Het terrein van de klinische psychologie College 2 Week 46
Artikel: (cognitieve) gedragstherapie en cognitieve
(gedrags-)therapie
Inleiding
In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw werd er neergekeken op gedragstherapie.
Psychotherapie was eersterangsbenadering, gedragstherapie tweederangsbenadering. Nu vijftig jaar
later, is cognitieve gedragstherapie de leidende psychotherapeutische stroming.
Een geschiedenis en plaatsbepaling: gedragstherapie
Gedragstherapie ontstond in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Het was een reactie op de toen zeer
dominante psychoanalytische en ook client-centered gedachtegoed. De vroege gedragstherapie was
sterk leertheoretisch georiënteerd (leerprincipes van klassieke en operante conditionering).
Cognitieve processen werden niet van belang gedacht, maar tussen haakjes gezet en als
epifenomenen gezien (de zogeheten ‘black box’).
Een geschiedenis en plaatsbepaling: cognitieve therapie
Iets later in de jaren vijftig ontwikkelde Albert Ellis de rationele therapie, wat door hem later
aangeduid werd al rationeel-emotieve therapie (RET) en nog later als rational emotive behavior
therapy (REBT).
Aaron Beck ontwikkelde in jaren zestig zijn eigen cognitieve therapie, aanvankelijk alleen voor
depressie. Er zijn overeenkomsten tussen REBT en Becks cognitieve therapie. Verschillen hebben met
name betrekking op aard van de cognities die verondersteld worden van betekenis te zijn voor
emotionele en gedragsmatige problemen.
Inmiddels is het gebruikelijk om de term cognitieve therapie (CT) in twee betekenissen te
gebruiken: enge betekenis is de CT van Beck, brede betekenis is overkoepelende aanduiding voor
meer cognitieve therapieën, waarvan dan de belangrijkste die van Beck en Ellis zijn.
In Nederland werd RT geïntroduceerd in het begin van de jaren zeventig. Becks benadering
werd pas veel later in Nederland geïntroduceerd, ongeveer jaren negentig.
CT: een geïntegreerde benadering?
Rational emotive behavior therapy (REBT) is in essentie een diepgravende, radicaal-filosofische
aanpak en ontmoette nogal wat weerstand. De introductie van Becks benadering ging heel wat
rustiger. Deze verschillende ontvangst heeft meerdere achtergronden. Een belangrijk aspect is dat
psychiater Beck zich aanvankelijk uitsluitend richtte op één klacht: depressie. Pas veel later paste hij
zijn benadering toe op andere klachten en stoornissen. De ‘stoornisgerichte’ aanpak was bij Beck
meteen al prominent en coïncideerde met de opkomst van het DSM-stoornisdenken.
Daarentegen, Ellis richtte zijn theorie en therapeutische aanpak op het gehele scala van
psychopathologische klachten. Stoornisdenken maakt het goed mogelijk onderzoek te doen en de
concepten van REBT zijn moeilijk te operationaliseren. Het gevolg is dat er inderdaad veel meer
‘stoornis’-gericht effectonderzoek is gedaan naar Becks GT dan naar REBT.
Inmiddels is het gebruikelijk om te spreken van CGT van de derde generatie, met GT als eerste
generatie en CT als tweede generatie.
CGT: een geïntegreerde therapievorm van GT en CT?
In de laatste drie decennia van vorige eeuw werd binnen GT het belang van cognities telkens meer
benadrukt. Mede daardoor kwam er meer aandacht voor Beck en Ellis. In de loopt van de tijd is CT
nauwelijks veranderd en GT sterk veranderd.
Volgens Korrelboom en ten Broeke zijn GT en CT geïntegreerde benaderingen: ‘de integratie
komt het beste tot uitdrukking in de diverse evidence-based interventies die inmiddels voor diverse
ziektebeelden zijn ontwikkeld.’ Verbluffend argument volgens auteur. Dergelijke evidence-based
Artikel: (cognitieve) gedragstherapie en cognitieve
(gedrags-)therapie
Inleiding
In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw werd er neergekeken op gedragstherapie.
