WEEK 2 HC INLEIDING RECHT
RECHTSWETENSCHAP EN RECHTSVINDING
Aristoteles over rechtvaardigheid als eerlijkheid: behandel gelijke gevallen gelijk tenzij er een relevant verschil
ongelijke behandeling rechtvaardigt.
Het tegenovergestelde van rechtvaardigheid als eerlijkheid is willekeur.
In de stelling 'gelijke gevallen moeten gelijk worden behandeld, ongelijke gevallen ongelijk’ kan een uitdrukking
van formele rechtvaardigheid worden gelezen.
STARE DECISIS: GEVALSVERGELIJKING
Analogieredenering: een bijzondere regel wordt veralgemeend en van toepassing verklaard op een niet
uitdrukkelijk geregeld geval die in relevante opzichten lijkt op het wel geregelde geval. (p. 65)
De a contrario-redenering: een analogieredenering wordt afgewezen op grond van het feit dat het geval in
relevante opzichten afwijkt van een geregeld geval (p. 66)
Rechtsverfijning: het bereik van de regel wordt ingeperkt door het stellen van extra voorwaarden voor de
toepasselijkheid van de regel. (p. 67)
Wat is rechtsvinding?
‘Het vinden interpreteren, creëren en toepassen van rechtsregels door de rechter in de context van een
rechtsgeding (p. 51 e.v.)’
Objectief recht
Consistentie:
- Rechtszekerheid (gecodificeerd recht: voorspelbaar, controleerbaar)
- Rechtsgelijkheid (gelijke gevallen gelijk behandelen)
- Rechtseenheid (gelijke gevallen gelijk behandelen)
Trias politica
- De rechter is de bouche de la loi: de spreekbuis van de wet. (Montesquieu, l’Esprit des Lois, 1748) (p.
22, 52)
Taalkundige interpretatie
- In de grammaticale interpretatie worden de gebruikte termen uitgelegd naar heersend taalgebruik,
het taalgebruik zoals dat in het woordenboek neergelegd is. (p. 53, 54)
Deductie: modus ponens
1. Rechtsregel
2. Rechtsfeiten p => q
3. Conclusie p
q
, (p. 52, 53)
Rechtsregel: analyse
- Het ontleden van een bepaald geheel zodat we zicht krijgen op de samenstellende delen. We krijgen
zicht op de structuur van de regel en daarmee op de manier waarop we deze moeten toepassen. (p.
38)
RECHTSFEITEN: WAARHEIDSVINDING
Deductie: redeneren vanuit het algemene naar het bijzondere geval (p. 36, 37)
Inductie: redeneren van bijzondere gevallen naar de algemene regel (p. 35, 37)
Inductieprobleem: Alle 100.000 geobserveerde zwanen zijn wit Alle zwanen zijn wit.
Drogreden: overhaaste generalisatie
”Secundum quid” of “overgeneralisatie”.
Het standpunt is gebaseerd op te weinig of niet-representatieve gegevens, vaak is de onderbouwing
anekdotisch van karakter.
In de statistiek gebruikt men daarom regels om uitspraken te kunnen doen met een bepaalde significantie.
Abductie: de redenering die zich beweegt van de interpretatie van een waarneming van een feit als een gevolg
naar de mogelijke oorzaken van dat feit. (p. 37)
Drogreden: post hoc ergo propter hoc
Als je een uitkomst van abductie als een onomstotelijk bewijs voor een stelling presenteert dan is dat een
drogreden.
De uitkomst van abductie heeft slechts een bepaalde mate van waarschijnlijkheid, abductie kan niet tot de
ontdekking van een noodzakelijke relatie tussen de waarneming en de oorzaak leiden.
Casusoplossen: rechtsvinding
Als je de toepasbare rechtsregel hebt gevonden dan is het oplossen van de casus een kwestie van het scharen
van de rechtsfeiten onder de regel zodat je de juiste conclusie uit de regel en de feiten kunt deduceren.
