College microbiologie 1
Hoofdstuk 2: bacteriële structuren en anatomie
Eerste indeling in de microbiologie: eukaryoot en prokaryoot
Prokaryoot = geen celkern; archea en bacteria
Eukaryoot = wel celkern; eucarya o.a. planten, dieren, schimmels en protozoa (ééncellige organismen;
eencellige eukaryoten)
Daarbij ontbreken de virussen omdat zij niet op zichzelf kunnen overleven: gastheercellen nodig. Oftw.
Geen eigen metabolisme.
Soorten vormen bacteriën:
Coccen zijn bolvormig
Bacillen zijn staafvormig
Spirochenen zijn spiraalvormig
Pleoforme zijn variabel van vorm
Benamingen voor de soort groeiing:
Diplo- wordt gebruikt voor bacteriën die in paren groeien.
Stafylo- wordt gebruikt voor bacteriën die in druiventrossen groeien.
Strato- wordt gebruikt voor hoeken
Strepto- in ketens
Grootte bacterie: 0,2 – 5 micrometer; kleiner dan menselijke cel
Structuur bacteriën; bevatten organellen.
Celwand zit om protoplast (= naakte cel; de bacterie zonder celwand). Kan een capsule hebben
(=glycocalyx laag).
- Flagel; zweepvormige structuur voor de beweging van de bacterie (‘’propellor’’) opgebouwd uit
flagellin eiwit
- fibrium en pillis zijn haarachtige structuren. Korter dan flagellen; nodig voor adhesie van de
bacterien oftewel aanhechting en communicatie
Beiden gemaakt van polysacharides zijn:
De slijmlaag (glycocalyx). Dit bevordert vorming van biofilm; want draagt bij aan de hechting aan een
bepaalde structuur (adhesie).
De capsule; voor adhesie, remming fagocytose, identificatie (voor het lap bijvoorbeeld), of gebruik als
antigeen in vaccin.
Celwand geeft bepaalde stugheid waardoor de vorm wordt bepaald van de bacterie. Deze is
permeabel voor kleine stoffen door openingen in deze celwand.
Je hebt twee lagen: een periplasmatische ruimte (ruimte tussen twee membranen) op het
membraan en de peptidoglycaan laag
Twee groepen celwanden:
- Gram positief: dikke peptidoglycaan laag (heeft eigenlijk geen periplasmatische ruimte maar wordt
soms wel getekend).
- Gram negatief: dunne peptidoglycaan laag + buitenmembraan (bepaalde moleculen als LPS zitten
hierin; bevat een toxisch gedeelte wat het een endotoxine maakt en poriën voor uitwisseling van
hydrofiele moleculen)
, Uitleg gram-kleuring:
De benaming positief of negatief heeft te maken met de kleuring van de bacteriën in het lap. Donkere
kleuren krijgen positieve en lichtere zijn negatieve.
Belangrijk! Het alcohol kan de dikke peptidoglycaanlaag (bij de ontkleuring) niet kapot maken
waardoor het gram positieve donker blijft en bij het negatieve gaat de kleur wel weg omdat het niet
zo’n laag heeft. Je moet het principe van het proces weten, niet letterlijk het proces.
Crystal-violet gaat door de celwand heen van de bacterie. In gram-positieve cellen wordt het ethanol
gebruikt om de peptidoclycaan laag te laten krimpen, zodat de kleuring beter verwerkt kan worden.
Dit moet gebeuren omdat het heel permeabel is, waardoor kleuring slecht aankomt.
Gram-negatieve cellen hebben een celwand met grote poriën er in, waardoor de kleuring er makkelijk
weer uit kan.
Proces gram-kleuring:
1. Biopt of monster wordt over een glas gesmeerd zodat het kan drogen. Hiervoor moeten de cellen
in een vloeibare stof worden gedaan, zodat het een dunne laag kan vormen op het glas. De cellen
moeten zo jong mogelijk zijn, omdat als ze ouder worden de kleuring minder goed aan slaat.
2. Glas met de cellen moet boven een vlam worden gehouden, totdat het een beetje warm aan voelt
als je het tegen je hand houdt; dus niet te heet!
