Hoorcollege 1: Forensische psychiatrie en psychologie, inleiding 03-11-2017
Tentamen
4 vragen over hoorcolleges
3 vragen over ene boek en 3 over andere boek
Nadruk ligt op de colleges!
Vandaag
Beschrijving werkveld
Enkele casussen
Verschillen ‘gewone’ en forensische bemoeienissen
Deelgebieden forensische psychologie/psychiatrie
Verklaring van criminaliteit (op individueel niveau)
Criminologen redeneren veel meer op groepsniveau dan op individueel niveau.
Voorspelling van criminaliteit
Behandeling van verdachten/daders
Meeste mensen associëren forensische psychiatrie met tbs. Bij behandeling zou je echter aan
veel meer andere dingen kunnen denken dan tbs: de forensische poliklinieken. Hier worden heel
veel mensen behandeld. De tbs is relatief heel klein in het hele forensische veld.
Wat leren we uit criminologische verklaringen?
Containment theorie (Reckless)
Innerlijke containment: zelfconcept (jezelf zien als niet-crimineel), doelgericht gedrag (richten op
acceptabele en realistische doelen), frustratietolerantie, normgerichtheid. Als mensen deze
containment hebben (zelfconcept waarin je jezelf niet als crimineel ziet en maatschappelijke
waarden ondersteunt), zal kans op delinquent gedrag minder zijn. Als mensen de innerlijke
containment niet hebben, ben je eerder crimineel.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: de behandeling richten op realistische
doelen die de niet-criminele identiteit ondersteunen. Ervoor zorgen dat mensen zich richten op
activiteiten in hun leven die niet verenigbaar zijn met criminaliteit.
- Good lives model richt zich niet op dingen die mis zijn in het leven, maar op positieve dingen
(dit model heeft enigszins met deze theorie te maken, maar komt in een later college nog aan
bod). Gericht op aanleren van gewenst gedrag.
Bindingstheorie (Hirschi)
N.a.v. boek ‘Causes of delinquency’ (1969). Wat mensen weerhoudt van of beperkt in keuze voor
criminaliteit zijn bindingen met de samenleving (gezin, werk, vereniging): attachment,
commitment, involvement & belief.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: de behandeling niet alleen richten op
gevoelens/cognities/gedrag van de delinquent zelf, maar ook op het versterken van binding met
de samenleving.
Rationele keuze theorie (Becker)
N.a.v. boek ‘Accounting for tastes’ (1969). Misdrijf wordt gepleegd als de verwachte baten de
verwachte kosten overtreffen (niet alleen op financieel vlak).
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: als de kans op ontdekking van delinquent
gedrag klein is, zal dit gedrag vaker voorkomen. Dus is het van belang dat er controle is.
Voorbeeld hiervan is de reclassering die de vinger aan de pols houdt.
1
, Mensen die denken dat er geen vrije wil is, staan lijnrecht tegenover deze theorie.
Strain theorie (Agnew)
N.a.v. ‘Foundation for a general strain theory of crime and delinquency’ (1992).
Iemand is niet in staat zijn persoonlijke doel te bereiken en ervaart hierdoor strain
(spanning/stress). Hoe groter de strain, hoe waarschijnlijker een deviante reactie.
De stress moet niet te hoog worden. Zorgen dat de druk op de persoon niet te groot wordt. Niet
té veel controle of negatieve behandeling, want daardoor ontstaat veel stress. Voorbeeld: iemand
moet voor klein delict wekelijks naar reclassering, maar heeft hier geen tijd voor omdat hij
fulltime werkt. Dit veroorzaakt stress en negatieve gevolgen. Veel druk uitoefenen werkt
contraproductief.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: oneerlijke behandeling en grote strain
hangen samen met deviante reactie. We moeten acceptabele coping versterken. Coping is de
manier waarop je omgaat met moeilijke situaties. Coping kent vele gezichten; je kan denken ik
laat het wel even rusten, je kan denken ik moet het probleem snel oplossen en ik pak het aan;
ook kan het betekenen dat je er even niet uitkomt, maar iemand kent die er verstand van heeft
en tips krijgt; coping kan ook betekenen dat je je kop in het zand steekt en het probleem vanzelf
verdwijnt. Coping kan ook betekenen, en dat is de slechte manier van coping, dat je agressief
wordt en het je allemaal niet meer kan schelen (kan leiden tot criminaliteit). Leren om goede
coping te vinden, is voor delinquenten van groot belang.