Analogie: als je een verglijkbare casus hebt gevonden waarin een rechter al een uitspraak heeft gedaan dan is
het oplossen van de casus een kwestie van beargumenteren dat dit geval als een vergelijkbaar geval op een
gelijke wijze moet worden opgelost. (p. 65)
Complicatie: de trias politica
Wetgevende macht: voorschrijven van de wet (in formele en/of in materiële zin)
Uitvoerende macht: uitvoeren van de wet
Rechterlijke macht: toepassen van de wet in het beslechten van concrete geschillen waarbij de beslissing alleen
de procederende partijen bindt; dus geen formele precedentwerking
Casusoplossen a contrario
, Als je een verglijkbare casus hebt gevonden waarin een recht al een uitspraak heeft gedaan dan kan het
oplossen van de casus ook soms een kwestie van beargumenteren dat dit geval in een relevant opzicht verschilt
en dus juist anders moet worden opgelost. (p. 66)
Rechtsregel:
Interpretatie
‘verklarende of toepassende uitlegging, vaststelling van de zin ervan met het oog op de toepassing’
Hermeneutiek
- ‘leer van de regels en hulpmiddelen die bij het de uitlegkunde gebruikt worden, de theorie van de
exegese, m.n. van de Bijbeluitlegging’
Wat stelselmatig buiten het gezichtsveld blijft in de analytische manier van kijken, is de bedoeling van zowel de
afzonderlijke rechtsregels als van het systeem als geheel. (p. 41)
De centrale vraag die we stellen als we hermeneutisch naar het recht kijken, is niet zozeer de hoe?- als wel de
waartoe?- vraag. (p. 42)
De letter en de geest van de wet: de grammaticale betekenis van de wet en de interpretatie ervan.
Teleologische interpretatie
De term ‘teleologie’ is samengesteld uit het woord ‘telos’, het Griekse woord voor ‘doeleinde’, en het woord
‘logos’ dat onder meer ‘leer’ betekent. Letterlijk verwijst het dus naar de leer van de doeleinden en teleologie
verwijst naar de diepere, verborgen bedoeling van de dingen. (p. 61)
Wetshistorische interpretatie
De bedoeling van de wet: de “wil van de wetgever”. (p. 62)
De ‘wetgever’ is een personificatie, een fictie waar we in het recht mee werken om te de ‘wil’, de ‘bedoeling’,
de ‘ratio’ van de wet aan te duiden.
A living Constitution?
Originalists argue that the meaning of the constitutional text is fixed and that it should bind constitutional
actors.
Living constitutionalists contend that constitutional law can and should evolve in response to changing
circumstances and values.
RECHTSWETENSCHAP
‘Het wetenschappelijk onderzoek naar de regels en beginselen die in de geschreven en ongeschreven
rechtsbronnen te vinden zijn. (p. 37)’
- Onderwerp: Het objectieve recht: geheel van regels en beginselen dat in de formele – geschreven en
ongeschreven – rechtsbronnen te vinden is. Aan dit objectieve recht kunnen subjectieve rechten
worden ontleend waar je je bij de rechter op kunt beroepen en die door de staat worden
gehandhaafd.
- Doel:
o Ontdekken structuur van het recht.
RECHTSWETENSCHAP EN RECHTSVINDING
Aristoteles over rechtvaardigheid als eerlijkheid: behandel gelijke gevallen gelijk tenzij er een relevant verschil
ongelijke behandeling rechtvaardigt.
Het tegenovergestelde van rechtvaardigheid als eerlijkheid is willekeur.
In de stelling 'gelijke gevallen moeten gelijk worden behandeld, ongelijke gevallen ongelijk’ kan een uitdrukking
van formele rechtvaardigheid worden gelezen.
STARE DECISIS: GEVALSVERGELIJKING
Analogieredenering: een bijzondere regel wordt veralgemeend en van toepassing verklaard op een niet
uitdrukkelijk geregeld geval die in relevante opzichten lijkt op het wel geregelde geval. (p. 65)
De a contrario-redenering: een analogieredenering wordt afgewezen op grond van het feit dat het geval in
relevante opzichten afwijkt van een geregeld geval (p. 66)
Rechtsverfijning: het bereik van de regel wordt ingeperkt door het stellen van extra voorwaarden voor de
toepasselijkheid van de regel. (p. 67)
Wat is rechtsvinding?
‘Het vinden interpreteren, creëren en toepassen van rechtsregels door de rechter in de context van een
rechtsgeding (p. 51 e.v.)’
Objectief recht
Consistentie:
- Rechtszekerheid (gecodificeerd recht: voorspelbaar, controleerbaar)
- Rechtsgelijkheid (gelijke gevallen gelijk behandelen)
- Rechtseenheid (gelijke gevallen gelijk behandelen)
Trias politica
- De rechter is de bouche de la loi: de spreekbuis van de wet. (Montesquieu, l’Esprit des Lois, 1748) (p.
22, 52)
Taalkundige interpretatie
- In de grammaticale interpretatie worden de gebruikte termen uitgelegd naar heersend taalgebruik,
het taalgebruik zoals dat in het woordenboek neergelegd is. (p. 53, 54)
Deductie: modus ponens
1. Rechtsregel
2. Rechtsfeiten p => q
3. Conclusie p
q
, (p. 52, 53)
Rechtsregel: analyse
- Het ontleden van een bepaald geheel zodat we zicht krijgen op de samenstellende delen. We krijgen
zicht op de structuur van de regel en daarmee op de manier waarop we deze moeten toepassen. (p.
