Toetsstof Wetenschap en Techniek & LOGOS thema 10
Inhoudsopgave
Artikelen........................................................................................................................................................ 2
Techniek in de onderbouw....................................................................................................................................2
Geschiedenis in de onderbouw? Gewoon doen!..................................................................................................3
Aardrijkskunde en geschiedenis op de basisschool..............................................................................................4
Praktische didactiek voor natuuronderwijs..................................................................................................... 7
H10. Werkvormen met ‘echt’ materiaal...............................................................................................................7
10.1 De demonstratie en de observatiekring..................................................................................................7
10.2 Het practicum..........................................................................................................................................8
10.3 Ontdekdozen............................................................................................................................................9
10.4 Ontdekhoeken.......................................................................................................................................10
10.5 Buitenwerk.............................................................................................................................................10
H19. Natuuronderwijs in thema’s......................................................................................................................11
H19.1 Samenhang bevorderen......................................................................................................................12
H19.2 Ervaringen van kinderen gebruiken....................................................................................................12
H19.3 Thematisch onderwijs.........................................................................................................................12
H19.4 Thematisch en cursorisch onderwijs...................................................................................................13
H19.5 Webschema’s als hulpmiddel bij de planning.....................................................................................13
H19.6 Een pendelschema als extra hulpmiddel............................................................................................14
19.7 De verhaallijnbenadering.......................................................................................................................15
Techniek, leren door doen............................................................................................................................ 16
H3.6 Meisjes en jongens................................................................................................................................16
H3.7 Techniek voor jong en ‘oud’?................................................................................................................16
H3.8 Verschillen tussen kinderen..................................................................................................................19
H3.9 Besluit....................................................................................................................................................20
,Artikelen
Techniek in de onderbouw
Stevig funderen
Leerkrachten in de onderbouw spannen zich steeds meer in om technisch handelen en denken bij
jonge kinderen te bevorderen. Deze inspanningen erkennen de waarde van een actieve rol van de
leerkracht als versterkend element in het ontwikkelings- en leerproces. De focus ligt op het creëren
van een verrijkte leeromgeving en het belang van doelgericht begeleidingsgedrag en het stellen van
relevante leervragen.
Technische leerkracht:
Sommige leerkrachten voelen zich onzeker over technische onderwerpen.
Leerkrachten hoeven niet super technisch te zijn maar moeten een lerende houding aannemen.
Het voorbeeldgedrag van leerkrachten vormt een stevig fundament voor de kinderen.
Kerndoelen:
Kerndoel 44: Leerlingen onderzoeken actief de werking, samenstelling, materiaal, en gebruik van
door de mens gemaakte objecten. Dit wordt gestimuleerd door manipulatie, spel, en gebruik van
concrete voorwerpen.
Kerndoel 45: Kinderen leren bewust oplossingen te bedenken voor concrete problemen, deze
oplossingen te ontwerpen, maken, uitproberen, evalueren, en verbeteren. Zelfs het maken van
een technisch product volgens een bestaand ontwerp wordt gezien als een waardevolle
technische leerervaring.
Rol van de leerkracht:
Leerkracht hanteert verschillende benaderingen, zoals zelf ontdekkend, overdragend, ontdekkend
en samenwerkend leren.
Belang van begeleidingsvaardigheden, zoals voordoen, scaffolding, coaching, samenwerkend
leren, fading en vragen stellen.
Begeleidingsvaardigheden voor techniekleren:
Begeleidingsvaardigheid Omschrijving
Voordoen en nadoen Leerkracht of medeleerling dient als model.
In de steigers zetten Ondersteuning om onvolledige inzichten op te bouwen.
Coachen, gidsen, adviseren Begeleiding tijdens technisch proces.
Samenwerkend leren Afstemmend samenwerken voor gezamenlijke productie.
