H3 Chili: het land waar de aarde ophoudt + definities +
basisboeknummers
De Geo - VWO (verschenen in 2021)
Leerboek isbn: 9789006988215
Paragraaf 1 t/m 5 (Klimaat, Chili beeft, Chili brandt, Bronnen: Chili in
beeld, Verstedelijking in Zuid-Amerika)
§1 Klimaat
Wat is uniek aan de • Chili is 4.500 km lang en gemiddeld 170 km breed. (lang+smal)
ligging van Chili? (3) • Chili kent vier seizoenen. De winter duurt van juni tot en met
augustus en de zomer van december tot en met februari.
(omgekeerde van NL)
• Door de uitgestrektheid van het land heeft Chili veel klimaten.
Welke klimaten heeft • Woestijnklimaat: de
Chili? (5) Atacama. Doordat de
woestijn uitbreidt verdwijnt
(In B73 kun je de landbouwgrond.
verschillende klimaten • Steppeklimaat: ten zuiden
over de wereld van de woestijn, boven
terugvinden) hoofdstad.
• Mediterraan zeeklimaat:
rond de hoofdstad Santiago.
• Gematigd zeeklimaat hoe
meer je naar het zuiden reist.
• Hooggebergteklimaat in de
Andes, voornamelijk zuid-
oosten.
Mediterraan klimaat Klimaat met hete, droge zomers en vochtige, zachte winters. Heet ook
Middellandse Zeeklimaat.
Zeeklimaat Klimaat met een matigende invloed van de zee op de temperatuur (’s
zomers koeler, ’s winters zachter) en het hele jaar neerslag.
Hooggebergteklimaat Koud en nat klimaat. De temperatuur in de zomer is gemiddeld lager
dan 10° C.
Hogedrukgebied: Gebied met een teveel aan lucht waar lucht wegstroomt over het
aardoppervlak en wordt aangevuld met dalende lucht van boven:
blauwe luchten en zon.
Subtropisch maximum Hogedrukgebied (maximum) rond 30° breedte (N.B. en Z.B.).
1
,Welke factoren zijn van ● Hogedrukgebied: tussen de 25 en 45° Z.B. ligt voor de kust. Bij dit
invloed op het droge subtropische maximum stroomt de lucht aan het aardoppervlak weg.
klimaat in Chili? Deze lucht wordt vervangen door dalende lucht die kouder is. De
(3) dalende lucht wordt warmer, zet uit en kan meer waterdamp bevatten.
Het wordt dan droger. (Water in vorm van waterdamp)
● Voor de kust van Chili stroomt een zeestroom. Deze komt vanaf de
Zuidpool en is koud. De zeestroom koelt de lucht die langs de westkust
stroomt. Het koude water verdampt bijna niet en er wordt boven de
oceaan dus geen regen gevormd. (Koud water verdampt niet)
● In het noorden van Chili houdt het Andesgebergte oceaanlucht uit het
oosten tegen. Er ontstaan stuwingsregens aan de oostkant van de
Andes, terwijl Chili in de regenschaduw van dat gebergte ligt.
Ten zuiden van 40° Z.B. overheersen de aanlandige westenwinden. Ze
brengen stuwingsregens aan de westkant van de Andes. Dus geen
droogte klimaat daar.
Regenschaduw De lijzijde van een berg, waar de dalende en warme lucht weinig of
geen neerslag brengt.
Stuwingsregen Neerslag die ontstaat door stijgende lucht tegen een gebergte.
Camanchaca Mist. Deze wordt opgevangen in het westen van Chili via netten waar
de druppels aan blijven hangen. Water ‘oogsten’.
Wat is El Niño? Het verschijnsel dat het zeewater in het midden en het oosten van de
Grote Oceaan extra sterk opwarmt.
Hoe ontstaat El Niño? Oorzaak is verandering in de lucht- en zeestroom.
Normaal El Niño
De wind waait van oost naar De wind draait, wordt
west. Passaatwind. Van Chili naar westenwind. Van Australië naar
Australië. Chili.
Warme water gaat richting Het warme zeewater verschuift
westen (Australië). naar ooster (Chili) en neemt veel
neerslag mee.
