H11 NEUROBIOLOGISCHE ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN BIJ VOLWASSENEN
Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen: ontwikkelen zich vaak vroeg in de ontwikkeling (< 6e
levensjaar) en worden als eerste stoornisgroep in de DMS-5 behandeld. Ze worden gekenmerkt door
een gebrek in de ontwikkeling dat voor beperkingen zorgt in het persoonlijke, sociale, academische of
werk gerelateerde functioneren.
DE AUTISMESPECTRUMSTOORNIS (ASS) BIJ VOLWASSENEN
Klinisch beeld van de autismespectrumstoornis
ASS: een ontwikkelingsstoornis die wordt gekenmerkt door ernstige gebreken in de ontwikkeling van
sociaal-communicatieve vaardigheden (voelen, waarnemen, denken en handelen) en het voorkomen
van stereotiepe gedragingen en interesses.
Om de diagnose ASS te stellen zijn symptomen in beide domeinen vereist en dient aan ten minste vijf
van de criteria voldaan te zijn:
1. Sociale communicatie en interactie:
Afwijkende non-verbale communicatie: het delen van spontaan vreugde, interesse of
successen met andere personen. De beperkingen in de omhang met anderen, zoals geen of
weinig oogcontact maken, het ontbreken van gezichtsuitdrukkingen en het moeite hebben
met het gebruiken en begrijpen van gebaren.
Moeilijkheden met relaties: het moeilijk vrienden kunnen maken of vriendschappen
kunnen onderhouden, beperkingen in het afstemmen van gedrag op verschillende sociale
situaties en de afwezigheid van symbolische of fantasiespel.
2. Repetitieve gedragingen en interesses:
Stereotype bewegingen, gedragingen of spraak: niet-functionele bewegingen en
gewoonten verstaan, zoals wiegen en het dwangmatig herhalen van woorden of zinnen.
Moeite met veranderingen: sterk vasthouden aan routines, rituelen of overmatige
weerstand tegen veranderingen. Stereotypes interesses kunnen zich uiteten in het
geobsedeerd bezig zijn met bepaalde voorwerpen of onderwerpen.
Sensorische overgevoeligheid: last hebben van geluid, licht en aanraking. Daarnaast kan
er sprake zijn van en sensorische onder gevoeligheid voor pijn, warmte en koud,
waardoor volwassenen met ASS hun grenzen moeilijk aanvoelen (bv. over- of
ondergewicht).
Op basis van de mate waarin de symptomen aanwezig zijn, kan een indelingen worden gemaakt in de
ernst van de stoornis. De DMS-5 onderscheidt hierin drie niveaus: vereiste steun, vereiste substantiële
steun en vereiste zeer substantiële steun.
Sociale communicatie stoornis: indien de symptomen van repetitief gedrag en specifieke interesses
afwezig is, kan deze diagnose worden overwogen. Het betreft geen stoornis in het autismespectrum,
maar valt als aparte diagnostische categorie onder de communicatieve stoornissen. Kenmerken:
, aanhoudende problemen met het toepassen van (non-)verbale communicatie in de sociale context,
beperkingen in de omgang met anderen, geen oogcontact, of niet tot vriendschappen komen.
ASS gaat vaak samen met andere psychiatrische stoornissen; obsessief-compulsieve stoornis (30%),
sociale-angststoornis (29%) en ADHD (28%).
Kenmerken ASS:
Aanhoudende beperkingen in de sociale communicatie en interactie, wat blijkt uit moete hebben
met: sociaal-emotionele wederkerigheid, non-verbale communicatie; het aangaan van relaties.
Beperkte gedragspatronen, interesses of activiteiten, wat tot uiting komt in minste twee van de
volgende kernmerken: stereotype of repetitieve bewerkingen of spraak, vasthouden van routines
of patronen van gedrag, intense focus op een beperkt aantal interesses, hyper- of hypoactiviteit
op zintuigelijke prikkels of aspecten van de omgeving.
De symptomen zijn al op jonge leeftijd aanwezig.
Etiologie van de autismespectrumstoornis
ASS ongeveer 35-60% erfelijk bepaald en voor 40-65% gerelateerd aan omgevingsfactoren.
Autismespectrumstoornis samenhangend met een genetische aandoening: wanneer een genetische
stoornis een rol speelt, zijn er doorgaans ook anatomische afwijkingen en is er een genetische mutatie
als oorzaak aan te wijzen (bv. verdubbeling of afwezig zijn van bepaalde stukken DNA).