Labelingtheorie (Tannenbaum)
N.a.v. boek ‘Crime and the community’ (1938).
Door het opplakken van een label wordt de delinquent op stereotiepe wijze bekeken en
behandeld en op den duur gaat hij zich gedragen naar dit label.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: delinquenten worden gevaarlijker
naarmate zij vaker gestigmatiseerd worden. Kwetsbaarste mensen voor een stigma zijn
zedendelinquenten.
Casussen
Michael P.
- Verdachte zaak Anne Faber
- Geen tbs, in eerste aanleg 16 jaar en in hoger beroep 11 jaar
- Opstandig als kind, bedreigend
- Vader gewelddadig?
- 2010 meerdere berovingen en verkrachtingen
- Verslaafd aan cocaïne
- Schuld van de kliniek? Waarschijnlijk niet; schuld van de veroordeling
- Had in dit geval risicotaxatie wat opgeleverd? Waarschijnlijk niet
Breivik
- Rechts-extremist: tegen islam en marxisme
- Vechtpartijen met moslimbendes in puberteit
- Normaal sociaal leven, maar geen vriendinnen
- 80 doden
- Goed voorbereid
- Persoonlijkheidsstoornis
- Noemde zijn daad zelf: “Gruwelijk, maar noodzakelijk”
Joran van der Sloot
- Weinig bekend over zijn verleden
- Zou volgens eigen zeggen vroeger psychiater nodig hebben gehad
2
, - Pathologisch leugenaar: iemand die niet kan stoppen met liegen
- Psychopaat? Je trekt je niet veel aan van maatschappelijke regels (asociaal, eigenbelang staat
centraal, belangen van anderen makkelijk overtreden) en anderzijds vertonen ze kil en niet-
emotioneel gedrag
- Mogelijk 2 slachtoffers: Natalee Holloway en Stephany Ramírez
Tristan van der V.
- In winkelcentrum 6 mensen omgebracht
- Depressief
- Suïcidepogingen 2008
- Schizofreen
- Onder behandeling bij GGZ
- Wapenvergunning 2008 (2005 geweigerd) hoe heeft zo iemand een wapenvergunning
kunnen krijgen?!
Karst T.
- Apeldoorn incident. 8 doden en 11 gewonden (2009)
- Geen vrienden of relaties
- Geldschulden
- Eerder gezworven
- Problematisch middelengebruik (sporen cannabis)
- Moeizaam en deprimerend leven
- Geen persoonlijkheidsstoornis (NIFP)
- Hekel aan het koningshuis
Hoorcollege 2: Diagnostiek & Risicotaxatie 08-11-2017
Forensisch psychiater (FP) werkt in spanningsveld
FP dient meerdere meesters en staat onder druk van politiek en media
FP dient onder meer de rechtbank, (jeugd)reclassering en cliënt
Savannah-effect: In Den Haag en Amsterdam eerste helft van 2007 dubbel aantal kinderen OTS
(onder toezicht stelling) in vergelijking met tot 2006. Angst en incidenten bepalen beleid.
Overtrokken beeld van maakbaarheid van de wereld. Overheid kan soms echter beter niets doen.
Is de cliënt wel de cliënt?
Cliënt komt meestal niet vrijwillig in aanraking met forensische instantie. Motivatie is vaak
matig/selectief. Probleembesef ontbreekt vaak (vooral bij mensen met persoonlijkheidsstoornissen,
zij snappen niet wat er met hen aan de hand is). Cliënt heeft veel te verliezen door openheid van
zaken te geven. Cliënt wantrouwt forensisch psychiater regelmatig (want deze heeft contact met
reclassering) en wil af van diens bemoeienis. Conflicthantering is essentieel.
Dwang en drang
Ambivalentie t.o.v. behandeling: vaak gekoppeld aan leeftijdsfase en gedragsproblematiek. Drang:
niet meewerken, dan…
Dwang: sterkere vorm
Nadelen: verzet, meerdere instanties.
