BOEK: Preventieve tandheelkunde
H: 8 Voeding en gebitsziekten
8.1 Voeding als oorzaak van tandcariës
Goede mondhygiëne en fluoride gebruik zijn de oorzaken dat de laatste decentia de gebitstoestand verbeterd is.
- Suikers toegevoegd aan de hoofdmaaltijd vergroot de cariëstoename niet.
- Suikerconsumptie tussen de maaltijden door doet dit wel.
- Het gebruik van suiker is schadelijker naarmate de frequentie van gebruik toeneemt.
- Verhoogde cariësactiviteit kan weer afnemen als geen suiker meer tussendoor wordt gegeten.
Uit OZ komt dat suiker schadelijker is als het in een kleverige toestand genuttigd wordt. dit gold niet voor de
extra suikers die genuttigd worden tijdens de hoofdmaaltijd.
Verhoging van speekselsecretie na consumptie zal de cariogeniteit van voeding doen afnemen komt door dat
het speeksel de mond weer reinigt.
De plaquesamenstelling kan beïnvloed worden door de voeding en dat het gebruik van saccharose een caiogene
flora bevorderd.
8.2 Andere cariësbevorderende voedingsbestanddelen
Sommige zoetigheden bevatten zuren en kunnen bij een page pH glazuur oplossen en de oorzaak van erosie zijn.
8.3 Beschermende voedingsbestanddelen
- Een verhoogde speekselsecretie door consumptie zal de schadelijkheid van een voedingsmiddel doen
afnemen.
- Een consumptie met een vezelachtige structuur reinigen het gebit uit OZ komt dat het eten van appels
geen invloed heeft op de hoeveelheid plaque.
Extra fosfaat in de voeding zou de remineralisatie van glazuur kunnen remmen en de remineralisatie kunnen
bevorderen. als buffer fungeren in de plaque en de vorming van pellicle en plaque kunnen remmen. = in klinisch
ZO werd weinig effect hiervan gevonden.
- Eiwitten hebben waarschijnlijk ook een cariësremmend effect.
- In dieren is onderzocht dat het eten van chocolade meer een verhoging van het caseïne minder cariogeen
werd. de smaak v/d chocolade was niet acceptabel.
- In dieren OZ is vastgesteld dat: koffie, thee, cocao, bier, wijn, fruit en rijst een zwakke beschermende
werking hebben.
Er is weinig bewijs dat vit. D cariës tegengaat.
Melk bevat o.a. calcium, fosfaat, caseïne, andere eiwitten en vetten die cariës tegengaan. Aan de andere kant
bevat melk lactose dat aanleiding kan geven tot zuurvorming in plaque.
Uit OZ komt dat het eten van kaas niet cariogeen is of misschien zelfs anti-cariogeen is. deze eigenschappen
kunnen berusten op het feit dat tijdens de consumptie de speekselbloed krachtig gestimuleerd wordt, de
hoeveelheid calcium en de pH in plaque verhoogd is en het glazuur beschermd wordt door de absorptie van
eiwitten (waaronder caseïne).
Het lijkt goed te zijn om kaas aan te raden als niet-cariogeen tussendoortje. [ het kan wel toenemen tot niet
wenselijke toename van vetgebruik].
8.4 Verstandig snoepen
* Cariës is een multicausaal proces.
Verstandig snoepen begint bij het eten van goede hoofdmaaltijden. minder behoefte aan tussendoor snoepen.
1
,Meer of minder suiker tijdens de hoofdmaaltijd heeft niet veel invloed op de toename v/d hoeveelheid cariës.
Een advies over verstandig snoepen zal vooral gericht zijn om de tussenmaaltijden.
Enkele regels:
o Beperk de frequentie.
o Snoep niet of ongunstige momenten, zoals ’s avonds na het poetsen en in bed.
o Gebruik kauwgom en (fris)drank met suikervervangers.
8.5 Indelen naar cariogeniteit
Een relevante methode om producten te vergelijken op cariogeniteit is door de pH-daling in plaque na het gebruik
van het product te vergelijken.
8.6 Alternatieven voor suiker
Suiker vervangen voor suikervervangers maar let op: bv. honing is net zo cariogeen als suiker.
Vervanging van snoep door verfruit kan zin hebben. bij het eten van fruit wordt de speekselsecretie
gestimuleerd en treedt snel een verzadigde gevoel op.
8.7 Suiker en niet-tandheelkundige gezondheidsproblemen
Bij de huidige voedingsvoorlichting wordt aandacht gegeven aan een vermindering van vet inname. En niet zoals
THK zou willen aan een vermindering van suiker inname.
8.8 Erosie
Erosie = het verlies van oppervlak van tandmateriaal door inwerking van Andre zuren dan de zuren die door
bacteriën in de mond gevormd worden.
