Samenvatting Reader en
Youlearn
DOOR LINDA POLSTRA
Studiejaar 2023-2024
,THEMA 1 OMGEVINGSINVLOEDEN
Artikel: Health Behavior: Interaction between individual and environment
1 Introductie
Gedrag is in controle door het individu zelf maar wordt
(onbewust) beïnvloed door omgeving.
Positieve deviant: individu waarbij het vermogen om met
tegenslagen om te gaan positief afwijkt van de meeste
mensen in de community waarin hij/zij leeft met dezelfde
uitdagingen en problemen
Zie figuur 1: Rainbow Model of Health van Dahlgren en
Whitehead. Individu is de kern, daar omheen sociale netwerk,
leef en werk conditie, sociaaleconomisch & culturele
invloeden. Alle lagen hebben interactie en invloed met/op
elkaar. Dit vraagt hulp vanuit verschillende invalshoeken om
het gedrag te kunnen veranderen.
2 The Health Field Concept en de omgevingsinvloeden op gezondheid
2.1 Health Field concept van Lalonde (1974)
Om erachter te komen wat de oorzaak van gezondheidsgedrag is moet je continu de "waarom?" vraag
stellen.
Health Field concept: 4 factoren voor het beïnvloeden van gezondheid
1. Leefstijl: individuele gezondheidsgedrag waar je zelf controle op kan uitoefenen
2. Human biology: aangeboren
3. Health care organization: de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg
4. Omgeving: zowel fysiek als economisch en sociaal, waar je weinig tot geen controle over hebt
2.2 Omgevingsinvloed op gezondheid
Macro: sociaal, economisch, cultureel en fysieke omgeving
Meso: werk en leefomstandigheden
Micro: gedrag, genetische predispositie
,Macro, meso en micro beïnvloeden elkaar
ANGELO model: Analysis Grid for Environments Linked to Obesity (model ontworpen om het gedrag te
begrijpen achter obesitas)
3. Het gezondheidspsychologisch perspectief
Primary disease prevention: gezondheidspyscholoog kan iemand helpen om gezonde keuzes te maken
Secondary en tertiary prevention: helpen preventief negatieve mentale gezondheidsinvloeden of fysieke
problemen
3.1 de ontwikkeling van gezondheidspsychologie
Health field van Lalonde bracht verandering in de gezondheidspsychologie door de holistische / bio-
psycho-sociale kijk op gedrag. Daarnaast ook de verandering van focus op de "ziekte" naar de focus op
"positieve gezondheid".
Ottowa Charter: 5 gezondheidsgerelateerde actie gebieden voor een meer bredere kijk op
gezondheidsgedrag van een individu (building healthy public policy, strenghtening communicty action,
developing personal skills, reorienting health care services towards prevention of illness and promotion
of health, creating supporting environments)
Definitie van "gezondheid" volgens het WHO: health is a state of complete psychical, mental, and social
wellbeing and not merely the absence of disease or infirmity.
- kritische kanttekening hierbij: "complete" gezondheid kan niet worden omvat in deze drie domeinen &
gezondheid wordt neergezet als een statisch concept terwijl het meer dynamisch is (veranderlijk over tijd
en situatie)
Definitie van "positieve gezondheid": the ability to adapt and self-manage, in light of the psychical,
emotional and social challenges in life
3.2 de focus van gezondheidspsychologie
, definitie van gezondheidspsychologie volgens de OU: health psychology is the science that focuses on
the relationships between psychical, biologial and social factors on the one hand and health and illness
on the other hand.
Vanaf de jaren 20 zijn NCCD's (noncommunicable diseases) de nummer 1 doodsoorzaak. Langzaam
ontwikkelende ziektes die niet te genezen zijn maar wel deels preventief behandeld door een gezonde
leefstijl.
Environmental stress theory: legt uit hoe een omgevingsinvloed die stressvol is voor een persoon in een
bepaalde situatie niet stressvol is voor een ander persoon in dezelfde situatie of voor dezelfde persoon
maar dan in een andere situatie. Richt zich meestal op negatieve omgevingsinvloeden.
environmental control thoery (wordt benoemd maar niet verder uitgelegd)
Omgevingspsycholgie richt zich op de relatie tussen de invidiuele kwaliteit van leven en omgeving door
middel van Stress recovery theory en Attention restoration theory (worden later verder uitgelegd)
Interventies richten zich meer op omgeving dan individu (BOB campagne en 'drank maakt meer kapot
dan je lief is')
Youlearn
Thema 1.1
Definitie van een gezonde leefomgeving volgens het RIVM: Een gezonde leefomgeving is een
leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de
gezondheid zo laag mogelijk is.
Conceptueel kader voor leefomgevingskwaliteit dat het uitgangspunt vormt voor het denken over
gezonde leefomgeving volgens het RIVM (zowel objectieve als subjectieve beleving)
Kwaliteit van leefomgeving: een van de factoren die onze kwaliteit van leven bepaalt en wordt bepaald
door ruimtelijk, fysieke en sociale omgevingsfactoren. Naast meetbare factoren ook percepties of
oordelen van mensen van belang.
Hoe identificeren met een groep gezondheidsgedrag kan bevorderen:
- Identiteit als moderator: statistische term die aangeeft dat naarmate het gevoel van aantrekking en bij
horen tot een bepaalde groep, ook het gedrag versterkt wat bij die groep hoort.
