Jorian Nieuwenhuis
TP Saxion Deventer 2021-22
Cognitieve en neuropsychologie
Beknopte samenvatting a.d.h.v. de lesstof en de hoorcolleges
Inhoud
H1 – Cognitieve Psychologie ................................................................................................................... 1
H6 – Visuele waarneming ........................................................................................................................ 2
H2 – De neuropsychologische praktijk .................................................................................................... 5
H10.1-10.4 - Aandacht............................................................................................................................. 6
H4 – Beeldvorming van de hersenen ...................................................................................................... 7
H9 – Taal .................................................................................................................................................. 9
H10.5-10.10 – Executieve functies ........................................................................................................ 13
H5 – Herstel en Behandeling ................................................................................................................. 16
H7 – Ruimtelijke cognitie....................................................................................................................... 18
H12 – Actie & Motoriek ......................................................................................................................... 21
H8 – Geheugen ...................................................................................................................................... 25
H1 – Cognitieve Psychologie
Studie van mentale processen (waarneming, geheugen, denken, leren, aandacht, taal, etc.)
3 Perioden
- Wijsgerige psychologie (Freud / introspectie)
- Gedragspsychologie (Watson / gedrag / observatie)
- Cognitieve psychologie (studie van mentale processen)
o Information processing approach (invoer, verwerking, uitvoer)
2 Mensbeelden
- Materialistisch-mechanistisch mensbeeld
o Stoffelijk
o Verklaard in materiële termen
- Mentalistisch mensbeeld
o Onderscheid lichaam & geest
o Mens is meer dan de som der delen
Cognitieve psychologie bevindt zich halverwege deze twee mensbeelden
Deelgebieden cognitieve psychologie:
- Waarneming
- Aandacht
- Bewustzijn
- Geheugen
- Intelligentie
- Leren
- Denken
- Taal
1
, Jorian Nieuwenhuis
TP Saxion Deventer 2021-22
H6 – Visuele waarneming
Visuele stimuli → Primaire sensorische gebieden → Secundaire sensorische gebieden → tertiaire
sensorische gebieden
Route dat het licht aflegt van het oog naar de hersenen: Retina/kegeltjes/staafjes →
Ganglioncellen(magno- en parvocellulaire) → Optische zenuw → Optisch chiasma (zenuwbanen
kruisen) → Cerebrum → Nucleus geniculatus lateralis (NGL) van de thalamus → Primaire visuele
cortex/V1/striate cortex
Visuele informatie: sequentiële/opeenvolgende verwerking
Visuele routes hersenen:
- Wat-route (ventraal)
o Waarneming/herkenning objecten
o Parvocellulaire input: details en vorm
o Van primaire visuele cortex naar temporale cortex
▪ V1 → Grove schets van waarneming
▪ V2 → Complexer dan V1
▪ V4 → Perceptie kleur
- Waar-route (dorsaal)
o Plaatsbepaling en beweging
o Magnocellulaire input: ongedetailleerd, beweging
o Van primaire visuele cortex naar pariëtale cortex
▪ V1 → Grove schets van waarneming
▪ V2 → Complexer dan V1
▪ V3 → Perceptie vormen
▪ V5 → Perceptie beweging
Vaag beeld → duidelijk beeld
- Magnocellulaire route: (snel-ongedetailleerd) (Top down)
o Orbifrontale cortex (OFC)
▪ Beeld vergeleken met kennis/ervaring
o Inferieure temporale cortex (IT)
- Parvocellulaire route: (traag-gedetailleerd) (Bottom up)
o V1 → V2 → V4
o Inferieure temporale cortex (IT)
- Vergelijken snelle en trage route → keuze = meest waarschijnlijke
Top down verwerking: (mogelijke) voorkennis speelt rol bij perceptie
