Verzekeringsrecht week 10: Risicoverzwaring en de Directors & Officers-verzekering
Risicoverzwaring is verzwaring van het risico tijdens de looptijd van de verzekeringsovereenkomst. Bij
het aangaan van de verzekering wordt een risico overgedragen, dit risico kan veranderen gedurende
de looptijd.
Er bestaat geen wettelijke regeling aangaande risicoverzwaring. Het leerstuk omtrent risicoverzwaring
is puur polisrecht. De Nederlandse wetgever geeft aan dat het niet mogelijk is om een wettelijke
regeling hieromtrent op te stellen. Dit is vreemd, in buurlanden lukt dit wel. Ook vreemd omdat er wel
een wettelijke regeling bestaat tot het aangaan van een verzekering (precontractuele
mededelingsplicht, art. 7:928 BW e.v.), dit is eigenlijk hetzelfde, alleen dan tijdens de looptijd van de
verzekering. Algemene bescherming tegen risicoverzwaring is ook niet via het algemene
vermogensrecht te construeren: er is geprobeerd om het te regelen via art. 6:258 BW (onvoorziene
omstandigheden) of via redelijkheid en billijkheid, maar beide verweren gingen niet op.
Onder het oude recht kwam risicowijziging/risicoverzwaring wel voor in een wettelijke regeling: art.
293 WvK (oud). Dit is oud recht, echter, het is nog van toepassing op verzekeringsovereenkomste n
gesloten vóór 1 januari 2006. De ontwikkelingen omtrent risicoverzwaringsclausules is beter te
begrijpen met kennis van de jurisprudentie omtrent art. 293 WvK (oud):
Voorwaarden voor toepassing art. 293 WvK: 1) er moet een bestemmingswijziging zijn, 2) die moet
hebben geleid tot een hoger brandgevaar en 3) het moet relevant zijn voor de verzekeraar om daar iets
van te weten:
1) Bestemmingswijziging: in hoeverre komt de huidige bestemming overeen met de bestemming
van de onroerende zaak zoals genoemd in de polis?
HR: Het moet gaan om feitelijke veranderingen in gebruik van het opstal die echt anders zijn.
HR Matthes/Noordhollandsche, 10 augustus 1988: Je hoeft niet elke bestemmingswijzigi ng
door te geven. Alleen duidelijk sprekende gevallen komen in aanmerking;
2) Hoger brandgevaar: hoger brandgevaar is voldaan indien naar objectieve maatstaven de
bestemmingswijziging heeft geleid tot een hoger brandgevaar. Het enkele feit dat het pand is
afgebrand is onvoldoende (HR Matthes/Noordhollandsche, 10 augustus 1988);
3) Relevante bestemmingswijziging: de verzekeraar zou de verzekeringsovereenkomst niet of niet
onder dezelfde voorwaarden zijn aangegaan indien het gewijzigde gebruik in de
precontractuele fase bekend zou zijn geweest.
Parallel met art. 7:928 lid 4 (verzwijging). Literatuur: de ‘redelijk handelend verzekeraar’-norm.
In de rechtspraak zijn uitzonderingen naar voren gekomen:
HR Modalfa/Schermer (HR 19 mei 1995) heeft drie extra beperkingen geïntroduceerd:
1) Als de bestemmingswijziging ongedaan is gemaakt voor plaatsvinden van het evenement;
2) Bij onvoldoende causaal verband tussen bestemmingswijziging en het risico zoals zich
verwezenlijkt;
3) Als de verzekeraar ongewijzigd continueert na op de hoogte zijn geraakt van de wijziging.
Als dit aan de orde is dan is het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar dat de
verzekeraar verweert dat niet is gemeld.
HR v.d. Berg/Interpolis 1 mei 1998 (oud recht): niet van belang is of de bestemmingswijziging door
toedoen of medeweten van de verzekerde heeft plaatsgevonden. Dat risico is voor de verzekerde.
Tegenwoordig ligt dit iets genuanceerder: het hangt af van de polisvoorwaarden.
