Task 1
Schizophrenia
Problem 1.1. What is schizophrenia?
▪ Wat is schizofrenie (verloop, oorzaken, etiologie)?
Walker (2004). Schizophrenia: Etiology and Course.
Schizofrenie wordt vaak gediagnostiseerd tussen de 20-25 jaar. Dit is een levensfase waarin mensen
vaak onafhankelijk worden van hun ouders, intieme relaties ontwikkelen en/of beginnen met het
volgen van werk of carrière goals. De ziekte kan hierdoor een grote negatieve impact hebben op de
mogelijkheden voor de persoon op sociaal en beroepssucces en de gevolgen kunnen verwoestend
zijn voor het volwassen leven. De levenstijd prevalentie van schizofrenie is rond de 1%, maar dit kan
verschillen tussen landen. Schizofrenie is een hersenziekte. Er worden drie algemene thema’s
benadrukt in dit artikel. De eerste is dat de etiologie van schizofrenie de wisselwerking tussen brein
kwetsbaarheden en omgevingsfactoren betrekt. Als tweede komt de ziekte niet van een defect in een
specifiek brein gebied, maar door de dysfunctie van circuits die bestaan uit meerdere breinregio’s.
Het derde thema is dat brein rijpingsprocessen een kritische rol kunnen spelen in de etiologische
processen.
Geschiedenis en fenomenologie
In de 19de eeuw was tertiaire syfilis de meest voorkomende oorzaak van psychose. De psychologische
tekens van tertiaire syfilis overlappen vaak met symptomen van schizofrenie. Kreapelin
onderscheidde schizofrenie (toentertijd dementia praecox) van manisch-depressieve psychose. De
term schizofrenie werd geïntroduceerd aan het begin van de 20ste eeuw door Bleuler. “schizo”
betekent te scheuren of splitsen en “phren” betekent het intellect of de geest en werd soms gebruikt
voor emotioneel functioneren. Volgens Bleuler waren de fundamentele symptomen ambivalentie,
verstoring van associatie, verstoring van affect en een voorkeur voor fantasie over realiteit.
Symptomen waren onder andere waanbeelden, hallucinaties, beweging verstoringen, somatische
symptomen en manische en melancholische staten.
Schneider nam aan dat bepaalde symptomen eerst-rang symptomen waren (hallucinaties en
waanbeelden). In 1980 kwam er onderscheid tussen positieve en negatieve symptomen van
schizofrenie. De positieve zijn onder andere een overmaat aan ideeën, sensorische ervaringen of
gedrag (bv. hallucinaties). Negatieve symptomen betrekken een vermindering in gedrag (zoals vlak
affect), anhedonia (=onvermogen om plezier te ervaren) en gebrek aan motivatie. Bleuler focust dus
meer op de negatieve symptomen, waar Schneider meer focust op de positieve. Door de DSM-IV te
gebruiken kan schizofrenie gediagnosticeerd worden wanneer tekenen en symptomen van de
stoornis voor 6 maanden of meer aanwezig zijn. De criteria voor schizofrenie zijn:
A. Hallucinaties, waanbeelden, ongeorganiseerde spraak (bv. geen samenhang), grof
ongeorganiseerde of catatonisch gedrag en negatieve symptomen (bv. vlak effect).
B. Minstens 2 van deze symptomen moet aanwezig zijn voor minstens een maand.
C. Minstens 1 van de bovenstaande zijn nodig als de waanbeelden bizar zijn of de hallucinaties
stemmen bevat van commentaar of een tweestemmige conversatie is.
D. Er is sprake van sociale/beroepsdysfunctie.
E. Significante stemmingsstoornissen, zoals depressie of manische symptomen, moeten niet
aanwezig zijn.
F. Algemene medische condities of substantie misbruik wat kan leiden tot psychotische
symptomen moeten uitgesloten worden.
1
, De vier subtypes van schizofrenie zijn:
1. Paranoïde: preoccupatie met waanbeelden of hallucinaties, maar er is geen ongeorganiseerde
spraak, ongeorganiseerde of catatonisch gedrag of vlak of ongepast affect. Dit subtype heeft de
beste prognose.