- Kunnen zuren in de voeding zijn maar ook maagzuur bij braken, zuren in de omgeving ( bv. dampen van industrie)
en zuur water in een zwembad.
- De erosieve schade kan groter worden door een combinatie de zure inwerking met abrasie en attritie.
Een preventieve maatregel zou kunnen zijn voor erosie te voorkomen:
- Met een rietje drinken.
- De mond goed spoelen te water of melk direct na het nuttigen van erosieve spijzen en dranken.
- In ieder geval voorkomen dat na het nuttigen van het zuur direct de tanden gepoetst worden. geëtst
glazuur/ dentine kan makken weggepoetst worden.
8.9 Voeding en parodontium
Er zijn weinig aanwijzingen dat het gebruikelijke dieet een belangrijke rol speelt bij het ontstaan en voortschrijden
van gingivitis en parodontitis.
- Wel kunnen ernstige definities leiden tot algemene ziekten en een negatieve invloed hebben op het
parodontium.
Een relatie tussen suikergebruik en het parodontium is dat veel suikergebruik lijd tot een plaque toename en
dus tot een toenemende kans op gingivitis (een relatie met parodontitis is er niet).
8.10 Voedingsanamnese
- Men kan een pt vragen wat hij de afgelopen 24 uur geconsumeerd heeft. 24-hour-recall-methode.
- Gedurende 3 dagen een voedingsanamnese laten invullen en met een lijst met voedingsmiddelen de
anamnese te controleren. Cross-check-methode.
- Mondeling uitgevoerd voor 24 uur. Dietary history-methode.
- 7daagse anamnese d.m.v. gezinsinkoop. m.b.v. een voedingsdagboek.
o Gedurende 7 dagen alle voeding noteren + alle mondhygiënische maatregelen noteren + tijdstip.
8.11 Goed eten en drinken
* 10 voedingsadviezen om nooit te vergeten:
1. Eet gevarieerd.
2. Wees matig met vet.
3. Eet volop groente en fruit, brood en aardappelen.
2
, 4. Eet 3 maaltijden per dag en gebruik niet vaker dan 4x iets tussendoor.
5. Wees zuinig met zout.
6. Drink dagelijks te minste 1,5 L vocht, maar wees matig met alcohol.
7. Houd uw gewicht op het juiste peil.
8. Voorkom voedselvergiftiging door goede hygiëne.
9. Houd rekening met de aanwezigheid van schadelijke stoffen wees matig met nitraatrijke groeten,
orgaanvlees en zoetwatervis.
10. Lees wat er op de verpakking staat.
H: 9 Suikers, suikervervangers en zoetstoffen
9.1 Sacharose
Sacharose zorgt voor bijna 25% v/d energie van het Westerse dieet en verantwoordelijk voor cariës en een
belangrijk deel van het probleem obesitas.
Bij het gebruik van 1kg per week per persoon ( waarvan 700gram verborgen in voeding) streven de voedingsraden van de
meeste Westerse landen naar een reductie v/h gebruik van sacharose.
Kinderen krijgen bijna 40% v/d sacharose in de vorm van snacks, koek, snoep en dranken tussen de maaltijden
door dit is een groot probleem voor het gebit.
Zowel witte als niet-witte suiker bevatten geen noemenswaardige hoeveelheden vit., mineralen of andere
wenselijke voedselbestanddelen.
9.2 Overige suikers
- Glucose = druivensuiker
- Fructose = vruchtensuiker.
- Mengsel fructose en sucrose = invertsuiker
- Galactose
- Thamnose
- Xylose
- Dissachariden maltose = moutsuiker
- Lactose = melksuiker
Zijn allemaal bijna even cariogeen.
Volledige vervanging van sacharose in het dieet door een of meer andere suikers zou na langere perioden tot
minder cariës kunnen leiden.
9.3 Suikervervangers
Sacharose-isomeren:
- De sacharose-isomeren remmen de synthese van kleverige extracellulaire polysachariden door orale
streptokokken uit sacharose. ze remmen dus de plaque opbouw.
Nieuwe oligosachariden:
- Kunnen gunstige eigenschappen als suikervervangers hebben.
- Ze worden geheel of gedeeltelijk omgezet in de dunne / dikke darm en kunnen daar een gunstige werking
op de darmflora hebben.
- De IMO’s (isomalto-oligosachariden) zijn weinig cariogeen. Sommige zelfs anticariogeen.
- De FOS’s (fructo-oligosachariden) zijn potentieel cariogeen doordat ze door plaquebacteriën vergist worden en
in zuur omgezet.
Glucosestropen en maltodextrinen:
- Worden veel gebruikt in de voedselindustrie.
