Nutrition hoorcollege semester 3.1
Inhoud
Nutrition hoorcollege semester 3.1........................................................................................................1
College 1 – overgewicht en obesitas...................................................................................................2
De Obesogene omgeving....................................................................................................................4
Nutrition college 2 – Voedingstrends......................................................................................................6
Nutrition hoorcollege 3 – preventie DM type 2......................................................................................8
College 4 – Sportcollege.......................................................................................................................14
College 5 – cholesterolmetabolisme.....................................................................................................21
College 6 – zout en de voedingsindustrie.............................................................................................26
College 7 – voedingspatronen..............................................................................................................30
Voedingspatronen............................................................................................................................31
1
,College 1 – overgewicht en obesitas
Leerdoelen
- Je hebt kennis van de oorzaken van overgewicht en obesitas en de factoren van invloed
hierop
- Je hebt kennis van de richtlijnen van de WHO en het CBO en kunt interventieprogramma’s op
internationaal, nationaal en op regionaal niveau benoemen
- Je kunt (vanuit de voedingsindustrie) aanbevelingen t.a.v preventie en vermindering van
obesitas benoemen
Definities
- Synoniemen: adipositas, zwaarlijvigheid, vetzucht
- Overgewicht en obesitas
o Een abnormale of buitensporige opeenhoping van vet dat de gezondheid kan
beïnvloeden (WHO 2011)
- Obesitas is ‘een chronische ziekte waarbij een zodanig overmatige vetstapeling in het lichaam
bestaat dat dit aanleiding geeft tot gezondheidsrisico’s’
- Mensen met obesitas lijden aan extreem overgewicht. Er is bij obesitas sprake van een te
grote hoeveelheid vet in het lichaam. Obesitas heeft vele sociale en economische gevolgen.
Maar het zijn vooral de gezondheidsproblemen die de hoofdrol spelen
Volksgezondheidszorg informatie toevoegen voor obesitas in Nederland
Er is berekend dat als deze trend zich voorzet dat er een stijging is van overgewicht in heel Europa
Overgewicht en obesitas in Europa
2
, - In NL minder overgewicht en obesitas in vergelijking met de rest van Europa onder
volwassenen
- Hetzelfde geld voor kinderen
Internationaal beleid gericht op preventie overgewicht
Overgewicht wereldwijd probleem en breed aangepakt
- Strategieën tegen de stijgende prevalentie van overgewicht ontwikkeld en geïmplementeerd
- Zowel op nationaal als op Europees niveau
- Voeding en beweging zijn centrale aandachtpunten, integraal onderdeel van het
geformuleerde beleid
- Naast WHO en de Europese commissie, ook OESO (organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling) obesitas als belangrijk onderwerp op de agenda gezet
o OESO is 24 landen bij elkaar die samenwerken
Richtlijnen, organisaties, totstandkoming
Wereldwijd en Europees (internationaal Niveau)
- WHO factsheet
- European Charter on Counteracting Obesity
- European Association fort he Study of Obesity (EASO)
Nederland (nationaal niveau)
- Richtlijn: JGZ-richtlijn Overgewicht
o Beschrijft de situatie voor kinderen t/m 19 jaar en wat er gedaan moet worden
- CBO-richtlijn
- Nederlandse Huisartsen Genootschap-Standaard (NHG-standaard)
- Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland
Wat is een richtlijn
- Een richtlijn is een document met aanbeveling ter ondersteuning van de dagelijkse
praktijdvoering – richtlijnen goede voeding bijvoorbeeld
- In de conclusies wordt aangegeven wat de wetenschappelijke stand van zaken is – uitspraken
gebaseerd op wetenschap
- De aanbeveling zijn gericht op het expliciteren van optimaal medisch handelen en zijn
gebaseerd op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek – heel concreet maken van
handelingen.
WHO rapport – actieplan
De world health organisation heeft een actieplan ontwikkeld voor preventie en beheersing van niet-
overdraagbare ziektes ! non comunical deseases – de pandemie van obesitas tot een halt word
geroepen
Het plan moet ertoe leiden dat er in 2025 een kwart minder mensen voortijdig overlijden aan de
zogeheten ‘welvaartsziektes’. Ook de obesitasepidemie wordt een halt toegeroepen
Het plan benoemt zes doelen met een hoog abstractieniveau. Gelukkig zijn deze vertaald in een lijst
van negen ‘voluntary global targets to be achieved bij 2025’.