2. Catatonisch: een klinisch syndroom dat gedomineerd wordt door houdings- en/of
bewegingsabnormaliteiten, mutisme of echolalie (=herhaling van woorden).
3. Ongeorganiseerd: sprake van ongeorganiseerde spraak, ongeorganiseerd gedrag en vlak of
ongepast affect. Er wordt niet voldaan aan de criteria van het catatonische subtype. Dit subtype
heeft de slechtste prognose.
4. Ongedifferentieerd: wanneer de patiënt niet voldoet aan de criteria van de voorgaande
subtypes, maar wel aan de algemene criteria voor schizofrenie.
Twee andere diagnostische categorieën zijn vermeldenswaardig. Het residuale type is voor
individuen die in het verleden voldeden aan de criteria voor schizofrenie, maar nu niet meer. Deze
diagnose wordt toegepast wanneer er een prominentie is van negatieve symptomen, of twee of meer
verzwakte karakteristiek symptomen, maar geen prominente waanbeelden, hallucinaties,
catatonische symptomen of ongeorganiseerd gedrag of spraak. De andere categorie heet
schizofreniforme stoornis en is voor individuen waarvan de symptomen niet voldoen aan het
6-maanden criteria. Sommige patiënten met deze diagnose zullen geheel herstellen en geen verdere
schizofrenie ontwikkelen.
De DSM-IV heeft een diagnostische categorie genaamd schizo-affectieve stoornis. Deze stoornis kan
gezien worden als een hybride tussen de stemmingsstoornissen (bipolaire stoornis of major
depressie met psychotische kenmerken) en schizofrenie. De twee subtypes zijn het depressieve
subtype (wanneer de stemmingsverstoringen alleen depressieve episodes bevat) en het bipolaire
subtype (waar de symptomen een manische of een gemixte episode bevat).
Cognitieve en socio-emotionele aspecten van schizofrenie
Schizofrenie patiënten ontwikkelen tekorten in alle domeinen van cognitief functioneren. Ze
vertonen prestatie tekorten op erg simpele tot complexe cognitieve taken. Deze tekorten zijn geen
bijwerkingen van behandeling, want ze zijn al aanwezig in eerste-episode, onbehandelde patiënten.
Een van de basis tekorten is in de vroegste fase van sensorische informatie verwerking. Patiënten
zijn langzamer in de initiële verwerking van visuele stimuli. Niet-gemedieerde patiënten tonen
vergeleken met normale een vermindering van activiteit in verschillende brein regio’s, waaronder de
thalamus, prefrontale cortex en partiële kwab. Deze tekorten in cognitief functioneren zijn heel
divers in schizofrenie patiënten. Zo is het ook mogelijk dat een schizofrenie patiënt normaal cognitief
functioneren heeft, net als een gezond persoon.
Een andere meting van basis aspecten van informatie verwerking is prepulse inhibition, een
paradigma dat de schrikreactie van een individu meet op herhaalde sensorische stimuli. Deze reactie
wordt geremd wanneer een verassend event voorgegaan wordt door een prestimulus die zwak en
niet-verassend is. Patiënten die getest worden binnen een paar dagen na admissie en voor medicatie,
manifesteren een vermindering in deze remming en reageren dus op de sensorische stimulus alsof
die niet voorgegaan werd door een prestimulus. Schizofrenie patiënten manifesteren ook tekorten in
het reageren op stimuli. Dit lijkt te komen door zowel een tekort in de snelheid van de response
selectie als de uitvoering van de motor responses.
Voor hogere levels van cognitieve functies tonen patiënten tekorten in verbaal geheugen, ruimtelijk
geheugen, aandacht en executieve functies (zoals abstract redeneren en plannen). Er zijn ook
tekorten in het denken over sociale fenomenen. Patiënten zijn beperkt in hun vermogen om sociale
problemen te begrijpen en op te lossen. Tekorten in sociale cognitie kunnen gedeeltelijk komen door
tekorten in de meer basis processen.