Psychotherapie was eersterangsbenadering, gedragstherapie tweederangsbenadering. Nu vijftig jaar
later, is cognitieve gedragstherapie de leidende psychotherapeutische stroming.
Een geschiedenis en plaatsbepaling: gedragstherapie
Gedragstherapie ontstond in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Het was een reactie op de toen zeer
dominante psychoanalytische en ook client-centered gedachtegoed. De vroege gedragstherapie was
sterk leertheoretisch georiënteerd (leerprincipes van klassieke en operante conditionering).
Cognitieve processen werden niet van belang gedacht, maar tussen haakjes gezet en als
epifenomenen gezien (de zogeheten ‘black box’).
Een geschiedenis en plaatsbepaling: cognitieve therapie
Iets later in de jaren vijftig ontwikkelde Albert Ellis de rationele therapie, wat door hem later
aangeduid werd al rationeel-emotieve therapie (RET) en nog later als rational emotive behavior
therapy (REBT).
Aaron Beck ontwikkelde in jaren zestig zijn eigen cognitieve therapie, aanvankelijk alleen voor
depressie. Er zijn overeenkomsten tussen REBT en Becks cognitieve therapie. Verschillen hebben met
name betrekking op aard van de cognities die verondersteld worden van betekenis te zijn voor
emotionele en gedragsmatige problemen.
Inmiddels is het gebruikelijk om de term cognitieve therapie (CT) in twee betekenissen te
gebruiken: enge betekenis is de CT van Beck, brede betekenis is overkoepelende aanduiding voor
meer cognitieve therapieën, waarvan dan de belangrijkste die van Beck en Ellis zijn.
In Nederland werd RT geïntroduceerd in het begin van de jaren zeventig. Becks benadering
werd pas veel later in Nederland geïntroduceerd, ongeveer jaren negentig.
CT: een geïntegreerde benadering?
Rational emotive behavior therapy (REBT) is in essentie een diepgravende, radicaal-filosofische
aanpak en ontmoette nogal wat weerstand. De introductie van Becks benadering ging heel wat
rustiger. Deze verschillende ontvangst heeft meerdere achtergronden. Een belangrijk aspect is dat
psychiater Beck zich aanvankelijk uitsluitend richtte op één klacht: depressie. Pas veel later paste hij
zijn benadering toe op andere klachten en stoornissen. De ‘stoornisgerichte’ aanpak was bij Beck
meteen al prominent en coïncideerde met de opkomst van het DSM-stoornisdenken.
Daarentegen, Ellis richtte zijn theorie en therapeutische aanpak op het gehele scala van
psychopathologische klachten. Stoornisdenken maakt het goed mogelijk onderzoek te doen en de
concepten van REBT zijn moeilijk te operationaliseren. Het gevolg is dat er inderdaad veel meer
‘stoornis’-gericht effectonderzoek is gedaan naar Becks GT dan naar REBT.
Inmiddels is het gebruikelijk om te spreken van CGT van de derde generatie, met GT als eerste
generatie en CT als tweede generatie.
CGT: een geïntegreerde therapievorm van GT en CT?
In de laatste drie decennia van vorige eeuw werd binnen GT het belang van cognities telkens meer
benadrukt. Mede daardoor kwam er meer aandacht voor Beck en Ellis. In de loopt van de tijd is CT
nauwelijks veranderd en GT sterk veranderd.
Volgens Korrelboom en ten Broeke zijn GT en CT geïntegreerde benaderingen: ‘de integratie
komt het beste tot uitdrukking in de diverse evidence-based interventies die inmiddels voor diverse
ziektebeelden zijn ontwikkeld.’ Verbluffend argument volgens auteur. Dergelijke evidence-based
