Samenvatting colleges farmacologie
Voor het tentamen is het belangrijk dat je goed weet waar je wat kunt opzoeken in het
farmacotherapeutisch kompas.
College 1 – inleiding farmacologie
Farmacologie = de wetenschap die zich bezighoudt met de effecten van chemische stoffen op de
functie van levende systemen.
Geschiedenis Aspirine (‘acetylierte spirsaure’, ofwel acetylsalicylzuur): al ruim voor christus werden
de bladeren van de witte wilg die acetylsalicylzuur extract bevatten gebruikt tegen pijn
(koortsverlagend). Rond 460 voor christus propageerde Hippocrates het gebruik van
wilgenbastextract. Het werd doorontwikkeld tot een toepasbaar medicijn in de vorm van
acetylsalycilzuur: Aspirine. Dit middel is pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend (ook
bloedverdunnend).
Fouten bij medicijngebruik kunnen dodelijk zijn!
Belang farmacologie voor MZK:
-Geneesmiddelen kunnen het cariësproces bevorderen (door droge mond als bijwerking of door
suikers als hulpstoffen in medicijnen). Ook kunnen ze bijdragen aan het ontstaan van erosie (bijv. zure
zuigtabletten of braken als bijwerking).
-Het is belangrijk voor de veiligheid van de patiënt.
-We krijgen gewoonweg veel met (gevaarlijke) medicijnen te maken.
Farmacologie bestaat uit 2 deelgebieden:
- Farmacodynamiek: wat doet het geneesmiddel met de patiënt?
- Farmacokinetiek: wat doet de patiënt met het geneesmiddel?
Deze 2 deelgebieden vormen samen de rationele farmacologie.
Dosis
Desintegratie (uiteenvallen) toegediende stof
Oplossen werkzame stof farmaceutische fase
Farmacon beschikbaar voor opname
Absorptie
Distributie farmacokinetische fase
Biotransformatie
Excretie
Farmacon beschikbaar voor werking
Farmacon-receptor (binding) farmacodynamische fase
Interactie
Effect
, Farmacodynamiek
De receptoren in organen zijn de aangrijpingspunten van geneesmiddelen (zie ze als de
‘regelknoppen’). Voorbeeld:
Adrenaline acetylcholine
Adrenaline acetylcholine
receptor + - receptor
(kunnen bijv. geblokkeerd
worden door propanolol, een
medicijn dat de harstlag Hartfrequentie
vertraagt; β-blokker)
Een medicijn kan een receptor als het ‘aanzetten’ of ‘blokkeren’. Het aanzetten gebeurt door
zogenaamde agonisten. Antagonisten zijn geneesmiddelen die een receptor kunnen blokkeren zodat
lichaamseigen stoffen de receptor niet meer aan kunnen zetten.
Dezelfde receptoren komen voor in verschillende organen. Dit is een belangrijke oorzaak van
bijwerkingen omdat een medicijn dus op meerdere plekken op een receptor kan gaan zitten dan
alleen de gewenste plek. Dit is wel persoonsgebonden: de een heeft op de plek meer receptoren dan
de ander, of de een scheidt een medicijn sneller uit dan de ander (waarom de een wel last van een
bijwerking heeft en de ander niet).
Farmacokinetiek
Geneesmiddelen werken op receptoren, maar de meeste receptoren bevinden zich buiten de
bloedbaan. Er moet wel voldoende geneesmiddel op de juiste plek komen voor een goede werking.
Naast een gunstig effect moet een geneesmiddel daarom ook goede farmacokinetische
eigenschappen hebben.
Toch is de concentratie van een geneesmiddel in het bloed vaak een goede afspiegeling van het te
verwachten effect. Deze concentratie moet tussen grenzen zitten. Dit is nodig voor een goede
werking maar zonder te veel (ernstige) bijwerkingen. Deze breedte van concentratie geneesmiddel
noemen we de therapeutische breedte. Deze breedte verschilt per geneesmiddel en per patiënt.
Dosis = hoeveelheid medicijn die per keer moet worden ingenomen.
Dosering = hoeveelheid medicijn die per dag moet worden ingenomen (bijv. 3x2 tabletten).
Maximale dosis = de maximale hoeveelheid per keer die nog veilig kan worden toegediend.
Toxische dosis = de dosering waarbij een medicijn toxisch wordt.