Risicoverzwaring is verzwaring van het risico tijdens de looptijd van de verzekeringsovereenkomst. Bij
het aangaan van de verzekering wordt een risico overgedragen, dit risico kan veranderen gedurende
de looptijd.
Er bestaat geen wettelijke regeling aangaande risicoverzwaring. Het leerstuk omtrent risicoverzwaring
is puur polisrecht. De Nederlandse wetgever geeft aan dat het niet mogelijk is om een wettelijke
regeling hieromtrent op te stellen. Dit is vreemd, in buurlanden lukt dit wel. Ook vreemd omdat er wel
een wettelijke regeling bestaat tot het aangaan van een verzekering (precontractuele
mededelingsplicht, art. 7:928 BW e.v.), dit is eigenlijk hetzelfde, alleen dan tijdens de looptijd van de
verzekering. Algemene bescherming tegen risicoverzwaring is ook niet via het algemene
vermogensrecht te construeren: er is geprobeerd om het te regelen via art. 6:258 BW (onvoorziene
omstandigheden) of via redelijkheid en billijkheid, maar beide verweren gingen niet op.
Onder het oude recht kwam risicowijziging/risicoverzwaring wel voor in een wettelijke regeling: art.
293 WvK (oud). Dit is oud recht, echter, het is nog van toepassing op verzekeringsovereenkomste n
gesloten vóór 1 januari 2006. De ontwikkelingen omtrent risicoverzwaringsclausules is beter te
begrijpen met kennis van de jurisprudentie omtrent art. 293 WvK (oud):
Voorwaarden voor toepassing art. 293 WvK: 1) er moet een bestemmingswijziging zijn, 2) die moet
hebben geleid tot een hoger brandgevaar en 3) het moet relevant zijn voor de verzekeraar om daar iets
van te weten:
1) Bestemmingswijziging: in hoeverre komt de huidige bestemming overeen met de bestemming
van de onroerende zaak zoals genoemd in de polis?
HR: Het moet gaan om feitelijke veranderingen in gebruik van het opstal die echt anders zijn.
HR Matthes/Noordhollandsche, 10 augustus 1988: Je hoeft niet elke bestemmingswijzigi ng
door te geven. Alleen duidelijk sprekende gevallen komen in aanmerking;
2) Hoger brandgevaar: hoger brandgevaar is voldaan indien naar objectieve maatstaven de
bestemmingswijziging heeft geleid tot een hoger brandgevaar. Het enkele feit dat het pand is
afgebrand is onvoldoende (HR Matthes/Noordhollandsche, 10 augustus 1988);
3) Relevante bestemmingswijziging: de verzekeraar zou de verzekeringsovereenkomst niet of niet
onder dezelfde voorwaarden zijn aangegaan indien het gewijzigde gebruik in de
precontractuele fase bekend zou zijn geweest.
Parallel met art. 7:928 lid 4 (verzwijging). Literatuur: de ‘redelijk handelend verzekeraar’-norm.
In de rechtspraak zijn uitzonderingen naar voren gekomen:
HR Modalfa/Schermer (HR 19 mei 1995) heeft drie extra beperkingen geïntroduceerd:
1) Als de bestemmingswijziging ongedaan is gemaakt voor plaatsvinden van het evenement;
2) Bij onvoldoende causaal verband tussen bestemmingswijziging en het risico zoals zich
verwezenlijkt;
3) Als de verzekeraar ongewijzigd continueert na op de hoogte zijn geraakt van de wijziging.
Als dit aan de orde is dan is het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar dat de
verzekeraar verweert dat niet is gemeld.
HR v.d. Berg/Interpolis 1 mei 1998 (oud recht): niet van belang is of de bestemmingswijziging door
toedoen of medeweten van de verzekerde heeft plaatsgevonden. Dat risico is voor de verzekerde.
Tegenwoordig ligt dit iets genuanceerder: het hangt af van de polisvoorwaarden.
