Samenvatting Gedragswetenschappen leerdoelen leerjaar 2, periode 2

Gedragswetenschappen leerdoelen
leerjaar 2, periode 2:
Leerdoelen week 1:

Hoofdstuk 1:
1. Omschrijven wat inleidende termen als psychiatrie, psychische stoornis en
psychopathologie betekenen:
- Psychiatrie is een klinisch vak, waarin jouw observaties, gevoelens en gedachten leiden
tot een bepaalde bejegening, tot een bepaalde manier van handelen en van het
behandelen van mensen.
- Psychische stoornissen zijn afwijkende gedragspatronen waarbij sprake is van aanzienlijke
persoonlijke stress of een beperkt functioneren of handelen.
- Psychopathologie is het gebied dat gaat over het beschrijven van de diverse vormen van
afwijkende emoties, gedachten en afwijkend gedrag.

2. Criteria benoemen die professionals gebruiken bij het bepalen of gedrag afwijkend is en
kent belangrijkste statistieken wat betreft de prevalentie van psychische stoornissen:
- De meest gebruikte criteria zijn:
 Uitzonderlijk gedrag.
 Sociaal afwijkend gedrag.
 Foute perceptie of interpretatie van de realiteit.
 Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon.
 Ongepast of contraproductief gedrag.
 Gevaarlijk gedrag.

3. De culturele achtergronden van afwijkend gedrag beschrijven:
- Gedrag dat in de ene cultuur normaal gevonden wordt, kan in de andere cultuur als
abnormaal worden beschouwd.
- Concepten van gezondheid en ziekte kunnen in verschillende culturen ook aders zijn.
- Afwijkende gedragspatronen kunnen in verschillende culturen variëren, evenals de
sociale visies of modellen die dat gedrag verklaren.

4. De historische veranderingen die zich in de westerse cultuur hebben voorgedaan in de
beeldvorming en de behandeling van afwijkend gedrag in grote lijnen beschrijven:
- In oude samenlevingen schreef men afwijkend gedrag toe aan goddelijke of
bovennatuurlijke krachten.
- In de middeleeuwen beschouwde men abnormaal gedrag als een teken van bezetenheid
door de duivel en werd met exorcisme geprobeerd de aangedane personen van kwade
geesten te bevrijden.
- Asielen of gekkenhuizen ontstonden in Europa in de late vijftiende en de vroege
zestiende eeuw. De omstandigheden in deze instituten waren echter mensonterend. Met
de opkomst van de morele therapie in de negentiende eeuw verbeterde de situatie.
- Voorstanders van de morele therapie geloofden dat geesteszieken weer konden
functioneren als ze met waardigheid en begrip werden behandeld. De ondergang van de
morele therapie in het laatste deel van de negentiende eeuw leidde tot de overtuiging
dat ‘krankzinnigen’ niet met succes te behandelen waren.

1

, Hoofdstuk 2 + artikel Clijsen:
1. De belangrijkste psychologische modellen van afwijkend gedrag beschrijven en evalueren
en de belangrijkste theoretische grondleggers hiervan benoemen:
- Freud en zijn volgelingen, meenden dat afwijkend gedrag psychologische oorzaken heeft
die berusten op onderliggen psychische krachten in de persoonlijkheid. Volgens de
psychiater Carl Jung hebben we niet alleen een persoonlijk onbewuste, een opslagplaats
voor onderdrukte emoties en impulsen, maar ook een collectief onbewuste, dat we van
onze ouder hebben geërfd.
- Psychodynamische theoretici, zoals Karen Horney en Harry Stack Sullivan, weerspiegelen
de visies van Freud en zijn volgelingen. Zij keken vooral naar de sociale context van
psychologische problemen. Zij meenden dat de relatie tussen ouder en kind grote invloed
heeft op de interpersoonlijke relaties die iemand in zijn latere leven aangaat.
- Margaret Mahler de ontwerper van de objectrelatietheorie, meende dat het proces van
scheiding van de moeder gedurende de eerste drie levensjaren cruciaal is voor de
ontwikkeling van de persoonlijkheid.
- Leertheoretici zoals de Russische fysioloog Ivan Pavlov, de ontdekker van de
geconditioneerde reflex, en de Amerikaanse psycholoog John B. Watson, vader van het
behaviorisme stellen dat de principes van het leren zowel afwijkend als normaal gedrag
kunnen verklaren.
- Humanistische theoretici als de Amerikaanse psychologen Carl Rogers en Abraham
Maslow geloofden dat mensen een aangeboren neiging hebben richting zelfactualisatie.
De mens kan worden waartoe hij in staat is. Ieder mens bezit een unieke combinatie van
eigenschappen en talenten waardoor we geheel eigen gevoelens en behoeften hebben,
en een eigen visie op het leven.
- Cognitieve theoretici leggen de nadruk op de rol van vervormd en zichzelf hinderend
denken in de verklaring van afwijkend gedrag.
- Sociaal-cognitieve theoretici als Albert Bandura, Julian Rotter en Walter Mischel
benadrukken de rollen van denken, of cognitie, en leren door observatie, oftewel
modeling, in de vorming van menselijk gedrag. Zij stellen dat mensen invloed hebben op
hun omgeving, net als hun omgeving invloed hebben op hen.

2. Het sociaal-culturele perspectief op afwijkend gedrag beschrijven en het belang hiervan
voor het inzicht in afwijkend gedrag kunnen uitleggen:
- Sociaal-culturele theoretici menen dat we onze visie op afwijkend gedrag moeten
verbreden door ook rekening te houden met de rol die maatschappelijke ‘ziektes’ als
armoede, racisme en gebrek aan kansen spelen bij het ontstaan van abnormale
gedragspatronen.

3. Het biopsychosociale perspectief in de psychiatrie op afwijkend gedrag beschrijven:
- Het biopsychosociale perspectief probeert afwijkend gedrag te verklaren vanuit het
samenspel tussen biologische, psychologische en sociaal-culturele factoren.
- Het diathese-stressmodel stelt dat iemand een aanleg of diathese kan hebben voor een
bepaalde stoornis, maar of die stoornis zich daadwerkelijk zal ontwikkelen, hangt af van
de interactie tussen de diathese en stressvolle levenservaringen.




2