Voor het tentamen is het belangrijk dat je goed weet waar je wat kunt opzoeken in het
farmacotherapeutisch kompas.
College 1 – inleiding farmacologie
Farmacologie = de wetenschap die zich bezighoudt met de effecten van chemische stoffen op de
functie van levende systemen.
Geschiedenis Aspirine (‘acetylierte spirsaure’, ofwel acetylsalicylzuur): al ruim voor christus werden
de bladeren van de witte wilg die acetylsalicylzuur extract bevatten gebruikt tegen pijn
(koortsverlagend). Rond 460 voor christus propageerde Hippocrates het gebruik van
wilgenbastextract. Het werd doorontwikkeld tot een toepasbaar medicijn in de vorm van
acetylsalycilzuur: Aspirine. Dit middel is pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend (ook
bloedverdunnend).
Fouten bij medicijngebruik kunnen dodelijk zijn!
Belang farmacologie voor MZK:
-Geneesmiddelen kunnen het cariësproces bevorderen (door droge mond als bijwerking of door
suikers als hulpstoffen in medicijnen). Ook kunnen ze bijdragen aan het ontstaan van erosie (bijv. zure
zuigtabletten of braken als bijwerking).
-Het is belangrijk voor de veiligheid van de patiënt.
-We krijgen gewoonweg veel met (gevaarlijke) medicijnen te maken.
Farmacologie bestaat uit 2 deelgebieden:
- Farmacodynamiek: wat doet het geneesmiddel met de patiënt?
- Farmacokinetiek: wat doet de patiënt met het geneesmiddel?
Deze 2 deelgebieden vormen samen de rationele farmacologie.
Dosis
Desintegratie (uiteenvallen) toegediende stof
Oplossen werkzame stof farmaceutische fase
Farmacon beschikbaar voor opname
Absorptie
Distributie farmacokinetische fase
Biotransformatie
Excretie
Farmacon beschikbaar voor werking
Farmacon-receptor (binding) farmacodynamische fase
Interactie
Effect
, Farmacodynamiek
De receptoren in organen zijn de aangrijpingspunten van geneesmiddelen (zie ze als de
‘regelknoppen’). Voorbeeld:
Adrenaline acetylcholine
Adrenaline acetylcholine
receptor + - receptor
(kunnen bijv. geblokkeerd
worden door propanolol, een
medicijn dat de harstlag Hartfrequentie
vertraagt; β-blokker)
Een medicijn kan een receptor als het ‘aanzetten’ of ‘blokkeren’. Het aanzetten gebeurt door
zogenaamde agonisten. Antagonisten zijn geneesmiddelen die een receptor kunnen blokkeren zodat
lichaamseigen stoffen de receptor niet meer aan kunnen zetten.
Dezelfde receptoren komen voor in verschillende organen. Dit is een belangrijke oorzaak van
bijwerkingen omdat een medicijn dus op meerdere plekken op een receptor kan gaan zitten dan
alleen de gewenste plek. Dit is wel persoonsgebonden: de een heeft op de plek meer receptoren dan
de ander, of de een scheidt een medicijn sneller uit dan de ander (waarom de een wel last van een
bijwerking heeft en de ander niet).
Farmacokinetiek
Geneesmiddelen werken op receptoren, maar de meeste receptoren bevinden zich buiten de
bloedbaan. Er moet wel voldoende geneesmiddel op de juiste plek komen voor een goede werking.
Naast een gunstig effect moet een geneesmiddel daarom ook goede farmacokinetische
eigenschappen hebben.
Toch is de concentratie van een geneesmiddel in het bloed vaak een goede afspiegeling van het te
verwachten effect. Deze concentratie moet tussen grenzen zitten. Dit is nodig voor een goede
werking maar zonder te veel (ernstige) bijwerkingen. Deze breedte van concentratie geneesmiddel
noemen we de therapeutische breedte. Deze breedte verschilt per geneesmiddel en per patiënt.
Dosis = hoeveelheid medicijn die per keer moet worden ingenomen.
Dosering = hoeveelheid medicijn die per dag moet worden ingenomen (bijv. 3x2 tabletten).
Maximale dosis = de maximale hoeveelheid per keer die nog veilig kan worden toegediend.
Toxische dosis = de dosering waarbij een medicijn toxisch wordt.
