hoorcollege rechtssociologie

WEEK 1: RECHTSSOCIOLOGIE > INLEIDEND
 Verschillende functies van het recht:
o Ordenende functie > door het recht en de duidelijkheid die dit schept weten mensen
hoe ze zich tot elkaar kunnen en moeten verhouden
 Kanttekening > wie ordent wat en op welke manier kan het recht worden
gebruikt als een instrument van sociale controle > het handelen van mensen
in perken  is dat wel altijd positief?
o Instrumentele functie > recht instrument van de overheid om bepaalde doelen te
bereiken
o Geschillenbeslechtingsfunctie > recht als middel om bepaalde conflicten op te lossen.
 Gaat ervan uit dat mensen doormiddel van tussenkomst van een rechter ene
geschil op willen lossen > vraag is of dit wel het meest prettige is om een
conflict op te lossen
 Gaat er ook vanuit dat iedereen gelijke toegang heeft tot het recht
o Normatieve/expressieve functie > recht een uitdrukking van waarden en idealen >
recht geeft inzicht in de belangrijke waardes in die samenleving
 Belangrijk om stil te staan bij deze functies > liggen bepaalde aannames aan deze functies ten
grondslag over de waardering, de werking en de toegang tot het recht
 Binnen rechtssociologie > geintresseerd in de kritische blik
 Wat is de rechtssociologie:
o Wat het recht is
o Hoe het tot stand komt > sociale productie
o Wat het doet > sociale werking
 Extern perspectief op het recht, ipv intern(juridisch) perspectief
 Onder het woord recht wordt meer verstaan dan alleen het statelijk woord recht > ruimere
opvatting van recht en regels > levend recht
o Binnen rechtssociologie gaat het om alle verschillende soorten regels die er kunnen
zijn in een bepaalde samenleving
 Ongeschreven normen die het handelen van mensen beïnvloeden
 Belangrijk kenmerk rechtssociologie > eigenlijk altijd op basis van empirisch onderzoek
gekeken naar dat recht > externe perspectief wordt empirisch ingevuld
 Empirische component > kan breed worden ingevuld > inzichten vanuit sociologie, politieke
wetenschappen bestuurskunde > empirie kan uit verschillende wetenschappelijke disciplines
worden ingevuld
 Kijken naar al het recht > kan overal discrepantie zijn tussen law in the book en law in action
> het recht dat in de maatschappij wordt vorm gegeven of toegepast
 Belangrijke vertrekpunten van de rechtssociologie:
o Recht is mensenwerk > zal nooit precies hetzelfde zij
o Recht en staat zijn niet onlosmakelijk met elkaar verbonden > heleboel normen en
regels die heel belangrijk zijn in het reguleren van het gedrag van mensen, wat niet
statelijke regels zijn > meer instanties waaruit regels en recht voortvloeien
o 3de belangrijke vertrekpunt van de rechtssociologie > invloed van het recht staat ter
discussie > aanname dat mensen geneigd zijn om zich aan het recht te houden
 Rechtssociologisch onderzoek > 2 pijlers:
o Onderzoek dat kijkt naar de sociale productie van het recht
 Politiek economische en technologische ontwikkeling kan een belangrijke rol
spelen bij het vormen van recht, maar ook juridische professionals en
rechtsopvattingen van burgers
o Onderzoek dat kijkt naar de sociale werking van het recht

,  In hoeverre kennen burgers het recht en waarom zouden burgers het recht
gehoorzamen
 Hoe verhoud de rechtssociologie zich tot de criminologie:
o Criminologie juridische focus voornamelijk op het strafrecht en in mindere mate het
bestuursrecht. Rechtssociologie kijkt naar alle rechtsgebieden
o Criminologie meer a-politie benadering(meer positivistisch), rechtssociologie meer
normatief benadering(normatief oordeel op basis van rechtssociologisch onderzoek.
Lens is veel meer politiek kritisch)
 A-politiek > vanuit criminologie niet vaak een politiek standpunt ingenomen
o Criminologie > functie recht is sociale controle, rechtssociologie > hoe kunnen we het
recht inzitten als middel van social justice > krijgen van gelijkheid
o Criminologie > focus onderzoek burgers en politie en rechtssociologie kijkt naar alle
actoren in de maatschappij
 Seron en Silbey:
o Ontwikkeling van discipline waar eerst heel droog werd gekeken naar gap studies
naar een heel interdisciplinair en kritisch domein met veel aandacht voor aandacht
voor ongelijkheid
o Van een oorspronkelijke sterke focus op statelijke actoren en instituties ook een
focus op het recht in het alledaagse leven van de burger
o Introduceren belangrijke thema’s
 Relatie recht & maatschappij
o Durkheim >
 Mechanische versus organische solidariteit
 Repressieve versus restitutieve sancties
o Weber >
 Ontwikkeling relatief autonoom juridisch veld
 Veld faciliteerde ontwikkeling kapitalisme
o Marx
 Onderscheid tussen elite en werkende klasse in kapitalistische maatschappij
 Recht ter ondersteuning van behoud van kapitalistische maatschappij
 Kijken alle drie naar wat het recht doet in de samenleving
 Oorsprong rechtssociologie > komt uit de sociologie