38)
RECHTSFEITEN: WAARHEIDSVINDING
Deductie: redeneren vanuit het algemene naar het bijzondere geval (p. 36, 37)
Inductie: redeneren van bijzondere gevallen naar de algemene regel (p. 35, 37)
Inductieprobleem: Alle 100.000 geobserveerde zwanen zijn wit Alle zwanen zijn wit.
Drogreden: overhaaste generalisatie
”Secundum quid” of “overgeneralisatie”.
Het standpunt is gebaseerd op te weinig of niet-representatieve gegevens, vaak is de onderbouwing
anekdotisch van karakter.
In de statistiek gebruikt men daarom regels om uitspraken te kunnen doen met een bepaalde significantie.
Abductie: de redenering die zich beweegt van de interpretatie van een waarneming van een feit als een gevolg
naar de mogelijke oorzaken van dat feit. (p. 37)
Drogreden: post hoc ergo propter hoc
Als je een uitkomst van abductie als een onomstotelijk bewijs voor een stelling presenteert dan is dat een
drogreden.
De uitkomst van abductie heeft slechts een bepaalde mate van waarschijnlijkheid, abductie kan niet tot de
ontdekking van een noodzakelijke relatie tussen de waarneming en de oorzaak leiden.
Casusoplossen: rechtsvinding
Als je de toepasbare rechtsregel hebt gevonden dan is het oplossen van de casus een kwestie van het scharen
van de rechtsfeiten onder de regel zodat je de juiste conclusie uit de regel en de feiten kunt deduceren.
Analogie: als je een verglijkbare casus hebt gevonden waarin een rechter al een uitspraak heeft gedaan dan is
het oplossen van de casus een kwestie van beargumenteren dat dit geval als een vergelijkbaar geval op een
gelijke wijze moet worden opgelost. (p. 65)
Complicatie: de trias politica
Wetgevende macht: voorschrijven van de wet (in formele en/of in materiële zin)
Uitvoerende macht: uitvoeren van de wet
Rechterlijke macht: toepassen van de wet in het beslechten van concrete geschillen waarbij de beslissing alleen
de procederende partijen bindt; dus geen formele precedentwerking
Casusoplossen a contrario
, Als je een verglijkbare casus hebt gevonden waarin een recht al een uitspraak heeft gedaan dan kan het
oplossen van de casus ook soms een kwestie van beargumenteren dat dit geval in een relevant opzicht verschilt
en dus juist anders moet worden opgelost. (p. 66)
Rechtsregel:
Interpretatie
‘verklarende of toepassende uitlegging, vaststelling van de zin ervan met het oog op de toepassing’
Hermeneutiek
- ‘leer van de regels en hulpmiddelen die bij het de uitlegkunde gebruikt worden, de theorie van de
exegese, m.n. van de Bijbeluitlegging’
Wat stelselmatig buiten het gezichtsveld blijft in de analytische manier van kijken, is de bedoeling van zowel de
afzonderlijke rechtsregels als van het systeem als geheel. (p. 41)
De centrale vraag die we stellen als we hermeneutisch naar het recht kijken, is niet zozeer de hoe?- als wel de
waartoe?- vraag. (p. 42)
De letter en de geest van de wet: de grammaticale betekenis van de wet en de interpretatie ervan.
Teleologische interpretatie
De term ‘teleologie’ is samengesteld uit het woord ‘telos’, het Griekse woord voor ‘doeleinde’, en het woord
‘logos’ dat onder meer ‘leer’ betekent. Letterlijk verwijst het dus naar de leer van de doeleinden en teleologie
verwijst naar de diepere, verborgen bedoeling van de dingen. (p. 61)
Wetshistorische interpretatie
De bedoeling van de wet: de “wil van de wetgever”. (p. 62)
De ‘wetgever’ is een personificatie, een fictie waar we in het recht mee werken om te de ‘wil’, de ‘bedoeling’,
de ‘ratio’ van de wet aan te duiden.
A living Constitution?
Originalists argue that the meaning of the constitutional text is fixed and that it should bind constitutional
actors.
Living constitutionalists contend that constitutional law can and should evolve in response to changing
circumstances and values.
RECHTSWETENSCHAP
‘Het wetenschappelijk onderzoek naar de regels en beginselen die in de geschreven en ongeschreven
rechtsbronnen te vinden zijn. (p. 37)’
- Onderwerp: Het objectieve recht: geheel van regels en beginselen dat in de formele – geschreven en
ongeschreven – rechtsbronnen te vinden is. Aan dit objectieve recht kunnen subjectieve rechten
worden ontleend waar je je bij de rechter op kunt beroepen en die door de staat worden
gehandhaafd.
- Doel:
o Ontdekken structuur van het recht.