Bottom up verwerking: perceptie, enkel door kenmerken van de stimulus
2D → 3D (interne visuele representatie) (volgens uitleg hoorcollege)
1) Postsensorische analyse / primaire schets
o Contrast
o Kleur
o Lijnen
2) Perspectiefonafhankelijke representaties
o Gestaltprincipes (nabijheid/continuïteit/symmetrie/closure/gelijkheid/voor- en
achtergrond
2
, Jorian Nieuwenhuis
TP Saxion Deventer 2021-22
3) Percept / 3D beeld
o Koppeling aan semantische kennis
o Weten wat het is
o Verwachting/motivatie
Model van David Marr:
1) Input image
2) Primal sketch
3) 21/2D sketch
o Oriëntatie object vanuit 1 positie
4) 3D model representatie
Stap 1-3 zijn viewer centered en stap 4 is object centered
Visuele stoornissen:
- Lagere orde visuele stoornissen
o Anopsie (= niet zien)
o Beschadigingen in de route die de prikkel aflegt van het oog richting de hersenen
o Men verliest volledig of deels het zicht, afhankelijk van de plek van de beschadiging
▪ Visueelvelddeffecten
• Vóór het optisch chiasma (uitval 1 oog)
• Defect optisch chiasma (uitval beide ogen)
• Hemianopsie
o Defect zenuwbaan ná NGL (uitval helft gezichtsveld)
• Kwadrantanopsie
o Defect zenuwbaan ná NGL (uitval kwart gezichtsveld)
• Scotoom
o Aantasting netvlies/oogzenuw (uitval klein deel gezichtsveld)
• Akinetiopsie
o Bewegingsblindheid (lage fps in computertaal)
• Cerebrale achromatopsie
o Verstoorde kleurwaarneming in door beschadiging in V4
▪ Akinetiopsie
• Bewegingsblindheid (lage fps in computertaal)
▪ Cerebrale achromatopsie
• Verstoorde kleurwaarneming in door beschadiging in V4
- Hogere orde visuele stoornissen
o Agnosie
o Beschadigingen in hersengebieden buiten V1
o 2 klassen agnosieën (volgens Lissauer)
▪ Apperceptieve agnosieën (fout bij interne representatie van het object)
• Visuele vormagnosie
o Verstoring herkennen, matchen, kopiëren en discrimineren
van eenvoudige stimuli
• Ventrale simultaanagnosie / integratieve simultaanagnosie
o Moeite met integreren meerdere elementen tot één
holistisch beeld/percept
▪ Associatieve agnosieën (fout bij associëren object met betekenis)
• Kleuragnosie
o Kleurwaarneming intact, maar lukt niet om kleuren te
categoriseren, herkennen & benoemen
3
TP Saxion Deventer 2021-22
Cognitieve en neuropsychologie
Beknopte samenvatting a.d.h.v. de lesstof en de hoorcolleges
Inhoud
H1 – Cognitieve Psychologie ................................................................................................................... 1
H6 – Visuele waarneming ........................................................................................................................ 2
H2 – De neuropsychologische praktijk .................................................................................................... 5
H10.1-10.4 - Aandacht............................................................................................................................. 6
H4 – Beeldvorming van de hersenen ...................................................................................................... 7
H9 – Taal .................................................................................................................................................. 9
H10.5-10.10 – Executieve functies ........................................................................................................ 13
H5 – Herstel en Behandeling ................................................................................................................. 16
H7 – Ruimtelijke cognitie....................................................................................................................... 18
H12 – Actie & Motoriek ......................................................................................................................... 21
H8 – Geheugen ...................................................................................................................................... 25
H1 – Cognitieve Psychologie
Studie van mentale processen (waarneming, geheugen, denken, leren, aandacht, taal, etc.)