3. De verwarmde cellen worden gekleurd met kristal voor 30 tot 40 seconden, waarna water er over
heen gaat om te veel kleur te verwijderen. alle cellen zijn momenteel paars onder de microscoop.
4. Jodium oplossing wordt voor een minuut toegevoegd aan de oplossing, waardoor het samen kan
voegen met het kristal en zo een complex kan vormen.
5. Weer er af wassen cellen zijn nog steeds allemaal paars.
6. Ethanol of aceton wordt over de cellen gedaan om de cellen te ontkleuren
gram positieve bacteriën behouden de kristallen en gram negatieve niet. De ethanol/aceton moet
met druppels worden toegevoegd
7. Te veel aan ethanol/aceton wordt weer afgewassen met water vanaf nu kun je zien dat positief
donkerpaars is en negatief kleurloos
8. De cellen worden weer overspoeld met de tegenovergestelde kleur sofranine voor 20 tot 30
seconden, wat de gram negatieve bacteriën roze maakt.
9. Drogen met filter papier
Celmembraan en cytoplasma
Bacteriën hebben ook celmembraan met een fosfolipide bilaag met receptoren en eiwitten. Deze
heb je nodig voor transporterende moleculen die over de cellaag gaan door het celmembraan. Dit
gebeurt weer door actief en passief transport. Ook worden een aantal moleculen (precursors;
voorlopers van de synthetische celwand. Ook toxinen) geproduceerd op de celwand. Dit zijn vooral
moleculen die de celwand nodig heeft. Ook worden door de celwand enzymen + toxinen uit
gescheiden.
Cytoplasma bevat genetisch materiaal, omdat een bacterie geen kern heeft. Dit gebeurt in een
nucleoïd (chromosomen bevatten dit). Ook bevat het ribosomen (voor de eiwit synthese) en inclusies
(opslag van energie).
Sporen
Worden gevormd wanneer de toestand van een bacterie slecht is (bijvoorbeeld tekort aan
voedingsstoffen of met te veel hitte). Dit wordt gedaan in een soort van ‘’rust toestand’’ om te
overleven. Filmpje pp: vorming spoor!
Hoofdstuk 2: bacteriële structuren en anatomie
Eerste indeling in de microbiologie: eukaryoot en prokaryoot
Prokaryoot = geen celkern; archea en bacteria
Eukaryoot = wel celkern; eucarya o.a. planten, dieren, schimmels en protozoa (ééncellige organismen;
eencellige eukaryoten)
Daarbij ontbreken de virussen omdat zij niet op zichzelf kunnen overleven: gastheercellen nodig. Oftw.
Geen eigen metabolisme.
Soorten vormen bacteriën:
Coccen zijn bolvormig
Bacillen zijn staafvormig
Spirochenen zijn spiraalvormig
Pleoforme zijn variabel van vorm
Benamingen voor de soort groeiing:
Diplo- wordt gebruikt voor bacteriën die in paren groeien.
Stafylo- wordt gebruikt voor bacteriën die in druiventrossen groeien.
Strato- wordt gebruikt voor hoeken
Strepto- in ketens
Grootte bacterie: 0,2 – 5 micrometer; kleiner dan menselijke cel
Structuur bacteriën; bevatten organellen.
Celwand zit om protoplast (= naakte cel; de bacterie zonder celwand). Kan een capsule hebben
(=glycocalyx laag).
- Flagel; zweepvormige structuur voor de beweging van de bacterie (‘’propellor’’) opgebouwd uit
flagellin eiwit
- fibrium en pillis zijn haarachtige structuren. Korter dan flagellen; nodig voor adhesie van de
bacterien oftewel aanhechting en communicatie
Beiden gemaakt van polysacharides zijn:
De slijmlaag (glycocalyx). Dit bevordert vorming van biofilm; want draagt bij aan de hechting aan een
bepaalde structuur (adhesie).
De capsule; voor adhesie, remming fagocytose, identificatie (voor het lap bijvoorbeeld), of gebruik als
antigeen in vaccin.
Celwand geeft bepaalde stugheid waardoor de vorm wordt bepaald van de bacterie. Deze is
permeabel voor kleine stoffen door openingen in deze celwand.
