,Inhoudsopgave
Basiskennis taalonderwijs.............................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 5 beginnende geletterdheid................................................................................................................3
5.1 geletterdheid.............................................................................................................................................3
5.2 tussendoelen beginnende geletterdheid...................................................................................................3
5.3 ontwikkeling geletterdheid........................................................................................................................4
5.4 auditieve vaardigheden.............................................................................................................................5
5.5 visuele vaardigheden.................................................................................................................................6
5.6 elementaire leeshandeling........................................................................................................................6
Hoofdstuk 6 voortgezet technisch lezen..............................................................................................................7
6.1 theorieën over het leesproces...................................................................................................................7
6.2 strategieën technisch lezen.......................................................................................................................7
6.3 voordrachtsaspecten.................................................................................................................................9
6.4 leesniveaus.................................................................................................................................................9
6.5 technisch lezen in de samenleving............................................................................................................9
Hoofdstuk 7 begrijpend lezen.............................................................................................................................10
7.1 leesvaardigheden voor begrijpend lezen................................................................................................10
7.2 leesstrategieën........................................................................................................................................12
7.3 technieken voor informatieverwerking...................................................................................................12
Hoofdstuk 8 stellen.............................................................................................................................................13
8.1 functies van het schrijven........................................................................................................................13
8.2 het schrijfproces......................................................................................................................................13
Hoofdstuk 11 spelling.........................................................................................................................................14
11.1 schriftsystemen......................................................................................................................................15
11.2 spellingsprincipes van het Nederlands..................................................................................................15
11.3 spellingsstrategieën...............................................................................................................................15
11.4 spellingscategorieën..............................................................................................................................16
11.5 werkwoordspelling................................................................................................................................16
Rijke taal..................................................................................................................................................... 16
5.2 geletterdheid in de kleutergroepen..............................................................................................................16
5.2.1 de ontwikkeling van geletterdheid.......................................................................................................17
5.2.2 taalbewustzijn.......................................................................................................................................17
5.2.3 letters in de kleutergroepen.................................................................................................................18
5.2.4 betekenisvol onderwijs is geletterdheid...............................................................................................18
5.2.5 schrijven met kleuters..........................................................................................................................19
5.3 aanvankelijk lezen........................................................................................................................................20
5.3.1 wat is leren lezen?................................................................................................................................20
5.3.2 methodes voor aanvankelijk lezen.......................................................................................................21
5.3.3 leesvormen in groep 3..........................................................................................................................22
5.3.4 leesaanpakken......................................................................................................................................22
5.4 vloeiend lezen in de midden- en bovenbouw...............................................................................................23
5.4.1 een lang leven lezen.............................................................................................................................23
5.4.2 groep 4..................................................................................................................................................23
5.4.3 hardop lezen na groep 4.......................................................................................................................24
5.4.4 vrij lezen na AVI M4/E4........................................................................................................................24
5.5 leesmotivatie, leesplezier en literaire competenties....................................................................................24
5.5.1 leesmotivatie........................................................................................................................................24
5.5.2 leescultuur............................................................................................................................................24
5.5.3 literaire competentie............................................................................................................................25
5.5.4 leesmotivatie in de praktijk..................................................................................................................25
2
, Artikelen...................................................................................................................................................... 25
Schrijfactiviteiten in de kleuterklas....................................................................................................................25
Lezen uit nieuwsgierigheid: hoe je kinderboeken in je onderwijs integreert.....................................................27
Rijke teksten, rijke lezers....................................................................................................................................27
Schrijven in het curriculum iedereen kan leren schrijven..................................................................................28
Leren spellen vraagt andere aanpak..................................................................................................................30
Basiskennis taalonderwijs
Hoofdstuk 5 beginnende geletterdheid
5.1 geletterdheid
Functionele geletterdheid de vaardigheid om zich in een geletterde samenleving te
kunnen redden.
In de ontwikkeling van de geletterdheid kunnen we drie fasen onderscheiden:
1) Ontluikende geletterdheid vindt plaats in de voorschoolse periode van 0-4 jaar.
Interacties met de ouder/opvoeder zijn van groot belang voor de ontwikkeling.
Voorlezen is hier een voorbeeld van. Kinderen zijn in dit stadium vooral nog bezig
met het ontdekken van de algemene functies van schrijven. De ontwikkeling van de
geletterdheid kun je in de eerste levensjaren van een kind niet los zien van de
mondelinge taalontwikkeling.
2) Beginnende geletterdheid vindt plaats in groep 1-3. De geletterdheid van de
kinderen ontwikkelt zich verder. De fase van de beginnende geletterdheid omvat ook
het aanvankelijk lezen.
3) Gevorderde geletterdheid dit beslaat na de periode van groep 3 en omvat het
voortgezet lezen. In deze fase leren kinderen steeds sneller woorden herkennen en
richten ze hun aandacht meer op de betekenis en de bedoeling van tekst. Twee
belangrijke onderdelen van de gevorderde geletterdheid zijn begrijpend lezen en
stellen.
