Examen VWO
2023
tijdvak 1
donderdag 25 mei
13.30 - 16.30 uur
biologie
Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een open vraag een verklaring, uitleg of berekening vereist is, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1018-a-23-1-o
, Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.
Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
In 2018 deed olympisch afbeelding 1
zwemkampioen Maarten
van der Weijden zijn
eerste poging om de 200
kilometer lange
Elfstedentocht te
zwemmen om geld in te
zamelen voor onderzoek
naar de behandeling van
kanker (afbeelding 1).
Deze poging slaagde net
niet, maar een jaar later
lukte het wel.
Gedurende een intensieve trainingsperiode heeft Maarten zijn lichaam
voorbereid op deze uitzonderlijke inspanning. Door de training is zijn
maximale zuurstofopname vergroot. Dit is op weefselniveau te verklaren
doordat de concentratie van rode bloedcellen in het bloed verhoogd is.
Ook op andere organisatieniveaus zijn als gevolg van training
veranderingen opgetreden die leiden tot een vergroting van de maximale
zuurstofopname uit de lucht.
1p 1 Noteer zo’n verandering op orgaanniveau.
Door de training is ook het aantal haarvaten in Maartens skeletspieren
toegenomen. Hierdoor kan in de skeletspieren meer aerobe dissimilatie
plaatsvinden.
2p 2 Leg dit uit aan de hand van de wet van Fick.
Spiervezels kunnen worden ingedeeld op type. In tabel 1 staan enkele
eigenschappen van twee typen spiervezels.
tabel 1
type I-spiervezels type II-spiervezels
aantal mitochondriën groot klein
voorraad glycogeen groot klein
myoglobinegehalte hoog laag
dichtheid myofibrillen laag hoog
VW-1018-a-23-1-o lees verder ►►►
, Type I-spiervezels zijn voor Maarten essentieel bij zijn zwemprestaties.
2p 3 Kies twee eigenschappen van type I-spiervezels uit tabel 1 en licht voor
elke eigenschap toe waardoor deze functioneel is voor Maarten bij zijn
Elfstedentocht.
Tijdens de Elfstedentocht zwom Maarten op een rustig tempo om het
risico op de ophoping van melkzuur in de spieren zo laag mogelijk te
houden.
Stofwisselingsprocessen waarbij ATP wordt gevormd zijn:
1 glycolyse
2 citroenzuurcyclus
3 oxidatieve fosforylering
2p 4 Van welke situatie is sprake bij ophoping van melkzuur in spiercellen?
A Proces 1 vindt meer plaats dan 2 en 3.
B Processen 1 en 2 vinden meer plaats dan 3.
C Proces 2 vindt meer plaats dan 1 en 3.
D Processen 2 en 3 vinden meer plaats dan 1.
E Proces 3 vindt meer plaats dan 1 en 2.
Halverwege zijn eerste Elfstedentocht was Maarten het dieet van
koolhydraatrijke energierepen en sportsnacks even zat. Door een
oproepje via sociale media kon hij binnen een half uur van een pizza
genieten. Een pizza bevat veel vet (triglyceriden) en koolhydraten
(zetmeel).
Over het verschil tussen vertering van triglyceriden en van zetmeel
worden de volgende uitspraken gedaan:
1 De vertering van zetmeel start eerder in het spijsverteringsstelsel.
2 Voor de vertering tot opneembare producten zijn bij zetmeel minder
verschillende enzymen nodig.
3 Een deel van de opgenomen verteringsproducten van triglyceriden
wordt via een andere route naar het bloed vervoerd.
2p 5 Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de
betreffende uitspraak juist of onjuist is.
Voorafgaand aan zijn Elfstedentocht had Maarten een thermometerpil
ingeslikt. Daardoor kreeg zijn coach continu informatie over Maartens
kerntemperatuur. Als die onder de 35 °C zou komen, zou er sprake zijn
van onderkoeling en zou Maarten moeten stoppen.
Verschillende processen, aangestuurd door het autonome en het animale
zenuwstelsel, zorgden er tijdens het zwemmen voor dat Maartens
lichaamstemperatuur niet te snel daalde.
1p 6 Noteer zo’n proces dat direct aangestuurd wordt door het animale
zenuwstelsel.
VW-1018-a-23-1-o lees verder ►►►
, Bij zijn eerste poging moest Maarten afbeelding 2
van zijn arts enkele kilometers voor
Dokkum het water verlaten. In de
media verschenen al gauw de foto’s
van zijn handen en voeten, die een
bizar uiterlijk hadden gekregen
(afbeelding 2).
De rimpels zijn het resultaat van een
reactie van het zenuwstelsel die
ervoor zorgt dat de hoeveelheid
weefselvloeistof in de huid afneemt.
In afbeelding 3 is een haarvatennetwerk in de huid van een teen
schematisch weergegeven. Twee bloedvaten zijn met P en Q
aangegeven.
afbeelding 3
De afname van de hoeveelheid weefselvloeistof in de huid wordt
veroorzaakt door een verandering van de filtratie in het weefsel. Deze
veranderde filtratie wordt veroorzaakt door een toename van de
spierspanning in een van de bloedvaten (P of Q).
2p 7 Is de filtratie in het weefsel toegenomen of afgenomen? En in welk
bloedvat heeft de toename van de spierspanning plaatsgevonden?
filtratie bloedvat
A afgenomen P
B afgenomen Q
C toegenomen P
D toegenomen Q
VW-1018-a-23-1-o lees verder ►►►
2023
tijdvak 1
donderdag 25 mei
13.30 - 16.30 uur
biologie
Dit examen bestaat uit 39 vragen.
Voor dit examen zijn maximaal 64 punten te behalen.
Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald
kunnen worden.
Als bij een open vraag een verklaring, uitleg of berekening vereist is, worden aan
het antwoord meestal geen punten toegekend als deze verklaring, uitleg of
berekening ontbreekt.
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden gevraagd.
Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer dan twee
redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling meegeteld.
VW-1018-a-23-1-o
, Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.
Maarten van der Weijden zwemt de Elfstedentocht
In 2018 deed olympisch afbeelding 1
zwemkampioen Maarten
van der Weijden zijn
eerste poging om de 200
kilometer lange
Elfstedentocht te
zwemmen om geld in te
zamelen voor onderzoek
naar de behandeling van
kanker (afbeelding 1).
Deze poging slaagde net
niet, maar een jaar later
lukte het wel.
Gedurende een intensieve trainingsperiode heeft Maarten zijn lichaam
voorbereid op deze uitzonderlijke inspanning. Door de training is zijn
maximale zuurstofopname vergroot. Dit is op weefselniveau te verklaren
doordat de concentratie van rode bloedcellen in het bloed verhoogd is.
Ook op andere organisatieniveaus zijn als gevolg van training
veranderingen opgetreden die leiden tot een vergroting van de maximale
zuurstofopname uit de lucht.
1p 1 Noteer zo’n verandering op orgaanniveau.
Door de training is ook het aantal haarvaten in Maartens skeletspieren
toegenomen. Hierdoor kan in de skeletspieren meer aerobe dissimilatie
plaatsvinden.
2p 2 Leg dit uit aan de hand van de wet van Fick.
Spiervezels kunnen worden ingedeeld op type. In tabel 1 staan enkele
eigenschappen van twee typen spiervezels.
tabel 1
type I-spiervezels type II-spiervezels
aantal mitochondriën groot klein
voorraad glycogeen groot klein
myoglobinegehalte hoog laag
dichtheid myofibrillen laag hoog
VW-1018-a-23-1-o lees verder ►►►
, Type I-spiervezels zijn voor Maarten essentieel bij zijn zwemprestaties.
2p 3 Kies twee eigenschappen van type I-spiervezels uit tabel 1 en licht voor
elke eigenschap toe waardoor deze functioneel is voor Maarten bij zijn
Elfstedentocht.
Tijdens de Elfstedentocht zwom Maarten op een rustig tempo om het
risico op de ophoping van melkzuur in de spieren zo laag mogelijk te
houden.
Stofwisselingsprocessen waarbij ATP wordt gevormd zijn:
1 glycolyse
2 citroenzuurcyclus
3 oxidatieve fosforylering
2p 4 Van welke situatie is sprake bij ophoping van melkzuur in spiercellen?
A Proces 1 vindt meer plaats dan 2 en 3.
B Processen 1 en 2 vinden meer plaats dan 3.
C Proces 2 vindt meer plaats dan 1 en 3.
D Processen 2 en 3 vinden meer plaats dan 1.
E Proces 3 vindt meer plaats dan 1 en 2.
Halverwege zijn eerste Elfstedentocht was Maarten het dieet van
koolhydraatrijke energierepen en sportsnacks even zat. Door een
oproepje via sociale media kon hij binnen een half uur van een pizza
genieten. Een pizza bevat veel vet (triglyceriden) en koolhydraten
(zetmeel).
Over het verschil tussen vertering van triglyceriden en van zetmeel
worden de volgende uitspraken gedaan:
1 De vertering van zetmeel start eerder in het spijsverteringsstelsel.
2 Voor de vertering tot opneembare producten zijn bij zetmeel minder
verschillende enzymen nodig.
3 Een deel van de opgenomen verteringsproducten van triglyceriden
wordt via een andere route naar het bloed vervoerd.
2p 5 Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de
betreffende uitspraak juist of onjuist is.
Voorafgaand aan zijn Elfstedentocht had Maarten een thermometerpil
ingeslikt. Daardoor kreeg zijn coach continu informatie over Maartens
kerntemperatuur. Als die onder de 35 °C zou komen, zou er sprake zijn
van onderkoeling en zou Maarten moeten stoppen.
Verschillende processen, aangestuurd door het autonome en het animale
zenuwstelsel, zorgden er tijdens het zwemmen voor dat Maartens
lichaamstemperatuur niet te snel daalde.
1p 6 Noteer zo’n proces dat direct aangestuurd wordt door het animale
zenuwstelsel.
VW-1018-a-23-1-o lees verder ►►►
, Bij zijn eerste poging moest Maarten afbeelding 2
van zijn arts enkele kilometers voor
Dokkum het water verlaten. In de
media verschenen al gauw de foto’s
van zijn handen en voeten, die een
bizar uiterlijk hadden gekregen
(afbeelding 2).
De rimpels zijn het resultaat van een
reactie van het zenuwstelsel die
ervoor zorgt dat de hoeveelheid
weefselvloeistof in de huid afneemt.
In afbeelding 3 is een haarvatennetwerk in de huid van een teen
schematisch weergegeven. Twee bloedvaten zijn met P en Q
aangegeven.
afbeelding 3
De afname van de hoeveelheid weefselvloeistof in de huid wordt
veroorzaakt door een verandering van de filtratie in het weefsel. Deze
veranderde filtratie wordt veroorzaakt door een toename van de
spierspanning in een van de bloedvaten (P of Q).
2p 7 Is de filtratie in het weefsel toegenomen of afgenomen? En in welk
bloedvat heeft de toename van de spierspanning plaatsgevonden?
filtratie bloedvat
A afgenomen P
B afgenomen Q
C toegenomen P
D toegenomen Q
VW-1018-a-23-1-o lees verder ►►►