Voor de ontwikkeling van ASS kunnen een aantal omgevingsfactoren van invloed zijn geweest
Periode voor en tijdens de zwangerschap: compilaties, stress, infectieziekten, medicatie.
Leeftijd van de ouders ook een rol te spelen (hoe ouder, hoe groter de kans).
Daarnaast kan bv. het gebruik van foliumzuur de kans op de ontwikkeling van ASS verminderen.
Prevalentie van de autismespectrumstoornis
2005: 0,6% diagnose ASS. Bij mannen komt ASS vaker voor dan bij vrouwen (4 : 1).
Door de jaren heen lijkt er sprake van een toename in het aantal ASS-diagnosen. Dit wordt verklaard
door de verruiming van de criteria. Daarnaast wordt verondersteld dat er mogelijk meer mensen
uitballen dan vroeger het geval was, doordat de samenleving hogere eisen stelt aan sociale
vaardigheden en flexibiliteit (niet wetenschappelijk aantoonbaar).
Historisch perspectief op de autismespectrumstoornis
Autismus (Bleuler 1911): ‘verlies van de werkelijkheid’ en ‘het in zichzelf terugtrekkend gedrag’ als
symptomen van schizofrenie. Kanner (1943) nam deze term over en beschreef als eerst het infantiel of
vroegkinderlijk autisme. Kort daarna schreef Asperger (1944) een groep kinderen waarvan het beeld
sterk overeenkwam met deze beschrijving, maar waarbij werd uitgegaan van een normale
taalontwikkeling. Autisme en schizofrenie werden nog niet beschreven als twee afzonderlijke
stoornissen. In de DMS-II (1968) kwam de term autisme uitsluitend voor in de categorie ‘schizofrenie
in de kindertijd’, schizofrene symptomen die verschijnen voor de puberteit en bij wie de aandoening
zich kan manifesteren door autistisch, atypisch en teruggetrokken gedrag. Pas begin jaren 70 werd
aangetoond dat autisme en schizofrenie van elkaar konden worden onderscheiden. in 1980 werd
autisme opgenomen in de DMS-III.
Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen: ontwikkelen zich vaak vroeg in de ontwikkeling (< 6e
levensjaar) en worden als eerste stoornisgroep in de DMS-5 behandeld. Ze worden gekenmerkt door
een gebrek in de ontwikkeling dat voor beperkingen zorgt in het persoonlijke, sociale, academische of
werk gerelateerde functioneren.
DE AUTISMESPECTRUMSTOORNIS (ASS) BIJ VOLWASSENEN
Klinisch beeld van de autismespectrumstoornis
ASS: een ontwikkelingsstoornis die wordt gekenmerkt door ernstige gebreken in de ontwikkeling van
sociaal-communicatieve vaardigheden (voelen, waarnemen, denken en handelen) en het voorkomen
van stereotiepe gedragingen en interesses.
Om de diagnose ASS te stellen zijn symptomen in beide domeinen vereist en dient aan ten minste vijf
van de criteria voldaan te zijn:
1. Sociale communicatie en interactie:
Afwijkende non-verbale communicatie: het delen van spontaan vreugde, interesse of
successen met andere personen. De beperkingen in de omhang met anderen, zoals geen of
weinig oogcontact maken, het ontbreken van gezichtsuitdrukkingen en het moeite hebben
met het gebruiken en begrijpen van gebaren.
Moeilijkheden met relaties: het moeilijk vrienden kunnen maken of vriendschappen
kunnen onderhouden, beperkingen in het afstemmen van gedrag op verschillende sociale
situaties en de afwezigheid van symbolische of fantasiespel.
2. Repetitieve gedragingen en interesses:
Stereotype bewegingen, gedragingen of spraak: niet-functionele bewegingen en
gewoonten verstaan, zoals wiegen en het dwangmatig herhalen van woorden of zinnen.
Moeite met veranderingen: sterk vasthouden aan routines, rituelen of overmatige
weerstand tegen veranderingen. Stereotypes interesses kunnen zich uiteten in het
geobsedeerd bezig zijn met bepaalde voorwerpen of onderwerpen.
