DE SPORT- EN BEWEEGACTIVITEIT IN DE
OPENBARE RUIMTE OP HET TEYLERPLEIN
IN HAARLEM.
Student: Paula Berkhof
Opleiding: Biologie, Voeding en Gezondheid
Datum: 15-07-2022
Afstudeerdocent: Yolanda Maas
,Voorwoord
Voorliggende scriptie onderzoekt de sport- en beweegactiviteit in de openbare ruimte op het
Teylerplein in Haarlem. De uitkomsten van dit onderzoek zijn relevant voor de Krajicek Foundation en
de gemeente Haarlem. Deze scriptie is onderdeel van het afstudeerproces van de opleiding Biologie,
Voeding en Gezondheid aan de Aeres Hogeschool in Almere. Het onderzoek heeft plaatsgevonden
van februari 2022 tot juli 2022.
Graag wil ik Yolanda Maas bedanken voor de begeleiding en sturing die zij mij geboden heeft. Tijdens
mijn afstudeerperiode kon ik altijd terecht met vragen en voorzag zij mijn aangeleverde stukken van
feedback. Daarnaast wil ik Sander Bliekendaal bedanken voor de hulp die hij mij geboden heeft en de
begeleiding die hij gaf bij het onder de knie krijgen van de gebruikte onderzoeksmethodes. Daarnaast
gaf hij mij mogelijkheid om data uit mijn stageperiode te gebruiken voor het voorliggend onderzoek.
Als laatst wil ik graag Blom Visser bedanken. Samen hebben wij geoefend met de twee gebruikte
onderzoeksmethodes. Hierdoor kon ik deze op een juiste manier toepassen tijdens mijn onderzoek
en is de kans op foute coderingen bij het gebruik van de onderzoeksmethodes beperkt.
Paula Berkhof
Haarlem, juli 2022
1
,Inhoudsopgave
Samenvatting .......................................................................................................................................... 3
Summary ................................................................................................................................................. 4
1. Inleiding............................................................................................................................................... 5
2. Methode.............................................................................................................................................. 7
2.1 Onderzoeksopzet .............................................................................................................................. 7
2.2 Instrumenten .................................................................................................................................... 7
2.3 Target areas/doelgebieden .............................................................................................................. 8
2.4 Observatieschema & protocol.......................................................................................................... 8
2.5 Training observant ............................................................................................................................ 9
2.6 Analyse .............................................................................................................................................. 9
3. Resultaten ......................................................................................................................................... 10
3.1 Pleinkenmerken en voorzieningen ................................................................................................ 10
3.2 Beweegactiviteiten per leeftijdscategorie ..................................................................................... 11
3.3 Beweegintensiteit leeftijdscategorieën en geslacht ..................................................................... 13
4. Discussie ............................................................................................................................................ 15
4.1 Pleinkenmerken en voorzieningen ................................................................................................ 15
4.2 Beweegactiviteiten per leeftijdscategorie ..................................................................................... 15
4.3 Beweegintensiteit leeftijdscategorieën en geslacht ..................................................................... 16
4.4 Reflectie onderzoeksmethode EAPRS abbreviated tool ............................................................... 16
4.5 Reflectie onderzoeksmethode SOPARC ......................................................................................... 17
5. Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................................. 18
5.1 Conclusies deelvragen .................................................................................................................... 18
5.2 Conclusie hoofdvraag ..................................................................................................................... 19
5.3 Aanbevelingen ................................................................................................................................ 19
6. Bronnen ............................................................................................................................................. 20
Bijlagen.................................................................................................................................................. 23
Bijlage I - EAPRS Abbreviated Tool ...................................................................................................... 23
Bijlage II – SOPARC coderingsformulier ............................................................................................... 37
Bijlage III – Codes conditiekenmerken ................................................................................................. 38
2
, Samenvatting
Ondanks dat bewegen een positief effect heeft op het lichaam, voldoet 47% van de Nederlanders
niet aan de beweegrichtlijnen die zijn opgesteld door de gezondheidsraad (Duijvestijn et al., 2021).
De Krajicek Foundation zet zich in om het aantal gebruikers van sport en beweegmogelijkheden in de
openbare ruimte te vergroten. Om te kijken in hoeverre de jeugd en andere doelgroepen gebruik
maken van de Krajicek Playground Teylerplein, is de volgende hoofdvraag opgesteld: “Hoe en door
welke doelgroepen wordt de Krajicek Playground Teyerplein in Haarlem gebruikt voor sport en
bewegen?”