1. Verminder stress (bij permanente aanwezigheid is de incidentie van HVZ meer dan verdubbelt
3
, 2. Stoppen met roken (2 tot 4 keer hoger risico dan niet rokers, stoppen met roken vermindert het
risico op ischemische hartziekten bij personen zonder HVZ
3. Lichamelijke beweging (regelmatig lichaamsbeweging verlaagt het risico op HVZ)
4. Beperkte van consumptie VV en TV (verhoogt het LDL gehalte en veroorzaakt een verlaging van het
HDL gehalte (TV))
5. Beperken van de zout consumptie (grote hoeveelheden verhogen de bloeddruk)
6. VV en TV vervangen door onverzadigde vetzuren (enkel en meervoudig, deze verlagen het
cholesterolgehalte)
7. Consumptie groente en fruit: voedingsvezels (reductie bloeddruk)
8. Matig alcohol gebruik (HDL gehalte verhogen, risico op HVA verlagen, niet meer dan 2/3
consumpties per dag, anders verhoogt het de bloeddruk)
9. Gewichtsafname (kan het HDL gehalte verhogen, ook kan een reductie van het gewicht van 3% tot
9% leiden tot een verlaging van de bloeddruk bij obese patiënten met verhoogde bloeddruk)
10. Intensieve ondersteuning ter bevordering gezonde leegstijl (leefstijladvisering, intensieve
interventie, gezondheidsvoorlichtingsprogramma’s bij hartpatiënten gecombineerd met stress
management of afname van mortaliteit en hartinfarcten)
Een van deze doelen is de toename van overgewicht en obesitas stoppen
Van wereldwijd naar nationaal niveau
- WHO actieplan -> WHO Europa lidstaten
1. Charter is de afspraken met alle landen
OASO stimuleert met onderzoek
- European Association for the Study of Obesity
Preventiebeleid overgewicht op nationaal niveau
- Veel landen hebben actieplan tegenovergewicht,
o Is heel actueel
- Actueel beleid in Europese landen in NOPA-database
- Franse EPODE-aanpak vindt navolging in de hele wereld -> NL JOGG (jongeren op gezond
gewicht) hierop geïnspireerd
De Obesogene omgeving
De omgeving bevordert overmatige energie inname en bewegingsarmoede en daarmee het ontstaan
van obesitas
- Voeding
o Meer beschikbarheid, goedkoop, omgeving is ingericht op eten en drinken
o Producten zijn
Hoog in energiedichtheid per verzadiging
Verandering van spijs doet eten :
Grote variatie in aanbod, kleur en smaak
o Portiegroottes
Grotere vollere porties maakt dat we meer eten
- De zoete duivel
o Suiker is geen vergif, niet verslavend, wel een probleem. Niet meer dan 6
suikerklontjes per dag is de nieuwe oplossing
o Light producten
4
Inhoud
Nutrition hoorcollege semester 3.1........................................................................................................1
College 1 – overgewicht en obesitas...................................................................................................2
De Obesogene omgeving....................................................................................................................4
Nutrition college 2 – Voedingstrends......................................................................................................6
Nutrition hoorcollege 3 – preventie DM type 2......................................................................................8
College 4 – Sportcollege.......................................................................................................................14
College 5 – cholesterolmetabolisme.....................................................................................................21
College 6 – zout en de voedingsindustrie.............................................................................................26
College 7 – voedingspatronen..............................................................................................................30
Voedingspatronen............................................................................................................................31
1
,College 1 – overgewicht en obesitas
Leerdoelen
- Je hebt kennis van de oorzaken van overgewicht en obesitas en de factoren van invloed
hierop
- Je hebt kennis van de richtlijnen van de WHO en het CBO en kunt interventieprogramma’s op
internationaal, nationaal en op regionaal niveau benoemen
- Je kunt (vanuit de voedingsindustrie) aanbevelingen t.a.v preventie en vermindering van
obesitas benoemen
Definities
- Synoniemen: adipositas, zwaarlijvigheid, vetzucht
- Overgewicht en obesitas
o Een abnormale of buitensporige opeenhoping van vet dat de gezondheid kan
beïnvloeden (WHO 2011)
- Obesitas is ‘een chronische ziekte waarbij een zodanig overmatige vetstapeling in het lichaam
bestaat dat dit aanleiding geeft tot gezondheidsrisico’s’
- Mensen met obesitas lijden aan extreem overgewicht. Er is bij obesitas sprake van een te
grote hoeveelheid vet in het lichaam. Obesitas heeft vele sociale en economische gevolgen.