3
, Persoon van de dader
Gedragingen, gedachten en gevoelens overlappen elkaar (de drie cirkels overlappen elkaar). Allerlei
zaken beïnvloeden de persoon: biologie, opvoeding, religie, vrienden, school, financiën, alcohol,
drugs, woonomgeving, media en samenleving. Wat is de rol van de situatie/het toeval? Voorbeeld
Volkert van der G. Hij was nooit eerder veroordeeld, geobsedeerd door beveiliging van milieu en
dieren. Pim Fortuin wilde verbod op fokken van pelsdieren opheffen en was voor varkensflats. Volkert
van der G. was nooit met Pim Fortuin bezig, maar vanaf dat moment wel. 1 dag van tevoren heeft
Volkert besloten Pim te vermoorden. Hij is toerekeningsvatbaar en heeft spijt. 2014 vrijgekomen.
Recidivekans wordt als klein ingeschat (o.a. wegens het feit dat hij nooit met justitie in aanraking was
geweest).
Soorten risicotaxatie
1) Klinisch
Vooral op ervaring gebaseerd. Vond vooral tot 15/20 jaar geleden plaats. Klinische risicotaxaties
worden nauwelijks nog gedaan; steeds meer op gestandaardiseerde wijze. Als we deze manier nu
nog wel zouden gebruiken, zou dat veel beter lukken dan in de jaren ’80. Nu weten we veel meer
van criminaliteit en levensloop etc. Mensen zijn er beter voor opgeleid.
2) Actuarieel
Optellen van risicofactoren.
3) Gestructureerd klinisch
Weging factoren door clinicus. Gestructureerd klinisch is betrouwbaarder dan klinisch.
Kritiek op risicotaxatie
Betrouwbaarheid goed, maar predictieve validiteit vaak matig
Voorspellingen laag risico en hoog risico redelijk tot goed, maar middengroep matig
Voorspellingen op groepsniveau (veel) beter dan op individueel niveau
Voorkeur: gestructureerde risicotaxatie + aanvullende informatie of toch actuarieel?
4
Tentamen
4 vragen over hoorcolleges
3 vragen over ene boek en 3 over andere boek
Nadruk ligt op de colleges!
Vandaag
Beschrijving werkveld
Enkele casussen
Verschillen ‘gewone’ en forensische bemoeienissen
Deelgebieden forensische psychologie/psychiatrie
Verklaring van criminaliteit (op individueel niveau)
Criminologen redeneren veel meer op groepsniveau dan op individueel niveau.
Voorspelling van criminaliteit
Behandeling van verdachten/daders
Meeste mensen associëren forensische psychiatrie met tbs. Bij behandeling zou je echter aan
veel meer andere dingen kunnen denken dan tbs: de forensische poliklinieken. Hier worden heel
veel mensen behandeld. De tbs is relatief heel klein in het hele forensische veld.
Wat leren we uit criminologische verklaringen?
Containment theorie (Reckless)
Innerlijke containment: zelfconcept (jezelf zien als niet-crimineel), doelgericht gedrag (richten op
acceptabele en realistische doelen), frustratietolerantie, normgerichtheid. Als mensen deze
containment hebben (zelfconcept waarin je jezelf niet als crimineel ziet en maatschappelijke
waarden ondersteunt), zal kans op delinquent gedrag minder zijn. Als mensen de innerlijke
containment niet hebben, ben je eerder crimineel.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: de behandeling richten op realistische
doelen die de niet-criminele identiteit ondersteunen. Ervoor zorgen dat mensen zich richten op
activiteiten in hun leven die niet verenigbaar zijn met criminaliteit.
- Good lives model richt zich niet op dingen die mis zijn in het leven, maar op positieve dingen
(dit model heeft enigszins met deze theorie te maken, maar komt in een later college nog aan
bod). Gericht op aanleren van gewenst gedrag.
Bindingstheorie (Hirschi)
N.a.v. boek ‘Causes of delinquency’ (1969). Wat mensen weerhoudt van of beperkt in keuze voor
criminaliteit zijn bindingen met de samenleving (gezin, werk, vereniging): attachment,
commitment, involvement & belief.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: de behandeling niet alleen richten op
gevoelens/cognities/gedrag van de delinquent zelf, maar ook op het versterken van binding met
de samenleving.