5.2 tussendoelen beginnende geletterdheid
Tussendoelen beginnende geletterdheid:
- Boekoriëntatie
- Verhaalbegrip
- Functies van geschreven taal
- Relatie tussen gesproken en geschreven taal
- Taalbewustzijn
- Alfabetisch principe
- Functioneel schrijven en lezen
- Techniek lezen en schrijven, start
- Techniek lezen en schrijven, vervolg
- Begrijpend lezen en schrijven
3
Basiskennis taalonderwijs.............................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 5 beginnende geletterdheid................................................................................................................3
5.1 geletterdheid.............................................................................................................................................3
5.2 tussendoelen beginnende geletterdheid...................................................................................................3
5.3 ontwikkeling geletterdheid........................................................................................................................4
5.4 auditieve vaardigheden.............................................................................................................................5
5.5 visuele vaardigheden.................................................................................................................................6
5.6 elementaire leeshandeling........................................................................................................................6
Hoofdstuk 6 voortgezet technisch lezen..............................................................................................................7
6.1 theorieën over het leesproces...................................................................................................................7
6.2 strategieën technisch lezen.......................................................................................................................7
6.3 voordrachtsaspecten.................................................................................................................................9
6.4 leesniveaus.................................................................................................................................................9
6.5 technisch lezen in de samenleving............................................................................................................9
Hoofdstuk 7 begrijpend lezen.............................................................................................................................10
7.1 leesvaardigheden voor begrijpend lezen................................................................................................10
7.2 leesstrategieën........................................................................................................................................12
7.3 technieken voor informatieverwerking...................................................................................................12
Hoofdstuk 8 stellen.............................................................................................................................................13
8.1 functies van het schrijven........................................................................................................................13
8.2 het schrijfproces......................................................................................................................................13
Hoofdstuk 11 spelling.........................................................................................................................................14
11.1 schriftsystemen......................................................................................................................................15
11.2 spellingsprincipes van het Nederlands..................................................................................................15
11.3 spellingsstrategieën...............................................................................................................................15
11.4 spellingscategorieën..............................................................................................................................16
11.5 werkwoordspelling................................................................................................................................16
Rijke taal..................................................................................................................................................... 16
5.2 geletterdheid in de kleutergroepen..............................................................................................................16
5.2.1 de ontwikkeling van geletterdheid.......................................................................................................17
5.2.2 taalbewustzijn.......................................................................................................................................17
5.2.3 letters in de kleutergroepen.................................................................................................................18
5.2.4 betekenisvol onderwijs is geletterdheid...............................................................................................18
5.2.5 schrijven met kleuters..........................................................................................................................19
5.3 aanvankelijk lezen........................................................................................................................................20
5.3.1 wat is leren lezen?................................................................................................................................20
5.3.2 methodes voor aanvankelijk lezen.......................................................................................................21
5.3.3 leesvormen in groep 3..........................................................................................................................22
5.3.4 leesaanpakken......................................................................................................................................22
5.4 vloeiend lezen in de midden- en bovenbouw...............................................................................................23
5.4.1 een lang leven lezen.............................................................................................................................23
5.4.2 groep 4..................................................................................................................................................23
5.4.3 hardop lezen na groep 4.......................................................................................................................24
5.4.4 vrij lezen na AVI M4/E4........................................................................................................................24
5.5 leesmotivatie, leesplezier en literaire competenties....................................................................................24
5.5.1 leesmotivatie........................................................................................................................................24
5.5.2 leescultuur............................................................................................................................................24
5.5.3 literaire competentie............................................................................................................................25
5.5.4 leesmotivatie in de praktijk..................................................................................................................25
2
, Artikelen...................................................................................................................................................... 25
Schrijfactiviteiten in de kleuterklas....................................................................................................................25
Lezen uit nieuwsgierigheid: hoe je kinderboeken in je onderwijs integreert.....................................................27
Rijke teksten, rijke lezers....................................................................................................................................27
Schrijven in het curriculum iedereen kan leren schrijven..................................................................................28
Leren spellen vraagt andere aanpak..................................................................................................................30
Basiskennis taalonderwijs
Hoofdstuk 5 beginnende geletterdheid
5.1 geletterdheid
Functionele geletterdheid de vaardigheid om zich in een geletterde samenleving te
kunnen redden.
In de ontwikkeling van de geletterdheid kunnen we drie fasen onderscheiden:
1) Ontluikende geletterdheid vindt plaats in de voorschoolse periode van 0-4 jaar.
Interacties met de ouder/opvoeder zijn van groot belang voor de ontwikkeling.
Voorlezen is hier een voorbeeld van. Kinderen zijn in dit stadium vooral nog bezig
met het ontdekken van de algemene functies van schrijven. De ontwikkeling van de
geletterdheid kun je in de eerste levensjaren van een kind niet los zien van de
mondelinge taalontwikkeling.
2) Beginnende geletterdheid vindt plaats in groep 1-3. De geletterdheid van de
kinderen ontwikkelt zich verder. De fase van de beginnende geletterdheid omvat ook
het aanvankelijk lezen.
3) Gevorderde geletterdheid dit beslaat na de periode van groep 3 en omvat het
voortgezet lezen. In deze fase leren kinderen steeds sneller woorden herkennen en
richten ze hun aandacht meer op de betekenis en de bedoeling van tekst. Twee
belangrijke onderdelen van de gevorderde geletterdheid zijn begrijpend lezen en
stellen.
5.2 tussendoelen beginnende geletterdheid
Tussendoelen beginnende geletterdheid:
- Boekoriëntatie
- Verhaalbegrip
- Functies van geschreven taal
- Relatie tussen gesproken en geschreven taal
- Taalbewustzijn
- Alfabetisch principe
- Functioneel schrijven en lezen
- Techniek lezen en schrijven, start
- Techniek lezen en schrijven, vervolg
- Begrijpend lezen en schrijven
3