2
Schizophrenia
Problem 1.1. What is schizophrenia?
▪ Wat is schizofrenie (verloop, oorzaken, etiologie)?
Walker (2004). Schizophrenia: Etiology and Course.
Schizofrenie wordt vaak gediagnostiseerd tussen de 20-25 jaar. Dit is een levensfase waarin mensen
vaak onafhankelijk worden van hun ouders, intieme relaties ontwikkelen en/of beginnen met het
volgen van werk of carrière goals. De ziekte kan hierdoor een grote negatieve impact hebben op de
mogelijkheden voor de persoon op sociaal en beroepssucces en de gevolgen kunnen verwoestend
zijn voor het volwassen leven. De levenstijd prevalentie van schizofrenie is rond de 1%, maar dit kan
verschillen tussen landen. Schizofrenie is een hersenziekte. Er worden drie algemene thema’s
benadrukt in dit artikel. De eerste is dat de etiologie van schizofrenie de wisselwerking tussen brein
kwetsbaarheden en omgevingsfactoren betrekt. Als tweede komt de ziekte niet van een defect in een
specifiek brein gebied, maar door de dysfunctie van circuits die bestaan uit meerdere breinregio’s.
Het derde thema is dat brein rijpingsprocessen een kritische rol kunnen spelen in de etiologische
processen.
Geschiedenis en fenomenologie
In de 19de eeuw was tertiaire syfilis de meest voorkomende oorzaak van psychose. De psychologische
tekens van tertiaire syfilis overlappen vaak met symptomen van schizofrenie. Kreapelin
onderscheidde schizofrenie (toentertijd dementia praecox) van manisch-depressieve psychose. De
term schizofrenie werd geïntroduceerd aan het begin van de 20ste eeuw door Bleuler. “schizo”
betekent te scheuren of splitsen en “phren” betekent het intellect of de geest en werd soms gebruikt
voor emotioneel functioneren. Volgens Bleuler waren de fundamentele symptomen ambivalentie,
verstoring van associatie, verstoring van affect en een voorkeur voor fantasie over realiteit.
Symptomen waren onder andere waanbeelden, hallucinaties, beweging verstoringen, somatische
symptomen en manische en melancholische staten.
Schneider nam aan dat bepaalde symptomen eerst-rang symptomen waren (hallucinaties en
waanbeelden). In 1980 kwam er onderscheid tussen positieve en negatieve symptomen van
schizofrenie. De positieve zijn onder andere een overmaat aan ideeën, sensorische ervaringen of
gedrag (bv. hallucinaties). Negatieve symptomen betrekken een vermindering in gedrag (zoals vlak
affect), anhedonia (=onvermogen om plezier te ervaren) en gebrek aan motivatie. Bleuler focust dus
meer op de negatieve symptomen, waar Schneider meer focust op de positieve. Door de DSM-IV te
gebruiken kan schizofrenie gediagnosticeerd worden wanneer tekenen en symptomen van de
stoornis voor 6 maanden of meer aanwezig zijn. De criteria voor schizofrenie zijn:
A. Hallucinaties, waanbeelden, ongeorganiseerde spraak (bv. geen samenhang), grof
ongeorganiseerde of catatonisch gedrag en negatieve symptomen (bv. vlak effect).
B. Minstens 2 van deze symptomen moet aanwezig zijn voor minstens een maand.
C. Minstens 1 van de bovenstaande zijn nodig als de waanbeelden bizar zijn of de hallucinaties
stemmen bevat van commentaar of een tweestemmige conversatie is.
D. Er is sprake van sociale/beroepsdysfunctie.
E. Significante stemmingsstoornissen, zoals depressie of manische symptomen, moeten niet
aanwezig zijn.
F. Algemene medische condities of substantie misbruik wat kan leiden tot psychotische
symptomen moeten uitgesloten worden.
1
, De vier subtypes van schizofrenie zijn:
1. Paranoïde: preoccupatie met waanbeelden of hallucinaties, maar er is geen ongeorganiseerde
spraak, ongeorganiseerde of catatonisch gedrag of vlak of ongepast affect. Dit subtype heeft de
beste prognose.