Rationele keuze theorie (Becker)
N.a.v. boek ‘Accounting for tastes’ (1969). Misdrijf wordt gepleegd als de verwachte baten de
verwachte kosten overtreffen (niet alleen op financieel vlak).
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: als de kans op ontdekking van delinquent
gedrag klein is, zal dit gedrag vaker voorkomen. Dus is het van belang dat er controle is.
Voorbeeld hiervan is de reclassering die de vinger aan de pols houdt.
1
, Mensen die denken dat er geen vrije wil is, staan lijnrecht tegenover deze theorie.
Strain theorie (Agnew)
N.a.v. ‘Foundation for a general strain theory of crime and delinquency’ (1992).
Iemand is niet in staat zijn persoonlijke doel te bereiken en ervaart hierdoor strain
(spanning/stress). Hoe groter de strain, hoe waarschijnlijker een deviante reactie.
De stress moet niet te hoog worden. Zorgen dat de druk op de persoon niet te groot wordt. Niet
té veel controle of negatieve behandeling, want daardoor ontstaat veel stress. Voorbeeld: iemand
moet voor klein delict wekelijks naar reclassering, maar heeft hier geen tijd voor omdat hij
fulltime werkt. Dit veroorzaakt stress en negatieve gevolgen. Veel druk uitoefenen werkt
contraproductief.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: oneerlijke behandeling en grote strain
hangen samen met deviante reactie. We moeten acceptabele coping versterken. Coping is de
manier waarop je omgaat met moeilijke situaties. Coping kent vele gezichten; je kan denken ik
laat het wel even rusten, je kan denken ik moet het probleem snel oplossen en ik pak het aan;
ook kan het betekenen dat je er even niet uitkomt, maar iemand kent die er verstand van heeft
en tips krijgt; coping kan ook betekenen dat je je kop in het zand steekt en het probleem vanzelf
verdwijnt. Coping kan ook betekenen, en dat is de slechte manier van coping, dat je agressief
wordt en het je allemaal niet meer kan schelen (kan leiden tot criminaliteit). Leren om goede
coping te vinden, is voor delinquenten van groot belang.
Labelingtheorie (Tannenbaum)
N.a.v. boek ‘Crime and the community’ (1938).
Door het opplakken van een label wordt de delinquent op stereotiepe wijze bekeken en
behandeld en op den duur gaat hij zich gedragen naar dit label.
Les die we uit deze theorie trekken voor behandeling: delinquenten worden gevaarlijker
naarmate zij vaker gestigmatiseerd worden. Kwetsbaarste mensen voor een stigma zijn
zedendelinquenten.
Casussen
Michael P.
- Verdachte zaak Anne Faber
- Geen tbs, in eerste aanleg 16 jaar en in hoger beroep 11 jaar
- Opstandig als kind, bedreigend
- Vader gewelddadig?
- 2010 meerdere berovingen en verkrachtingen
- Verslaafd aan cocaïne
- Schuld van de kliniek? Waarschijnlijk niet; schuld van de veroordeling
- Had in dit geval risicotaxatie wat opgeleverd? Waarschijnlijk niet
Breivik
- Rechts-extremist: tegen islam en marxisme
- Vechtpartijen met moslimbendes in puberteit
- Normaal sociaal leven, maar geen vriendinnen
- 80 doden
- Goed voorbereid
- Persoonlijkheidsstoornis
- Noemde zijn daad zelf: “Gruwelijk, maar noodzakelijk”
Joran van der Sloot
- Weinig bekend over zijn verleden
- Zou volgens eigen zeggen vroeger psychiater nodig hebben gehad
2
, - Pathologisch leugenaar: iemand die niet kan stoppen met liegen
- Psychopaat? Je trekt je niet veel aan van maatschappelijke regels (asociaal, eigenbelang staat
centraal, belangen van anderen makkelijk overtreden) en anderzijds vertonen ze kil en niet-
emotioneel gedrag
- Mogelijk 2 slachtoffers: Natalee Holloway en Stephany Ramírez
Tristan van der V.
