Samenvatting Publiekrecht Staatsrecht (B. Willemsen)
Hoofdstuk 1 Inleiding
Het staatsrecht houdt zich bezig met de organisatie van de overheid. Welke organen zijn er, welke taken en
bevoegdheden hebben die en hoe functioneren die. Dat is strikt geregeld.
Hoofdstuk 2 Rechtsstaat
De staat bestaat uit:
1. Bewoners: mensen met een Nederlandse nationaliteit, mensen die een andere nationaliteit hebben, maar
langdurig legaal verblijven en over een verblijfsvergunning beschikken.
2. Grondgebied: gebied waar de staat macht kan uitoefenen
3. Staatsgezag: macht van de staat over het volk, iedereen in Nederland erkent de regering.
Staten zijn soeverein, dit betekent, dat ze de hoogste en onafhankelijke macht zijn om wetten te maken en toe te passen
binnen de eigen grenzen en om internationale betrekkingen te onderhouden. Staten leveren een stuk van deze macht
echter soms vrijwillig in, om internationaal samen te werken, denk aan de Europese Unie.
Nederlanderschap
Geeft het recht om in ons land te verblijven;
Geeft het recht om aan verkiezingen deel te nemen;
Geeft het recht om gebruik te maken van voorzieningen zoals uitkeringen en scholing.
Nederlanderschap ontstaat van rechtswege door geboorte. Ook kan het verkregen worden door naturalisatie (bewuste
keuze om Nederlandse nationaliteit aan te nemen). Naturalisatie kan met name voor iemand die in Nederland woont,
minimaal vijf jaar in Nederland verblijft en een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd heeft. Bij naturalisatie moet er
geprobeerd worden afstand te doen van de oude nationaliteit. Als dit niet mogelijk is, krijgt men twee nationaliteiten.
Vreemdelingen in Nederland
Tot de bewoners van Nederland hoort ook een groot aantal buitenlanders. Allereerst zijn dat toeristen, zij verblijven
kort, enkele dagen tot enkele weken in Nederland. Daarnaast zijn er buitenlanders die langdurig verblijven, een of
enkele jaren of de rest van hun leven. Mensen komen om verschillende redenen; studie, werk of zijn gevlucht. Of
Nederland iemand toelaat hangt af van diens verblijfsdoel. Burgers van andere EU-lidstaten kunnen zonder toestemming
een ander EU-land inreizen (Verdrag betreffende de werking van de EU). Ze hebben het recht om werk te zoeken en een
arbeidsovereenkomst aan te gaan. Bij vreemdelingen buiten de EU, bepalen de lidstaten zelf wie ze wel en wie ze niet
toe willen laten. Beoordeling gebeurt op basis van wetten (Vreemdelingenwet).
Uitgangspunten van de rechtsstaat
Trias politica: scheiding van machten; niemand krijgt teveel macht en macht wordt gecontroleerd:
1. Wetgevende macht: het vaststellen van algemeen bindende regels, worden vastgesteld door de Staten-
Generaal samen met de regering.
2. Uitvoerende macht: de organen die regels toepassen, zorgen dat ze uitgevoerd worden. Dit doet de
regering, zij worden geholpen door ambtenaren en uitvoeringsdiensten.
3. Rechterlijke macht: uitspraak doen in juridische geschillen, de belangrijkste instanties zijn hier:
In het privaatrecht en strafrecht: rechtbanken, gerechtshoven en Hoge Raad.
In het bestuursrecht: rechtbanken en Raad van State.
Het legaliteitsbeginsel: overheidshandelen moet gebaseerd zijn op een vooraf aanwezige wettelijke bepaling. Je
bent alleen strafbaar voor iets dat in de wet als strafbaar omschreven is.
De grondwet
Het belangrijkste document voor het functioneren van de overheid. De grondwet begint met grondrechten. Er zijn
klassieke en sociale grondrechten. Klassiek; ook wel vrijheidsrechten; gelijke behandeling, vrijheid van meningsuiting.
Sociaal; vereist actief optreden overheid; recht op werk, huisvesting of onderwijs.