2. Catatonisch: een klinisch syndroom dat gedomineerd wordt door houdings- en/of
bewegingsabnormaliteiten, mutisme of echolalie (=herhaling van woorden).
3. Ongeorganiseerd: sprake van ongeorganiseerde spraak, ongeorganiseerd gedrag en vlak of
ongepast affect. Er wordt niet voldaan aan de criteria van het catatonische subtype. Dit subtype
heeft de slechtste prognose.
4. Ongedifferentieerd: wanneer de patiënt niet voldoet aan de criteria van de voorgaande
subtypes, maar wel aan de algemene criteria voor schizofrenie.
Twee andere diagnostische categorieën zijn vermeldenswaardig. Het residuale type is voor
individuen die in het verleden voldeden aan de criteria voor schizofrenie, maar nu niet meer. Deze
diagnose wordt toegepast wanneer er een prominentie is van negatieve symptomen, of twee of meer
verzwakte karakteristiek symptomen, maar geen prominente waanbeelden, hallucinaties,
catatonische symptomen of ongeorganiseerd gedrag of spraak. De andere categorie heet
schizofreniforme stoornis en is voor individuen waarvan de symptomen niet voldoen aan het
6-maanden criteria. Sommige patiënten met deze diagnose zullen geheel herstellen en geen verdere
schizofrenie ontwikkelen.
De DSM-IV heeft een diagnostische categorie genaamd schizo-affectieve stoornis. Deze stoornis kan
gezien worden als een hybride tussen de stemmingsstoornissen (bipolaire stoornis of major
depressie met psychotische kenmerken) en schizofrenie. De twee subtypes zijn het depressieve
subtype (wanneer de stemmingsverstoringen alleen depressieve episodes bevat) en het bipolaire
subtype (waar de symptomen een manische of een gemixte episode bevat).
Cognitieve en socio-emotionele aspecten van schizofrenie
Schizofrenie patiënten ontwikkelen tekorten in alle domeinen van cognitief functioneren. Ze
vertonen prestatie tekorten op erg simpele tot complexe cognitieve taken. Deze tekorten zijn geen
bijwerkingen van behandeling, want ze zijn al aanwezig in eerste-episode, onbehandelde patiënten.
Een van de basis tekorten is in de vroegste fase van sensorische informatie verwerking. Patiënten
zijn langzamer in de initiële verwerking van visuele stimuli. Niet-gemedieerde patiënten tonen
vergeleken met normale een vermindering van activiteit in verschillende brein regio’s, waaronder de
thalamus, prefrontale cortex en partiële kwab. Deze tekorten in cognitief functioneren zijn heel
divers in schizofrenie patiënten. Zo is het ook mogelijk dat een schizofrenie patiënt normaal cognitief
functioneren heeft, net als een gezond persoon.
Een andere meting van basis aspecten van informatie verwerking is prepulse inhibition, een
paradigma dat de schrikreactie van een individu meet op herhaalde sensorische stimuli. Deze reactie
wordt geremd wanneer een verassend event voorgegaan wordt door een prestimulus die zwak en
niet-verassend is. Patiënten die getest worden binnen een paar dagen na admissie en voor medicatie,
manifesteren een vermindering in deze remming en reageren dus op de sensorische stimulus alsof
die niet voorgegaan werd door een prestimulus. Schizofrenie patiënten manifesteren ook tekorten in
het reageren op stimuli. Dit lijkt te komen door zowel een tekort in de snelheid van de response
selectie als de uitvoering van de motor responses.
Voor hogere levels van cognitieve functies tonen patiënten tekorten in verbaal geheugen, ruimtelijk
geheugen, aandacht en executieve functies (zoals abstract redeneren en plannen). Er zijn ook
tekorten in het denken over sociale fenomenen. Patiënten zijn beperkt in hun vermogen om sociale
problemen te begrijpen en op te lossen. Tekorten in sociale cognitie kunnen gedeeltelijk komen door
tekorten in de meer basis processen.
2