- In winkelcentrum 6 mensen omgebracht
- Depressief
- Suïcidepogingen 2008
- Schizofreen
- Onder behandeling bij GGZ
- Wapenvergunning 2008 (2005 geweigerd) hoe heeft zo iemand een wapenvergunning
kunnen krijgen?!
Karst T.
- Apeldoorn incident. 8 doden en 11 gewonden (2009)
- Geen vrienden of relaties
- Geldschulden
- Eerder gezworven
- Problematisch middelengebruik (sporen cannabis)
- Moeizaam en deprimerend leven
- Geen persoonlijkheidsstoornis (NIFP)
- Hekel aan het koningshuis
Hoorcollege 2: Diagnostiek & Risicotaxatie 08-11-2017
Forensisch psychiater (FP) werkt in spanningsveld
FP dient meerdere meesters en staat onder druk van politiek en media
FP dient onder meer de rechtbank, (jeugd)reclassering en cliënt
Savannah-effect: In Den Haag en Amsterdam eerste helft van 2007 dubbel aantal kinderen OTS
(onder toezicht stelling) in vergelijking met tot 2006. Angst en incidenten bepalen beleid.
Overtrokken beeld van maakbaarheid van de wereld. Overheid kan soms echter beter niets doen.
Is de cliënt wel de cliënt?
Cliënt komt meestal niet vrijwillig in aanraking met forensische instantie. Motivatie is vaak
matig/selectief. Probleembesef ontbreekt vaak (vooral bij mensen met persoonlijkheidsstoornissen,
zij snappen niet wat er met hen aan de hand is). Cliënt heeft veel te verliezen door openheid van
zaken te geven. Cliënt wantrouwt forensisch psychiater regelmatig (want deze heeft contact met
reclassering) en wil af van diens bemoeienis. Conflicthantering is essentieel.
Dwang en drang
Ambivalentie t.o.v. behandeling: vaak gekoppeld aan leeftijdsfase en gedragsproblematiek. Drang:
niet meewerken, dan…
Dwang: sterkere vorm
Nadelen: verzet, meerdere instanties.
3
, Persoon van de dader
Gedragingen, gedachten en gevoelens overlappen elkaar (de drie cirkels overlappen elkaar). Allerlei
zaken beïnvloeden de persoon: biologie, opvoeding, religie, vrienden, school, financiën, alcohol,
drugs, woonomgeving, media en samenleving. Wat is de rol van de situatie/het toeval? Voorbeeld
Volkert van der G. Hij was nooit eerder veroordeeld, geobsedeerd door beveiliging van milieu en
dieren. Pim Fortuin wilde verbod op fokken van pelsdieren opheffen en was voor varkensflats. Volkert
van der G. was nooit met Pim Fortuin bezig, maar vanaf dat moment wel. 1 dag van tevoren heeft
Volkert besloten Pim te vermoorden. Hij is toerekeningsvatbaar en heeft spijt. 2014 vrijgekomen.
Recidivekans wordt als klein ingeschat (o.a. wegens het feit dat hij nooit met justitie in aanraking was
geweest).
Soorten risicotaxatie
1) Klinisch
Vooral op ervaring gebaseerd. Vond vooral tot 15/20 jaar geleden plaats. Klinische risicotaxaties
worden nauwelijks nog gedaan; steeds meer op gestandaardiseerde wijze. Als we deze manier nu
nog wel zouden gebruiken, zou dat veel beter lukken dan in de jaren ’80. Nu weten we veel meer
van criminaliteit en levensloop etc. Mensen zijn er beter voor opgeleid.
2) Actuarieel
Optellen van risicofactoren.
3) Gestructureerd klinisch
Weging factoren door clinicus. Gestructureerd klinisch is betrouwbaarder dan klinisch.
Kritiek op risicotaxatie
Betrouwbaarheid goed, maar predictieve validiteit vaak matig
Voorspellingen laag risico en hoog risico redelijk tot goed, maar middengroep matig
Voorspellingen op groepsniveau (veel) beter dan op individueel niveau
Voorkeur: gestructureerde risicotaxatie + aanvullende informatie of toch actuarieel?
4