Om dit te onderzoeken is gebruik gemaakt van twee onderzoeksmethodes, de EAPRS abbreviated
tool en de SOPARC-methode. De EAPRS abbreviated tool is gebruikt om de pleinkenmerken van het
Teylerplein in kaart te brengen. Vervolgens is de SOPARC-methode gebruikt om de beweegactiviteit
en intensiteit van pleingebruikers te meten. De datacollectie vond plaats door één observant op acht
observatiedagen in de periode van 13 juni tot 26 juni.
Uit de resultaten blijkt dat de onderzochte Krajicek Playground over weinig onderdelen uit de
categorie ‘Landschapsarchitectuur en Algemene Esthetiek’ beschikt. De beweegactiviteit op het
Teylerplein bestond voornamelijk uit sedentair gedrag (zitten en staan). Onder de jongere
doelgroepen was voetballen ook veelvoorkomend. Volwassenen bleken significant meer sedentair
gedrag te vertonen en bij kinderen werd juist meer intensief gedrag waargenomen. Verder
vertoonden adolescenten significant meer intensief gedrag en significant minder sedentair gedrag
dan volwassenen. Tussen de volwassen mannen en vrouwen is alleen in het matig intensief gedrag
een significant verschil waargenomen. Mannen vertoonden meer matig intensief gedrag.
Uit dit onderzoek kan geconcludeerd worden dat de Krajicek Playground Teylerplein voornamelijk
wordt gebruikt door kinderen en weinig door senioren. Dit sluit aan bij de doelen van de Krajicek
Foundation. De Krajicek Playgrounds zijn ontworpen om de jeugd meer te laten bewegen (Krajicek
Foundation, z.d-a.; Veitch et al., 2014). Het huidige gebruik van het plein sluit hierbij aan. Op de
Krajicek Playground Teylerplein is een voetbalveld aanwezig, wat uitnodigt tot intensieve
beweegactiviteit. Het gebruik door de andere doelgroepen is voornamelijk sedentair. Indien de
gemeenten en/of de Krajicek Foundation deze doelgroepen willen stimuleren tot meer intensief
beweeggedrag, kunnen zij het plein aantrekkelijker maken voor volwassenen en senioren.
3
OPENBARE RUIMTE OP HET TEYLERPLEIN
IN HAARLEM.
Student: Paula Berkhof
Opleiding: Biologie, Voeding en Gezondheid
Datum: 15-07-2022
Afstudeerdocent: Yolanda Maas
,Voorwoord
Voorliggende scriptie onderzoekt de sport- en beweegactiviteit in de openbare ruimte op het
Teylerplein in Haarlem. De uitkomsten van dit onderzoek zijn relevant voor de Krajicek Foundation en
de gemeente Haarlem. Deze scriptie is onderdeel van het afstudeerproces van de opleiding Biologie,
Voeding en Gezondheid aan de Aeres Hogeschool in Almere. Het onderzoek heeft plaatsgevonden
van februari 2022 tot juli 2022.
Graag wil ik Yolanda Maas bedanken voor de begeleiding en sturing die zij mij geboden heeft. Tijdens
mijn afstudeerperiode kon ik altijd terecht met vragen en voorzag zij mijn aangeleverde stukken van
feedback. Daarnaast wil ik Sander Bliekendaal bedanken voor de hulp die hij mij geboden heeft en de
begeleiding die hij gaf bij het onder de knie krijgen van de gebruikte onderzoeksmethodes. Daarnaast
gaf hij mij mogelijkheid om data uit mijn stageperiode te gebruiken voor het voorliggend onderzoek.
Als laatst wil ik graag Blom Visser bedanken. Samen hebben wij geoefend met de twee gebruikte
onderzoeksmethodes. Hierdoor kon ik deze op een juiste manier toepassen tijdens mijn onderzoek
en is de kans op foute coderingen bij het gebruik van de onderzoeksmethodes beperkt.
