Ze sturen veel informatie naar een website om hem plat te leggen. Hiervoor gebruiken
ze botnets (netwerken van computers die samen veel informatie tegelijkertijd kunnen sturen).
- Internet of Things: feit dat steeds meer apparaten verbonden zijn aan het internet.
- Weerbaarheid in Nederland is laag. We blijven niet bij in de digitale ontwikkeling. We blijven
achter op de groeiende dreiging.
- We worden steeds meer afhankelijk van het internet. De gevolgen wanneer een systeem uitvalt
zijn heel groot.
CSBN: Aanbevolen literatuur
1. Manifestaties: beïnvloeding, verstoring, verwerven van informatie, geldelijk gewin.
2. Dreigingen Actoren: Beroepscriminelen, Statelijke actoren, Terroristen, Hacktivisten,
cybervandalen en scriptkiddies, Interne actoren, Private organisaties.
3. Dreigingen Middelen: Internet of things, Denial-of-service, Ransomware, E-mail, Financiële sector,
Advertentie-industrie, Spionagesoftware.
4. Weerbaarheid: De mens, De techniek, De organisatie.
5. Belangen: Samenspel van belangen en Manifestaties van belangen.
Bijlage 1 NCSC-statistieken: Responsible disclosure, Beveiligingsadviezen,
Cybersecurityincidenten,
Bijlage 2: Sectoraal beeld cybersecurity.
Bijlage 3: Afkortingen- en begrippenlijst.
Wat is cybercrime?
- Twee typen.
I. Nieuwe criminaliteitsvormen: ICT is middel en doelwit. Een systeem wordt aangevallen
met behulp van digitale middelen.
Cybercriminaliteit (enge zin, cyber-dependent).
Hacking, DDoS aanvallen etc.
II. ‘Klassieke’ vormen gepleegd met nieuwe (digitale middelen).
Gedigitaliseerde criminaliteit (cyber-enabled).
Oplichting, stalking en kinderporno.
- Mengvormen: in werkelijkheid is er meer overloop.
- Overal wordt tegenwoordig Cyber opgeplakt: het is een sexy begrip geworden. Je moet je bij alles
afvragen hoe groot de ICT-component bij het delict is.
3
, Juridisch
Law in action
- ‘Het wetenschappelijk onderwijs aan de faculteit in het recht en in de criminologie staat in
verbinding met actuele en maatschappelijke thema’s, samengevat in het motto: Law in Action.’
- Recht is een normatieve wetenschap: hoe is het wettelijk geregeld? Is het op de goede manier
geregeld? Kan het beter geregeld worden?
Politieke, mensenrechtelijke en ethische kwesties spelen een rol.
Afbakening
- Het gaat over computercriminaliteit. Het gaat niet over cyberwar, cyber-spionage en cyber-
terrorisme.
Wannacry? (ransomware: waarschijnlijk verspreidt vanaf Noord-Korea door een groep
(Lazarus Group?) die werd ingehuurd door de regering.
o Statelijke actor als dader.
Filmpje Nieuwsuur 28/06/2017
- Moet de politie kunnen terug hacken? Er ligt op dit moment een wetsvoorstel in de Eerste Kamer.
Zijn de risico’s niet te groot?
Microsoft: snapt dat de overheid technologie wil gebruiken om daders te pakken, maar vindt
het te ver gaan dat de politie zou mogen hacken. De politie gebruikt zwakke plekken in
systemen en vertelt dit pas achteraf.
Hoogleraar Digital Security Nijmegen staat ook niet achter de wet. Het is een heel vergaande
bevoegdheid. De politie krijgt belang van de aanwezigheid van fouten in software terwijl de
politie er is om te beschermen. Je kan controle houden maar die moet er dan maandenlang
worden gehouden en dat gaat vaak niet. Er moet wel toezicht komen, maar dat toezicht
moet onafhankelijk staan.
Autoriteit Persoonsgegevens: is tegen. Bij ernstige misdaad moet het kunnen, maar er moet
wel heel goede toezicht en controle op zijn.
De politie is voor: het gaat soms om grote zaken in de kinderporno of bij terrorisme. Het zal
gebruikt worden in uiterste gevallen. De RC toets en de Inspectie van Veiligheid en Justitie
kijkt later. Maar deze is volgens Nieuwsuur niet onafhankelijk. De politie is het hier niet mee
eens.
Cyber Risk Service Deloitte Inge Philips is het eens met de politie en denkt dat de RC goed in
staat is tot het controleren van de wet.
- Er komt nu een meldplicht bij: de politie moet het melden bij de fabrikant.
Nationaal
- Computercriminaliteit I (1993) n.a.v. Commissie Franken.
4