- Zijn beide cariogeen.
3
H: 8 Voeding en gebitsziekten
8.1 Voeding als oorzaak van tandcariës
Goede mondhygiëne en fluoride gebruik zijn de oorzaken dat de laatste decentia de gebitstoestand verbeterd is.
- Suikers toegevoegd aan de hoofdmaaltijd vergroot de cariëstoename niet.
- Suikerconsumptie tussen de maaltijden door doet dit wel.
- Het gebruik van suiker is schadelijker naarmate de frequentie van gebruik toeneemt.
- Verhoogde cariësactiviteit kan weer afnemen als geen suiker meer tussendoor wordt gegeten.
Uit OZ komt dat suiker schadelijker is als het in een kleverige toestand genuttigd wordt. dit gold niet voor de
extra suikers die genuttigd worden tijdens de hoofdmaaltijd.
Verhoging van speekselsecretie na consumptie zal de cariogeniteit van voeding doen afnemen komt door dat
het speeksel de mond weer reinigt.
De plaquesamenstelling kan beïnvloed worden door de voeding en dat het gebruik van saccharose een caiogene
flora bevorderd.
8.2 Andere cariësbevorderende voedingsbestanddelen
Sommige zoetigheden bevatten zuren en kunnen bij een page pH glazuur oplossen en de oorzaak van erosie zijn.
8.3 Beschermende voedingsbestanddelen
- Een verhoogde speekselsecretie door consumptie zal de schadelijkheid van een voedingsmiddel doen
afnemen.
- Een consumptie met een vezelachtige structuur reinigen het gebit uit OZ komt dat het eten van appels
geen invloed heeft op de hoeveelheid plaque.
Extra fosfaat in de voeding zou de remineralisatie van glazuur kunnen remmen en de remineralisatie kunnen
bevorderen. als buffer fungeren in de plaque en de vorming van pellicle en plaque kunnen remmen. = in klinisch
ZO werd weinig effect hiervan gevonden.
- Eiwitten hebben waarschijnlijk ook een cariësremmend effect.
- In dieren is onderzocht dat het eten van chocolade meer een verhoging van het caseïne minder cariogeen
werd. de smaak v/d chocolade was niet acceptabel.
- In dieren OZ is vastgesteld dat: koffie, thee, cocao, bier, wijn, fruit en rijst een zwakke beschermende
werking hebben.
Er is weinig bewijs dat vit. D cariës tegengaat.
Melk bevat o.a. calcium, fosfaat, caseïne, andere eiwitten en vetten die cariës tegengaan. Aan de andere kant
bevat melk lactose dat aanleiding kan geven tot zuurvorming in plaque.
Uit OZ komt dat het eten van kaas niet cariogeen is of misschien zelfs anti-cariogeen is. deze eigenschappen
kunnen berusten op het feit dat tijdens de consumptie de speekselbloed krachtig gestimuleerd wordt, de
hoeveelheid calcium en de pH in plaque verhoogd is en het glazuur beschermd wordt door de absorptie van
eiwitten (waaronder caseïne).
Het lijkt goed te zijn om kaas aan te raden als niet-cariogeen tussendoortje. [ het kan wel toenemen tot niet
wenselijke toename van vetgebruik].
8.4 Verstandig snoepen
* Cariës is een multicausaal proces.
Verstandig snoepen begint bij het eten van goede hoofdmaaltijden. minder behoefte aan tussendoor snoepen.
1
,Meer of minder suiker tijdens de hoofdmaaltijd heeft niet veel invloed op de toename v/d hoeveelheid cariës.
Een advies over verstandig snoepen zal vooral gericht zijn om de tussenmaaltijden.
Enkele regels:
o Beperk de frequentie.
o Snoep niet of ongunstige momenten, zoals ’s avonds na het poetsen en in bed.
o Gebruik kauwgom en (fris)drank met suikervervangers.
8.5 Indelen naar cariogeniteit
Een relevante methode om producten te vergelijken op cariogeniteit is door de pH-daling in plaque na het gebruik
van het product te vergelijken.
8.6 Alternatieven voor suiker
Suiker vervangen voor suikervervangers maar let op: bv. honing is net zo cariogeen als suiker.
Vervanging van snoep door verfruit kan zin hebben. bij het eten van fruit wordt de speekselsecretie
gestimuleerd en treedt snel een verzadigde gevoel op.
8.7 Suiker en niet-tandheelkundige gezondheidsproblemen
Bij de huidige voedingsvoorlichting wordt aandacht gegeven aan een vermindering van vet inname. En niet zoals
THK zou willen aan een vermindering van suiker inname.
8.8 Erosie
Erosie = het verlies van oppervlak van tandmateriaal door inwerking van Andre zuren dan de zuren die door
bacteriën in de mond gevormd worden.