Hoofdstuk 1 Inleiding
Het staatsrecht houdt zich bezig met de organisatie van de overheid. Welke organen zijn er, welke taken en
bevoegdheden hebben die en hoe functioneren die. Dat is strikt geregeld.
Hoofdstuk 2 Rechtsstaat
De staat bestaat uit:
1. Bewoners: mensen met een Nederlandse nationaliteit, mensen die een andere nationaliteit hebben, maar
langdurig legaal verblijven en over een verblijfsvergunning beschikken.
2. Grondgebied: gebied waar de staat macht kan uitoefenen
3. Staatsgezag: macht van de staat over het volk, iedereen in Nederland erkent de regering.
Staten zijn soeverein, dit betekent, dat ze de hoogste en onafhankelijke macht zijn om wetten te maken en toe te passen
binnen de eigen grenzen en om internationale betrekkingen te onderhouden. Staten leveren een stuk van deze macht
echter soms vrijwillig in, om internationaal samen te werken, denk aan de Europese Unie.
Nederlanderschap
Geeft het recht om in ons land te verblijven;
Geeft het recht om aan verkiezingen deel te nemen;
Geeft het recht om gebruik te maken van voorzieningen zoals uitkeringen en scholing.
Nederlanderschap ontstaat van rechtswege door geboorte. Ook kan het verkregen worden door naturalisatie (bewuste
keuze om Nederlandse nationaliteit aan te nemen). Naturalisatie kan met name voor iemand die in Nederland woont,
minimaal vijf jaar in Nederland verblijft en een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd heeft. Bij naturalisatie moet er
geprobeerd worden afstand te doen van de oude nationaliteit. Als dit niet mogelijk is, krijgt men twee nationaliteiten.
Vreemdelingen in Nederland
Tot de bewoners van Nederland hoort ook een groot aantal buitenlanders. Allereerst zijn dat toeristen, zij verblijven
kort, enkele dagen tot enkele weken in Nederland. Daarnaast zijn er buitenlanders die langdurig verblijven, een of
enkele jaren of de rest van hun leven. Mensen komen om verschillende redenen; studie, werk of zijn gevlucht. Of
Nederland iemand toelaat hangt af van diens verblijfsdoel. Burgers van andere EU-lidstaten kunnen zonder toestemming
een ander EU-land inreizen (Verdrag betreffende de werking van de EU). Ze hebben het recht om werk te zoeken en een
arbeidsovereenkomst aan te gaan. Bij vreemdelingen buiten de EU, bepalen de lidstaten zelf wie ze wel en wie ze niet
toe willen laten. Beoordeling gebeurt op basis van wetten (Vreemdelingenwet).
Uitgangspunten van de rechtsstaat
Trias politica: scheiding van machten; niemand krijgt teveel macht en macht wordt gecontroleerd:
1. Wetgevende macht: het vaststellen van algemeen bindende regels, worden vastgesteld door de Staten-
Generaal samen met de regering.
2. Uitvoerende macht: de organen die regels toepassen, zorgen dat ze uitgevoerd worden. Dit doet de
regering, zij worden geholpen door ambtenaren en uitvoeringsdiensten.
3. Rechterlijke macht: uitspraak doen in juridische geschillen, de belangrijkste instanties zijn hier:
In het privaatrecht en strafrecht: rechtbanken, gerechtshoven en Hoge Raad.
In het bestuursrecht: rechtbanken en Raad van State.
Het legaliteitsbeginsel: overheidshandelen moet gebaseerd zijn op een vooraf aanwezige wettelijke bepaling. Je
bent alleen strafbaar voor iets dat in de wet als strafbaar omschreven is.
De grondwet
Het belangrijkste document voor het functioneren van de overheid. De grondwet begint met grondrechten. Er zijn
klassieke en sociale grondrechten. Klassiek; ook wel vrijheidsrechten; gelijke behandeling, vrijheid van meningsuiting.
Sociaal; vereist actief optreden overheid; recht op werk, huisvesting of onderwijs.