Maar het zijn vooral de gezondheidsproblemen die de hoofdrol spelen
Volksgezondheidszorg informatie toevoegen voor obesitas in Nederland
Er is berekend dat als deze trend zich voorzet dat er een stijging is van overgewicht in heel Europa
Overgewicht en obesitas in Europa
2
, - In NL minder overgewicht en obesitas in vergelijking met de rest van Europa onder
volwassenen
- Hetzelfde geld voor kinderen
Internationaal beleid gericht op preventie overgewicht
Overgewicht wereldwijd probleem en breed aangepakt
- Strategieën tegen de stijgende prevalentie van overgewicht ontwikkeld en geïmplementeerd
- Zowel op nationaal als op Europees niveau
- Voeding en beweging zijn centrale aandachtpunten, integraal onderdeel van het
geformuleerde beleid
- Naast WHO en de Europese commissie, ook OESO (organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling) obesitas als belangrijk onderwerp op de agenda gezet
o OESO is 24 landen bij elkaar die samenwerken
Richtlijnen, organisaties, totstandkoming
Wereldwijd en Europees (internationaal Niveau)
- WHO factsheet
- European Charter on Counteracting Obesity
- European Association fort he Study of Obesity (EASO)
Nederland (nationaal niveau)
- Richtlijn: JGZ-richtlijn Overgewicht
o Beschrijft de situatie voor kinderen t/m 19 jaar en wat er gedaan moet worden
- CBO-richtlijn
- Nederlandse Huisartsen Genootschap-Standaard (NHG-standaard)
- Zorgstandaard Obesitas van het Partnerschap Overgewicht Nederland
Wat is een richtlijn
- Een richtlijn is een document met aanbeveling ter ondersteuning van de dagelijkse
praktijdvoering – richtlijnen goede voeding bijvoorbeeld
- In de conclusies wordt aangegeven wat de wetenschappelijke stand van zaken is – uitspraken
gebaseerd op wetenschap
- De aanbeveling zijn gericht op het expliciteren van optimaal medisch handelen en zijn
gebaseerd op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek – heel concreet maken van
handelingen.
WHO rapport – actieplan
De world health organisation heeft een actieplan ontwikkeld voor preventie en beheersing van niet-
overdraagbare ziektes ! non comunical deseases – de pandemie van obesitas tot een halt word
geroepen
Het plan moet ertoe leiden dat er in 2025 een kwart minder mensen voortijdig overlijden aan de
zogeheten ‘welvaartsziektes’. Ook de obesitasepidemie wordt een halt toegeroepen
Het plan benoemt zes doelen met een hoog abstractieniveau. Gelukkig zijn deze vertaald in een lijst
van negen ‘voluntary global targets to be achieved bij 2025’.
1. Verminder stress (bij permanente aanwezigheid is de incidentie van HVZ meer dan verdubbelt
3
, 2. Stoppen met roken (2 tot 4 keer hoger risico dan niet rokers, stoppen met roken vermindert het
risico op ischemische hartziekten bij personen zonder HVZ
3. Lichamelijke beweging (regelmatig lichaamsbeweging verlaagt het risico op HVZ)
4. Beperkte van consumptie VV en TV (verhoogt het LDL gehalte en veroorzaakt een verlaging van het
HDL gehalte (TV))
5. Beperken van de zout consumptie (grote hoeveelheden verhogen de bloeddruk)
6. VV en TV vervangen door onverzadigde vetzuren (enkel en meervoudig, deze verlagen het
cholesterolgehalte)
7. Consumptie groente en fruit: voedingsvezels (reductie bloeddruk)
8. Matig alcohol gebruik (HDL gehalte verhogen, risico op HVA verlagen, niet meer dan 2/3
consumpties per dag, anders verhoogt het de bloeddruk)
9. Gewichtsafname (kan het HDL gehalte verhogen, ook kan een reductie van het gewicht van 3% tot
9% leiden tot een verlaging van de bloeddruk bij obese patiënten met verhoogde bloeddruk)
10. Intensieve ondersteuning ter bevordering gezonde leegstijl (leefstijladvisering, intensieve
interventie, gezondheidsvoorlichtingsprogramma’s bij hartpatiënten gecombineerd met stress
management of afname van mortaliteit en hartinfarcten)
Een van deze doelen is de toename van overgewicht en obesitas stoppen
Van wereldwijd naar nationaal niveau
- WHO actieplan -> WHO Europa lidstaten
1. Charter is de afspraken met alle landen
OASO stimuleert met onderzoek
- European Association for the Study of Obesity
Preventiebeleid overgewicht op nationaal niveau
- Veel landen hebben actieplan tegenovergewicht,
o Is heel actueel
- Actueel beleid in Europese landen in NOPA-database
- Franse EPODE-aanpak vindt navolging in de hele wereld -> NL JOGG (jongeren op gezond
gewicht) hierop geïnspireerd
De Obesogene omgeving
De omgeving bevordert overmatige energie inname en bewegingsarmoede en daarmee het ontstaan
van obesitas
- Voeding
o Meer beschikbarheid, goedkoop, omgeving is ingericht op eten en drinken
o Producten zijn
Hoog in energiedichtheid per verzadiging
Verandering van spijs doet eten :
Grote variatie in aanbod, kleur en smaak
o Portiegroottes
Grotere vollere porties maakt dat we meer eten
- De zoete duivel
o Suiker is geen vergif, niet verslavend, wel een probleem. Niet meer dan 6
suikerklontjes per dag is de nieuwe oplossing
o Light producten
4