Langzaam naar de achtergrond Geleidelijk minder sturing geven.
treden
Vragende op verwondering Actief vragen stellen om verwondering en interesse op te
gerichte grondhouding roepen.
Gesprekjes voeren:
Leerkrachten verrijken de leeromgeving met concrete speel/ leeractiviteiten.
Vooraf, tijdens en na activiteiten voeren leerkrachten gesprekjes om diepgang te bewerkstellen.
Het stellen van vragen is een belangrijk instrument tijdens instructie, begeleiding en evaluatie van
technische activiteiten.
2
, Geschiedenis in de onderbouw? Gewoon doen!
Historisch tijdsbesef:
Leerlingen met historisch tijdsbesef kunnen gebeurtenissen in de tijd plaatsen, vergelijken en
historisch redeneren.
Nederlandse leraren vinden het ontwikkelen van tijdsbesef vanaf 9 jaar belangrijk, terwijl recent
onderzoek aantoont dat kleuters al veranderingen in de tijd kunnen onderscheiden.
Nederland vs. Engeland:
Aspect Nederland Engeland
Aanvang Meestal 8-9 jaar 5 jaar
geschiedenisonderwijs
Historisch tijdsbesef in Vaak onderschat in onderbouw Erkend en ontwikkeld vanaf jonge
kinderen leeftijd
Onderwerpen Tien tijdvakken, chronologisch Thema’s zoals speelgoed en vakanties,
in groep 5 t/m 8. Romeinen, Tudors, Victorians en WO
Gebeurtenissen, II, geen chronologische volgorde.
ontwikkelingen, personen
Lesmateriaal Vaak methode-gebaseerd Leraren ontwikkelen zelf lessen met
bronnenmateriaal
Chronologie Niet expliciet, weinig aandacht Leraren vinden het belangrijk, maar
benadrukken voor jaartallen soms ontbreekt chronologisch besef
Interview resultaten Leraren en lerarenopleiders Engelse leraren starten vroeger, meer
overwegend voor latere start nadruk op historisch tijdsbesef
in Nederland
3
Inhoudsopgave
Artikelen........................................................................................................................................................ 2
Techniek in de onderbouw....................................................................................................................................2
Geschiedenis in de onderbouw? Gewoon doen!..................................................................................................3
Aardrijkskunde en geschiedenis op de basisschool..............................................................................................4
Praktische didactiek voor natuuronderwijs..................................................................................................... 7
H10. Werkvormen met ‘echt’ materiaal...............................................................................................................7
10.1 De demonstratie en de observatiekring..................................................................................................7
10.2 Het practicum..........................................................................................................................................8
10.3 Ontdekdozen............................................................................................................................................9
10.4 Ontdekhoeken.......................................................................................................................................10
10.5 Buitenwerk.............................................................................................................................................10
H19. Natuuronderwijs in thema’s......................................................................................................................11
H19.1 Samenhang bevorderen......................................................................................................................12
H19.2 Ervaringen van kinderen gebruiken....................................................................................................12
H19.3 Thematisch onderwijs.........................................................................................................................12
H19.4 Thematisch en cursorisch onderwijs...................................................................................................13
H19.5 Webschema’s als hulpmiddel bij de planning.....................................................................................13
H19.6 Een pendelschema als extra hulpmiddel............................................................................................14
19.7 De verhaallijnbenadering.......................................................................................................................15
Techniek, leren door doen............................................................................................................................ 16
H3.6 Meisjes en jongens................................................................................................................................16
H3.7 Techniek voor jong en ‘oud’?................................................................................................................16
H3.8 Verschillen tussen kinderen..................................................................................................................19
H3.9 Besluit....................................................................................................................................................20
,Artikelen
Techniek in de onderbouw
Stevig funderen
Leerkrachten in de onderbouw spannen zich steeds meer in om technisch handelen en denken bij
jonge kinderen te bevorderen. Deze inspanningen erkennen de waarde van een actieve rol van de
leerkracht als versterkend element in het ontwikkelings- en leerproces. De focus ligt op het creëren
van een verrijkte leeromgeving en het belang van doelgericht begeleidingsgedrag en het stellen van
relevante leervragen.