WEEK 2: RECHTSSOCIOLOGIE > WIE IS DE WETGEVER EN
WAT IS WETGEVEN
 Sociale productie van het recht – Dynamiek bij en rondom de totstandkoming van nieuwe
Wet- en Regelgeving
 Sociale werking van het Recht – Effectiviteit en (neven)effecten van beleid
 Relatie recht en maatschappij:
o Durkheim
 Samenleving heeft baat bij sociale cohesie > uitgangspunt voor het
bestuderen van de moderne samenleving. Solidariteit staat centraal en is iets
positiefs wat zich vanzelf ontwikkeld
 Mechanische versus organische solidariteit
 Mechanische solidariteit in primitieve samenlevingen > geen
onderscheid in taken en wat mensen kunnen
 Moderne samenleving > Organische solidariteit(=op ongelijkheid
gebaseerde solidariteit) > arbeidsdeling > specialisten. Zorgt voor
afhankelijkheid en ongelijkheid  differentiatie

,  Respressieve versus restitutieve sancties
 Zijn gedachtegoed is belangrijk voor moderne stroming in de sociologie >
functionalistische perspectief > samenleving als levend organisme
 Stuk van der veen en engbergsen
 Recht > voor samenleving van belang dat er een soort collectief bewustzijn is
> collectieve normen en waarden. Als dit er niet is > situatie van
anomie(normloosheid) > in die situatie kan veelk criminaliteit ontstaan
 Reactie primitieve samenleving > meer repressief straffen > hebt de
persoon die gestraft moet worden niet nodig voor het organisch
functioneren van de samenleving
 Reactie moderne samenleving > straffen meer gericht op herstellen
van de situatie. Men kasn het zich niet permitteren dat er een
schakel wegvalt
o Weber
 Ontwikkeling relatief autonoom juridisch veld
 Veld faciliteerde ontwikkeling kapitalisme
 Probeert sociaal handelen van mensen te begrijpen door het vinden van
oorzaken
 Recht moet er voor zorgen dat mens naar gezamelijke soort begrippenkader
wordt gebracht  door recht en regels zou standardisering van procedures
en regels mogelijk zijn > rechtszekerheid en rechtsgelijkheid
 Gaat uit van rationele kosten en baten analyse > tussen het recht en het
handelen
o Marx
 Onderscheid tussen elite en werkende klasse in kapitalistische maatschappij
 Recht ter ondersteuning van behoud van kapitalistische maatschappij
 Conflictperspectief komt hier uit voort
 Rol van de staat tov de samenleving wordt geproblematiseerd
 Recht speelt niet per se een positieve rol > recht als middel en doel om
statusqou tussen aan de ene kant machtige mensen en aan de andere kant
arme mensen in stand te houden
 Staat verdrukt en de wet is een leugen
 Totstandkoming wetgeving
o Juridische kant van de wetgeving is slechts 1 kant van de medaille > uitkomst van een
heel lang daar voorafgaand proces
o Wetgeving als een machts- en powerstruggle
o  4 modellen die dit illustreren > kunt hiermee kijken naar het proces van wetgeving
> afhankelijk van jou mens en maatschappij beeld, verschillende visises met hoe je
naar een vraagstuk kan kijken (Huls & Stoter)
 Synoptisch beleidsfasen model – Top Down – Wetgever als centrum van de
macht > hetgeen de wetgever beslist wordt de waarheid in het proces van
wet en regelgeving. Belangrijkste beslissing ligt bij de wetgever die daar een
bepaalde visie op heeft
 Agendabouw theorie – Bottom Up > hoe ontstaat het idee van beleid en
wetgeving. Wat is het sociale probleem waardoor wetgeving ontstond etc.
Kijkt naar hele wetgevingsproces. Gaat er van uit dat op een goed moment in
tijd bepaalde elementen samen komen > maatschappelijk probleem,
politieke urgentie en oplossing  window of opportunity > mogelijkheid als
gevolg waarvan een heleboel beleid gemaakt kan worden
 Bureaupolitiek Model – Verkokering > hoe ministeries zijn opgebouwd > op
een ministerie kijkt iedereen vanuit zijn of haar eigen departement naar een