Sensorische overgevoeligheid: last hebben van geluid, licht en aanraking. Daarnaast kan
er sprake zijn van en sensorische onder gevoeligheid voor pijn, warmte en koud,
waardoor volwassenen met ASS hun grenzen moeilijk aanvoelen (bv. over- of
ondergewicht).
Op basis van de mate waarin de symptomen aanwezig zijn, kan een indelingen worden gemaakt in de
ernst van de stoornis. De DMS-5 onderscheidt hierin drie niveaus: vereiste steun, vereiste substantiële
steun en vereiste zeer substantiële steun.
Sociale communicatie stoornis: indien de symptomen van repetitief gedrag en specifieke interesses
afwezig is, kan deze diagnose worden overwogen. Het betreft geen stoornis in het autismespectrum,
maar valt als aparte diagnostische categorie onder de communicatieve stoornissen. Kenmerken:
, aanhoudende problemen met het toepassen van (non-)verbale communicatie in de sociale context,
beperkingen in de omgang met anderen, geen oogcontact, of niet tot vriendschappen komen.
ASS gaat vaak samen met andere psychiatrische stoornissen; obsessief-compulsieve stoornis (30%),
sociale-angststoornis (29%) en ADHD (28%).
Kenmerken ASS:
Aanhoudende beperkingen in de sociale communicatie en interactie, wat blijkt uit moete hebben
met: sociaal-emotionele wederkerigheid, non-verbale communicatie; het aangaan van relaties.
Beperkte gedragspatronen, interesses of activiteiten, wat tot uiting komt in minste twee van de
volgende kernmerken: stereotype of repetitieve bewerkingen of spraak, vasthouden van routines
of patronen van gedrag, intense focus op een beperkt aantal interesses, hyper- of hypoactiviteit
op zintuigelijke prikkels of aspecten van de omgeving.
De symptomen zijn al op jonge leeftijd aanwezig.
Etiologie van de autismespectrumstoornis
ASS ongeveer 35-60% erfelijk bepaald en voor 40-65% gerelateerd aan omgevingsfactoren.
Autismespectrumstoornis samenhangend met een genetische aandoening: wanneer een genetische
stoornis een rol speelt, zijn er doorgaans ook anatomische afwijkingen en is er een genetische mutatie
als oorzaak aan te wijzen (bv. verdubbeling of afwezig zijn van bepaalde stukken DNA).
Voor de ontwikkeling van ASS kunnen een aantal omgevingsfactoren van invloed zijn geweest
Periode voor en tijdens de zwangerschap: compilaties, stress, infectieziekten, medicatie.
Leeftijd van de ouders ook een rol te spelen (hoe ouder, hoe groter de kans).
Daarnaast kan bv. het gebruik van foliumzuur de kans op de ontwikkeling van ASS verminderen.
Prevalentie van de autismespectrumstoornis
2005: 0,6% diagnose ASS. Bij mannen komt ASS vaker voor dan bij vrouwen (4 : 1).
Door de jaren heen lijkt er sprake van een toename in het aantal ASS-diagnosen. Dit wordt verklaard
door de verruiming van de criteria. Daarnaast wordt verondersteld dat er mogelijk meer mensen
uitballen dan vroeger het geval was, doordat de samenleving hogere eisen stelt aan sociale
vaardigheden en flexibiliteit (niet wetenschappelijk aantoonbaar).
Historisch perspectief op de autismespectrumstoornis
Autismus (Bleuler 1911): ‘verlies van de werkelijkheid’ en ‘het in zichzelf terugtrekkend gedrag’ als
symptomen van schizofrenie. Kanner (1943) nam deze term over en beschreef als eerst het infantiel of
vroegkinderlijk autisme. Kort daarna schreef Asperger (1944) een groep kinderen waarvan het beeld
sterk overeenkwam met deze beschrijving, maar waarbij werd uitgegaan van een normale
taalontwikkeling. Autisme en schizofrenie werden nog niet beschreven als twee afzonderlijke
stoornissen. In de DMS-II (1968) kwam de term autisme uitsluitend voor in de categorie ‘schizofrenie
in de kindertijd’, schizofrene symptomen die verschijnen voor de puberteit en bij wie de aandoening
zich kan manifesteren door autistisch, atypisch en teruggetrokken gedrag. Pas begin jaren 70 werd
aangetoond dat autisme en schizofrenie van elkaar konden worden onderscheiden. in 1980 werd
autisme opgenomen in de DMS-III.