- Kunnen zuren in de voeding zijn maar ook maagzuur bij braken, zuren in de omgeving ( bv. dampen van industrie)
en zuur water in een zwembad.
- De erosieve schade kan groter worden door een combinatie de zure inwerking met abrasie en attritie.
Een preventieve maatregel zou kunnen zijn voor erosie te voorkomen:
- Met een rietje drinken.
- De mond goed spoelen te water of melk direct na het nuttigen van erosieve spijzen en dranken.
- In ieder geval voorkomen dat na het nuttigen van het zuur direct de tanden gepoetst worden. geëtst
glazuur/ dentine kan makken weggepoetst worden.
8.9 Voeding en parodontium
Er zijn weinig aanwijzingen dat het gebruikelijke dieet een belangrijke rol speelt bij het ontstaan en voortschrijden
van gingivitis en parodontitis.
- Wel kunnen ernstige definities leiden tot algemene ziekten en een negatieve invloed hebben op het
parodontium.
Een relatie tussen suikergebruik en het parodontium is dat veel suikergebruik lijd tot een plaque toename en
dus tot een toenemende kans op gingivitis (een relatie met parodontitis is er niet).
8.10 Voedingsanamnese
- Men kan een pt vragen wat hij de afgelopen 24 uur geconsumeerd heeft. 24-hour-recall-methode.
- Gedurende 3 dagen een voedingsanamnese laten invullen en met een lijst met voedingsmiddelen de
anamnese te controleren. Cross-check-methode.
- Mondeling uitgevoerd voor 24 uur. Dietary history-methode.
- 7daagse anamnese d.m.v. gezinsinkoop. m.b.v. een voedingsdagboek.
o Gedurende 7 dagen alle voeding noteren + alle mondhygiënische maatregelen noteren + tijdstip.
8.11 Goed eten en drinken
* 10 voedingsadviezen om nooit te vergeten:
1. Eet gevarieerd.
2. Wees matig met vet.
3. Eet volop groente en fruit, brood en aardappelen.
2
, 4. Eet 3 maaltijden per dag en gebruik niet vaker dan 4x iets tussendoor.
5. Wees zuinig met zout.
6. Drink dagelijks te minste 1,5 L vocht, maar wees matig met alcohol.
7. Houd uw gewicht op het juiste peil.
8. Voorkom voedselvergiftiging door goede hygiëne.
9. Houd rekening met de aanwezigheid van schadelijke stoffen wees matig met nitraatrijke groeten,
orgaanvlees en zoetwatervis.
10. Lees wat er op de verpakking staat.
H: 9 Suikers, suikervervangers en zoetstoffen
9.1 Sacharose
Sacharose zorgt voor bijna 25% v/d energie van het Westerse dieet en verantwoordelijk voor cariës en een
belangrijk deel van het probleem obesitas.
Bij het gebruik van 1kg per week per persoon ( waarvan 700gram verborgen in voeding) streven de voedingsraden van de
meeste Westerse landen naar een reductie v/h gebruik van sacharose.
Kinderen krijgen bijna 40% v/d sacharose in de vorm van snacks, koek, snoep en dranken tussen de maaltijden
door dit is een groot probleem voor het gebit.
Zowel witte als niet-witte suiker bevatten geen noemenswaardige hoeveelheden vit., mineralen of andere
wenselijke voedselbestanddelen.
9.2 Overige suikers
- Glucose = druivensuiker
- Fructose = vruchtensuiker.
- Mengsel fructose en sucrose = invertsuiker
- Galactose
- Thamnose
- Xylose
- Dissachariden maltose = moutsuiker
- Lactose = melksuiker
Zijn allemaal bijna even cariogeen.
Volledige vervanging van sacharose in het dieet door een of meer andere suikers zou na langere perioden tot
minder cariës kunnen leiden.
9.3 Suikervervangers
Sacharose-isomeren:
- De sacharose-isomeren remmen de synthese van kleverige extracellulaire polysachariden door orale
streptokokken uit sacharose. ze remmen dus de plaque opbouw.
Nieuwe oligosachariden:
- Kunnen gunstige eigenschappen als suikervervangers hebben.
- Ze worden geheel of gedeeltelijk omgezet in de dunne / dikke darm en kunnen daar een gunstige werking
op de darmflora hebben.
- De IMO’s (isomalto-oligosachariden) zijn weinig cariogeen. Sommige zelfs anticariogeen.
- De FOS’s (fructo-oligosachariden) zijn potentieel cariogeen doordat ze door plaquebacteriën vergist worden en
in zuur omgezet.
Glucosestropen en maltodextrinen:
- Worden veel gebruikt in de voedselindustrie.
- Zijn beide cariogeen.
3