Technische leerkracht:
Sommige leerkrachten voelen zich onzeker over technische onderwerpen.
Leerkrachten hoeven niet super technisch te zijn maar moeten een lerende houding aannemen.
Het voorbeeldgedrag van leerkrachten vormt een stevig fundament voor de kinderen.
Kerndoelen:
Kerndoel 44: Leerlingen onderzoeken actief de werking, samenstelling, materiaal, en gebruik van
door de mens gemaakte objecten. Dit wordt gestimuleerd door manipulatie, spel, en gebruik van
concrete voorwerpen.
Kerndoel 45: Kinderen leren bewust oplossingen te bedenken voor concrete problemen, deze
oplossingen te ontwerpen, maken, uitproberen, evalueren, en verbeteren. Zelfs het maken van
een technisch product volgens een bestaand ontwerp wordt gezien als een waardevolle
technische leerervaring.
Rol van de leerkracht:
Leerkracht hanteert verschillende benaderingen, zoals zelf ontdekkend, overdragend, ontdekkend
en samenwerkend leren.
Belang van begeleidingsvaardigheden, zoals voordoen, scaffolding, coaching, samenwerkend
leren, fading en vragen stellen.
Begeleidingsvaardigheden voor techniekleren:
Begeleidingsvaardigheid Omschrijving
Voordoen en nadoen Leerkracht of medeleerling dient als model.
In de steigers zetten Ondersteuning om onvolledige inzichten op te bouwen.
Coachen, gidsen, adviseren Begeleiding tijdens technisch proces.
Samenwerkend leren Afstemmend samenwerken voor gezamenlijke productie.
Langzaam naar de achtergrond Geleidelijk minder sturing geven.
treden
Vragende op verwondering Actief vragen stellen om verwondering en interesse op te
gerichte grondhouding roepen.
Gesprekjes voeren:
Leerkrachten verrijken de leeromgeving met concrete speel/ leeractiviteiten.
Vooraf, tijdens en na activiteiten voeren leerkrachten gesprekjes om diepgang te bewerkstellen.
Het stellen van vragen is een belangrijk instrument tijdens instructie, begeleiding en evaluatie van
technische activiteiten.
2
, Geschiedenis in de onderbouw? Gewoon doen!
Historisch tijdsbesef:
Leerlingen met historisch tijdsbesef kunnen gebeurtenissen in de tijd plaatsen, vergelijken en
historisch redeneren.
Nederlandse leraren vinden het ontwikkelen van tijdsbesef vanaf 9 jaar belangrijk, terwijl recent
onderzoek aantoont dat kleuters al veranderingen in de tijd kunnen onderscheiden.
Nederland vs. Engeland:
Aspect Nederland Engeland
Aanvang Meestal 8-9 jaar 5 jaar
geschiedenisonderwijs
Historisch tijdsbesef in Vaak onderschat in onderbouw Erkend en ontwikkeld vanaf jonge
kinderen leeftijd
Onderwerpen Tien tijdvakken, chronologisch Thema’s zoals speelgoed en vakanties,
in groep 5 t/m 8. Romeinen, Tudors, Victorians en WO
Gebeurtenissen, II, geen chronologische volgorde.
ontwikkelingen, personen
Lesmateriaal Vaak methode-gebaseerd Leraren ontwikkelen zelf lessen met
bronnenmateriaal
Chronologie Niet expliciet, weinig aandacht Leraren vinden het belangrijk, maar
benadrukken voor jaartallen soms ontbreekt chronologisch besef
Interview resultaten Leraren en lerarenopleiders Engelse leraren starten vroeger, meer
overwegend voor latere start nadruk op historisch tijdsbesef
in Nederland
3