- Identiteit als uitkomst: gezondheidsgedrag leidt tot identificatie met een groep (je bent geen sporter
maar door te sporten ga je jezelf wel als sporter zien)
Youlearn
DOOR LINDA POLSTRA
Studiejaar 2023-2024
,THEMA 1 OMGEVINGSINVLOEDEN
Artikel: Health Behavior: Interaction between individual and environment
1 Introductie
Gedrag is in controle door het individu zelf maar wordt
(onbewust) beïnvloed door omgeving.
Positieve deviant: individu waarbij het vermogen om met
tegenslagen om te gaan positief afwijkt van de meeste
mensen in de community waarin hij/zij leeft met dezelfde
uitdagingen en problemen
Zie figuur 1: Rainbow Model of Health van Dahlgren en
Whitehead. Individu is de kern, daar omheen sociale netwerk,
leef en werk conditie, sociaaleconomisch & culturele
invloeden. Alle lagen hebben interactie en invloed met/op
elkaar. Dit vraagt hulp vanuit verschillende invalshoeken om
het gedrag te kunnen veranderen.
2 The Health Field Concept en de omgevingsinvloeden op gezondheid
2.1 Health Field concept van Lalonde (1974)
Om erachter te komen wat de oorzaak van gezondheidsgedrag is moet je continu de "waarom?" vraag
stellen.
Health Field concept: 4 factoren voor het beïnvloeden van gezondheid
1. Leefstijl: individuele gezondheidsgedrag waar je zelf controle op kan uitoefenen
2. Human biology: aangeboren
3. Health care organization: de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg
4. Omgeving: zowel fysiek als economisch en sociaal, waar je weinig tot geen controle over hebt
2.2 Omgevingsinvloed op gezondheid
Macro: sociaal, economisch, cultureel en fysieke omgeving
Meso: werk en leefomstandigheden
Micro: gedrag, genetische predispositie
,Macro, meso en micro beïnvloeden elkaar
ANGELO model: Analysis Grid for Environments Linked to Obesity (model ontworpen om het gedrag te
begrijpen achter obesitas)
3. Het gezondheidspsychologisch perspectief
Primary disease prevention: gezondheidspyscholoog kan iemand helpen om gezonde keuzes te maken
Secondary en tertiary prevention: helpen preventief negatieve mentale gezondheidsinvloeden of fysieke
problemen
3.1 de ontwikkeling van gezondheidspsychologie
Health field van Lalonde bracht verandering in de gezondheidspsychologie door de holistische / bio-
psycho-sociale kijk op gedrag. Daarnaast ook de verandering van focus op de "ziekte" naar de focus op
"positieve gezondheid".
Ottowa Charter: 5 gezondheidsgerelateerde actie gebieden voor een meer bredere kijk op
gezondheidsgedrag van een individu (building healthy public policy, strenghtening communicty action,
developing personal skills, reorienting health care services towards prevention of illness and promotion
of health, creating supporting environments)
Definitie van "gezondheid" volgens het WHO: health is a state of complete psychical, mental, and social
wellbeing and not merely the absence of disease or infirmity.
- kritische kanttekening hierbij: "complete" gezondheid kan niet worden omvat in deze drie domeinen &
gezondheid wordt neergezet als een statisch concept terwijl het meer dynamisch is (veranderlijk over tijd
en situatie)
Definitie van "positieve gezondheid": the ability to adapt and self-manage, in light of the psychical,
emotional and social challenges in life
3.2 de focus van gezondheidspsychologie
, definitie van gezondheidspsychologie volgens de OU: health psychology is the science that focuses on
the relationships between psychical, biologial and social factors on the one hand and health and illness
on the other hand.
Vanaf de jaren 20 zijn NCCD's (noncommunicable diseases) de nummer 1 doodsoorzaak. Langzaam
ontwikkelende ziektes die niet te genezen zijn maar wel deels preventief behandeld door een gezonde
leefstijl.
Environmental stress theory: legt uit hoe een omgevingsinvloed die stressvol is voor een persoon in een
bepaalde situatie niet stressvol is voor een ander persoon in dezelfde situatie of voor dezelfde persoon
maar dan in een andere situatie. Richt zich meestal op negatieve omgevingsinvloeden.
environmental control thoery (wordt benoemd maar niet verder uitgelegd)
Omgevingspsycholgie richt zich op de relatie tussen de invidiuele kwaliteit van leven en omgeving door
middel van Stress recovery theory en Attention restoration theory (worden later verder uitgelegd)
Interventies richten zich meer op omgeving dan individu (BOB campagne en 'drank maakt meer kapot
dan je lief is')
Youlearn
Thema 1.1
Definitie van een gezonde leefomgeving volgens het RIVM: Een gezonde leefomgeving is een
leefomgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de
gezondheid zo laag mogelijk is.
Conceptueel kader voor leefomgevingskwaliteit dat het uitgangspunt vormt voor het denken over
gezonde leefomgeving volgens het RIVM (zowel objectieve als subjectieve beleving)
Kwaliteit van leefomgeving: een van de factoren die onze kwaliteit van leven bepaalt en wordt bepaald
door ruimtelijk, fysieke en sociale omgevingsfactoren. Naast meetbare factoren ook percepties of
oordelen van mensen van belang.
Hoe identificeren met een groep gezondheidsgedrag kan bevorderen:
- Identiteit als moderator: statistische term die aangeeft dat naarmate het gevoel van aantrekking en bij
horen tot een bepaalde groep, ook het gedrag versterkt wat bij die groep hoort.
- Identiteit als uitkomst: gezondheidsgedrag leidt tot identificatie met een groep (je bent geen sporter
maar door te sporten ga je jezelf wel als sporter zien)