Droog in Chili Nat in Chili (droog Australië)
- Eens in de 2 tot 7 jaar
- Hoogtepunt vaak rond kerst (naam El Niño verwijst naar Jezus)
Wat zijn de gevolgen De koude zeestroom bevat veel zuurstof en daardoor veel
van El Niño? voedingsstoffen voor vis. In sommige jaren is het water voor de kust
maandenlang warmer dan normaal. Daardoor wordt er minder vis
gevangen.
● Tijdens El Niño is er meer verdamping en dus meer neerslag. Aan de
kust van Chili ontstaat schade door overstromingen, aardverschuivingen
en modderstromen.
● El Niño is wereldwijd merkbaar.
2
, Afbeelding snappen
Afbeeldingen W2, W3, W4 en W5
Basisboeknummers bij §1
B44 Seizoenen De aarde maakt in één jaar een baan rond de zon. Op haar tocht rond
de zon draait ze dagelijks rond een denkbeeldige as, de aardas.
(Snappen met de
afbeelding op volgende Die as staat scheef, hij maakt een hoek van 23½°. Door de schuine stand
bladzijde erbij) van de aardas vallen de stralen van de zon bijna nooit loodrecht op de
evenaar, maar in het gebied ten noorden of ten zuiden ervan.
Rond 21 juni vallen de loodrechte stralen op 23½° noorderbreedte
(N.B.). Het is dan zomer op het noordelijk halfrond en winter op het
zuidelijk halfrond.
Een half jaar later, rond 22 december, vallen de loodrechte stralen op
23½° zuiderbreedte (Z.B.). Dan is het winter op het noordelijk halfrond
en zomer op het zuidelijk halfrond.
● De loodrechte stand van de zon beweegt in de loop van het jaar dus
heen en weer tussen de breedtecirkels van 23½° N.B. en 23½° Z.B.
Daarom noem je die twee breedtecirkels keerkringen. Het gebied
tussen de keerkringen ontvangt veel zonne-energie. Hier is het altijd
warm en hier liggen dan ook de tropen.
3
basisboeknummers
De Geo - VWO (verschenen in 2021)
Leerboek isbn: 9789006988215
Paragraaf 1 t/m 5 (Klimaat, Chili beeft, Chili brandt, Bronnen: Chili in
beeld, Verstedelijking in Zuid-Amerika)
§1 Klimaat
Wat is uniek aan de • Chili is 4.500 km lang en gemiddeld 170 km breed. (lang+smal)
ligging van Chili? (3) • Chili kent vier seizoenen. De winter duurt van juni tot en met
augustus en de zomer van december tot en met februari.
(omgekeerde van NL)
• Door de uitgestrektheid van het land heeft Chili veel klimaten.
Welke klimaten heeft • Woestijnklimaat: de
Chili? (5) Atacama. Doordat de
woestijn uitbreidt verdwijnt
(In B73 kun je de landbouwgrond.
verschillende klimaten • Steppeklimaat: ten zuiden
over de wereld van de woestijn, boven
terugvinden) hoofdstad.
• Mediterraan zeeklimaat:
rond de hoofdstad Santiago.
• Gematigd zeeklimaat hoe
meer je naar het zuiden reist.
• Hooggebergteklimaat in de
Andes, voornamelijk zuid-
oosten.
Mediterraan klimaat Klimaat met hete, droge zomers en vochtige, zachte winters. Heet ook
Middellandse Zeeklimaat.
Zeeklimaat Klimaat met een matigende invloed van de zee op de temperatuur (’s
zomers koeler, ’s winters zachter) en het hele jaar neerslag.
Hooggebergteklimaat Koud en nat klimaat. De temperatuur in de zomer is gemiddeld lager
dan 10° C.
Hogedrukgebied: Gebied met een teveel aan lucht waar lucht wegstroomt over het
aardoppervlak en wordt aangevuld met dalende lucht van boven:
blauwe luchten en zon.
Subtropisch maximum Hogedrukgebied (maximum) rond 30° breedte (N.B. en Z.B.).