Je hebt twee lagen: een periplasmatische ruimte (ruimte tussen twee membranen) op het
membraan en de peptidoglycaan laag
Twee groepen celwanden:
- Gram positief: dikke peptidoglycaan laag (heeft eigenlijk geen periplasmatische ruimte maar wordt
soms wel getekend).
- Gram negatief: dunne peptidoglycaan laag + buitenmembraan (bepaalde moleculen als LPS zitten
hierin; bevat een toxisch gedeelte wat het een endotoxine maakt en poriën voor uitwisseling van
hydrofiele moleculen)
, Uitleg gram-kleuring:
De benaming positief of negatief heeft te maken met de kleuring van de bacteriën in het lap. Donkere
kleuren krijgen positieve en lichtere zijn negatieve.
Belangrijk! Het alcohol kan de dikke peptidoglycaanlaag (bij de ontkleuring) niet kapot maken
waardoor het gram positieve donker blijft en bij het negatieve gaat de kleur wel weg omdat het niet
zo’n laag heeft. Je moet het principe van het proces weten, niet letterlijk het proces.
Crystal-violet gaat door de celwand heen van de bacterie. In gram-positieve cellen wordt het ethanol
gebruikt om de peptidoclycaan laag te laten krimpen, zodat de kleuring beter verwerkt kan worden.
Dit moet gebeuren omdat het heel permeabel is, waardoor kleuring slecht aankomt.
Gram-negatieve cellen hebben een celwand met grote poriën er in, waardoor de kleuring er makkelijk
weer uit kan.
Proces gram-kleuring:
1. Biopt of monster wordt over een glas gesmeerd zodat het kan drogen. Hiervoor moeten de cellen
in een vloeibare stof worden gedaan, zodat het een dunne laag kan vormen op het glas. De cellen
moeten zo jong mogelijk zijn, omdat als ze ouder worden de kleuring minder goed aan slaat.
2. Glas met de cellen moet boven een vlam worden gehouden, totdat het een beetje warm aan voelt
als je het tegen je hand houdt; dus niet te heet!
3. De verwarmde cellen worden gekleurd met kristal voor 30 tot 40 seconden, waarna water er over
heen gaat om te veel kleur te verwijderen. alle cellen zijn momenteel paars onder de microscoop.
4. Jodium oplossing wordt voor een minuut toegevoegd aan de oplossing, waardoor het samen kan
voegen met het kristal en zo een complex kan vormen.
5. Weer er af wassen cellen zijn nog steeds allemaal paars.
6. Ethanol of aceton wordt over de cellen gedaan om de cellen te ontkleuren
gram positieve bacteriën behouden de kristallen en gram negatieve niet. De ethanol/aceton moet
met druppels worden toegevoegd
7. Te veel aan ethanol/aceton wordt weer afgewassen met water vanaf nu kun je zien dat positief
donkerpaars is en negatief kleurloos
8. De cellen worden weer overspoeld met de tegenovergestelde kleur sofranine voor 20 tot 30
seconden, wat de gram negatieve bacteriën roze maakt.
9. Drogen met filter papier
Celmembraan en cytoplasma
Bacteriën hebben ook celmembraan met een fosfolipide bilaag met receptoren en eiwitten. Deze
heb je nodig voor transporterende moleculen die over de cellaag gaan door het celmembraan. Dit
gebeurt weer door actief en passief transport. Ook worden een aantal moleculen (precursors;
voorlopers van de synthetische celwand. Ook toxinen) geproduceerd op de celwand. Dit zijn vooral
moleculen die de celwand nodig heeft. Ook worden door de celwand enzymen + toxinen uit
gescheiden.
Cytoplasma bevat genetisch materiaal, omdat een bacterie geen kern heeft. Dit gebeurt in een
nucleoïd (chromosomen bevatten dit). Ook bevat het ribosomen (voor de eiwit synthese) en inclusies
(opslag van energie).
Sporen
Worden gevormd wanneer de toestand van een bacterie slecht is (bijvoorbeeld tekort aan
voedingsstoffen of met te veel hitte). Dit wordt gedaan in een soort van ‘’rust toestand’’ om te
overleven. Filmpje pp: vorming spoor!