Paula Berkhof
Haarlem, juli 2022
1
,Inhoudsopgave
Samenvatting .......................................................................................................................................... 3
Summary ................................................................................................................................................. 4
1. Inleiding............................................................................................................................................... 5
2. Methode.............................................................................................................................................. 7
2.1 Onderzoeksopzet .............................................................................................................................. 7
2.2 Instrumenten .................................................................................................................................... 7
2.3 Target areas/doelgebieden .............................................................................................................. 8
2.4 Observatieschema & protocol.......................................................................................................... 8
2.5 Training observant ............................................................................................................................ 9
2.6 Analyse .............................................................................................................................................. 9
3. Resultaten ......................................................................................................................................... 10
3.1 Pleinkenmerken en voorzieningen ................................................................................................ 10
3.2 Beweegactiviteiten per leeftijdscategorie ..................................................................................... 11
3.3 Beweegintensiteit leeftijdscategorieën en geslacht ..................................................................... 13
4. Discussie ............................................................................................................................................ 15
4.1 Pleinkenmerken en voorzieningen ................................................................................................ 15
4.2 Beweegactiviteiten per leeftijdscategorie ..................................................................................... 15
4.3 Beweegintensiteit leeftijdscategorieën en geslacht ..................................................................... 16
4.4 Reflectie onderzoeksmethode EAPRS abbreviated tool ............................................................... 16
4.5 Reflectie onderzoeksmethode SOPARC ......................................................................................... 17
5. Conclusie en aanbevelingen ............................................................................................................. 18
5.1 Conclusies deelvragen .................................................................................................................... 18
5.2 Conclusie hoofdvraag ..................................................................................................................... 19
5.3 Aanbevelingen ................................................................................................................................ 19
6. Bronnen ............................................................................................................................................. 20
Bijlagen.................................................................................................................................................. 23
Bijlage I - EAPRS Abbreviated Tool ...................................................................................................... 23
Bijlage II – SOPARC coderingsformulier ............................................................................................... 37
Bijlage III – Codes conditiekenmerken ................................................................................................. 38
2
, Samenvatting
Ondanks dat bewegen een positief effect heeft op het lichaam, voldoet 47% van de Nederlanders
niet aan de beweegrichtlijnen die zijn opgesteld door de gezondheidsraad (Duijvestijn et al., 2021).
De Krajicek Foundation zet zich in om het aantal gebruikers van sport en beweegmogelijkheden in de
openbare ruimte te vergroten. Om te kijken in hoeverre de jeugd en andere doelgroepen gebruik
maken van de Krajicek Playground Teylerplein, is de volgende hoofdvraag opgesteld: “Hoe en door
welke doelgroepen wordt de Krajicek Playground Teyerplein in Haarlem gebruikt voor sport en
bewegen?”
Om dit te onderzoeken is gebruik gemaakt van twee onderzoeksmethodes, de EAPRS abbreviated
tool en de SOPARC-methode. De EAPRS abbreviated tool is gebruikt om de pleinkenmerken van het
Teylerplein in kaart te brengen. Vervolgens is de SOPARC-methode gebruikt om de beweegactiviteit
en intensiteit van pleingebruikers te meten. De datacollectie vond plaats door één observant op acht
observatiedagen in de periode van 13 juni tot 26 juni.
Uit de resultaten blijkt dat de onderzochte Krajicek Playground over weinig onderdelen uit de
categorie ‘Landschapsarchitectuur en Algemene Esthetiek’ beschikt. De beweegactiviteit op het
Teylerplein bestond voornamelijk uit sedentair gedrag (zitten en staan). Onder de jongere
doelgroepen was voetballen ook veelvoorkomend. Volwassenen bleken significant meer sedentair
gedrag te vertonen en bij kinderen werd juist meer intensief gedrag waargenomen. Verder
vertoonden adolescenten significant meer intensief gedrag en significant minder sedentair gedrag
dan volwassenen. Tussen de volwassen mannen en vrouwen is alleen in het matig intensief gedrag
een significant verschil waargenomen. Mannen vertoonden meer matig intensief gedrag.
Uit dit onderzoek kan geconcludeerd worden dat de Krajicek Playground Teylerplein voornamelijk
wordt gebruikt door kinderen en weinig door senioren. Dit sluit aan bij de doelen van de Krajicek
Foundation. De Krajicek Playgrounds zijn ontworpen om de jeugd meer te laten bewegen (Krajicek
Foundation, z.d-a.; Veitch et al., 2014). Het huidige gebruik van het plein sluit hierbij aan. Op de
Krajicek Playground Teylerplein is een voetbalveld aanwezig, wat uitnodigt tot intensieve
beweegactiviteit. Het gebruik door de andere doelgroepen is voornamelijk sedentair. Indien de
gemeenten en/of de Krajicek Foundation deze doelgroepen willen stimuleren tot meer intensief
beweeggedrag, kunnen zij het plein aantrekkelijker maken voor volwassenen en senioren.
3