1
,Welke factoren zijn van ● Hogedrukgebied: tussen de 25 en 45° Z.B. ligt voor de kust. Bij dit
invloed op het droge subtropische maximum stroomt de lucht aan het aardoppervlak weg.
klimaat in Chili? Deze lucht wordt vervangen door dalende lucht die kouder is. De
(3) dalende lucht wordt warmer, zet uit en kan meer waterdamp bevatten.
Het wordt dan droger. (Water in vorm van waterdamp)
● Voor de kust van Chili stroomt een zeestroom. Deze komt vanaf de
Zuidpool en is koud. De zeestroom koelt de lucht die langs de westkust
stroomt. Het koude water verdampt bijna niet en er wordt boven de
oceaan dus geen regen gevormd. (Koud water verdampt niet)
● In het noorden van Chili houdt het Andesgebergte oceaanlucht uit het
oosten tegen. Er ontstaan stuwingsregens aan de oostkant van de
Andes, terwijl Chili in de regenschaduw van dat gebergte ligt.
Ten zuiden van 40° Z.B. overheersen de aanlandige westenwinden. Ze
brengen stuwingsregens aan de westkant van de Andes. Dus geen
droogte klimaat daar.
Regenschaduw De lijzijde van een berg, waar de dalende en warme lucht weinig of
geen neerslag brengt.
Stuwingsregen Neerslag die ontstaat door stijgende lucht tegen een gebergte.
Camanchaca Mist. Deze wordt opgevangen in het westen van Chili via netten waar
de druppels aan blijven hangen. Water ‘oogsten’.
Wat is El Niño? Het verschijnsel dat het zeewater in het midden en het oosten van de
Grote Oceaan extra sterk opwarmt.
Hoe ontstaat El Niño? Oorzaak is verandering in de lucht- en zeestroom.
Normaal El Niño
De wind waait van oost naar De wind draait, wordt
west. Passaatwind. Van Chili naar westenwind. Van Australië naar
Australië. Chili.
Warme water gaat richting Het warme zeewater verschuift
westen (Australië). naar ooster (Chili) en neemt veel
neerslag mee.
Droog in Chili Nat in Chili (droog Australië)
- Eens in de 2 tot 7 jaar
- Hoogtepunt vaak rond kerst (naam El Niño verwijst naar Jezus)
Wat zijn de gevolgen De koude zeestroom bevat veel zuurstof en daardoor veel
van El Niño? voedingsstoffen voor vis. In sommige jaren is het water voor de kust
maandenlang warmer dan normaal. Daardoor wordt er minder vis
gevangen.
● Tijdens El Niño is er meer verdamping en dus meer neerslag. Aan de
kust van Chili ontstaat schade door overstromingen, aardverschuivingen
en modderstromen.
● El Niño is wereldwijd merkbaar.
2
, Afbeelding snappen
Afbeeldingen W2, W3, W4 en W5
Basisboeknummers bij §1
B44 Seizoenen De aarde maakt in één jaar een baan rond de zon. Op haar tocht rond
de zon draait ze dagelijks rond een denkbeeldige as, de aardas.
(Snappen met de
afbeelding op volgende Die as staat scheef, hij maakt een hoek van 23½°. Door de schuine stand
bladzijde erbij) van de aardas vallen de stralen van de zon bijna nooit loodrecht op de
evenaar, maar in het gebied ten noorden of ten zuiden ervan.
Rond 21 juni vallen de loodrechte stralen op 23½° noorderbreedte
(N.B.). Het is dan zomer op het noordelijk halfrond en winter op het
zuidelijk halfrond.
Een half jaar later, rond 22 december, vallen de loodrechte stralen op
23½° zuiderbreedte (Z.B.). Dan is het winter op het noordelijk halfrond
en zomer op het zuidelijk halfrond.
● De loodrechte stand van de zon beweegt in de loop van het jaar dus
heen en weer tussen de breedtecirkels van 23½° N.B. en 23½° Z.B.
Daarom noem je die twee breedtecirkels keerkringen. Het gebied
tussen de keerkringen ontvangt veel zonne-energie. Hier is het altijd
warm en hier liggen dan ook de tropen.
3