3 Perioden
- Wijsgerige psychologie (Freud / introspectie)
- Gedragspsychologie (Watson / gedrag / observatie)
- Cognitieve psychologie (studie van mentale processen)
o Information processing approach (invoer, verwerking, uitvoer)
2 Mensbeelden
- Materialistisch-mechanistisch mensbeeld
o Stoffelijk
o Verklaard in materiële termen
- Mentalistisch mensbeeld
o Onderscheid lichaam & geest
o Mens is meer dan de som der delen
Cognitieve psychologie bevindt zich halverwege deze twee mensbeelden
Deelgebieden cognitieve psychologie:
- Waarneming
- Aandacht
- Bewustzijn
- Geheugen
- Intelligentie
- Leren
- Denken
- Taal
1
, Jorian Nieuwenhuis
TP Saxion Deventer 2021-22
H6 – Visuele waarneming
Visuele stimuli → Primaire sensorische gebieden → Secundaire sensorische gebieden → tertiaire
sensorische gebieden
Route dat het licht aflegt van het oog naar de hersenen: Retina/kegeltjes/staafjes →
Ganglioncellen(magno- en parvocellulaire) → Optische zenuw → Optisch chiasma (zenuwbanen
kruisen) → Cerebrum → Nucleus geniculatus lateralis (NGL) van de thalamus → Primaire visuele
cortex/V1/striate cortex
Visuele informatie: sequentiële/opeenvolgende verwerking
Visuele routes hersenen:
- Wat-route (ventraal)
o Waarneming/herkenning objecten
o Parvocellulaire input: details en vorm
o Van primaire visuele cortex naar temporale cortex
▪ V1 → Grove schets van waarneming
▪ V2 → Complexer dan V1
▪ V4 → Perceptie kleur
- Waar-route (dorsaal)
o Plaatsbepaling en beweging
o Magnocellulaire input: ongedetailleerd, beweging
o Van primaire visuele cortex naar pariëtale cortex
▪ V1 → Grove schets van waarneming
▪ V2 → Complexer dan V1
▪ V3 → Perceptie vormen
▪ V5 → Perceptie beweging
Vaag beeld → duidelijk beeld
- Magnocellulaire route: (snel-ongedetailleerd) (Top down)
o Orbifrontale cortex (OFC)
▪ Beeld vergeleken met kennis/ervaring
o Inferieure temporale cortex (IT)
- Parvocellulaire route: (traag-gedetailleerd) (Bottom up)
o V1 → V2 → V4
o Inferieure temporale cortex (IT)
- Vergelijken snelle en trage route → keuze = meest waarschijnlijke
Top down verwerking: (mogelijke) voorkennis speelt rol bij perceptie
Bottom up verwerking: perceptie, enkel door kenmerken van de stimulus
2D → 3D (interne visuele representatie) (volgens uitleg hoorcollege)
1) Postsensorische analyse / primaire schets
o Contrast
o Kleur
o Lijnen
2) Perspectiefonafhankelijke representaties
o Gestaltprincipes (nabijheid/continuïteit/symmetrie/closure/gelijkheid/voor- en
achtergrond
2
, Jorian Nieuwenhuis
TP Saxion Deventer 2021-22
3) Percept / 3D beeld
o Koppeling aan semantische kennis
o Weten wat het is
o Verwachting/motivatie
Model van David Marr:
1) Input image
2) Primal sketch
3) 21/2D sketch
o Oriëntatie object vanuit 1 positie
4) 3D model representatie
Stap 1-3 zijn viewer centered en stap 4 is object centered
Visuele stoornissen:
- Lagere orde visuele stoornissen
o Anopsie (= niet zien)
o Beschadigingen in de route die de prikkel aflegt van het oog richting de hersenen
o Men verliest volledig of deels het zicht, afhankelijk van de plek van de beschadiging
▪ Visueelvelddeffecten
• Vóór het optisch chiasma (uitval 1 oog)
• Defect optisch chiasma (uitval beide ogen)
• Hemianopsie
o Defect zenuwbaan ná NGL (uitval helft gezichtsveld)
• Kwadrantanopsie
o Defect zenuwbaan ná NGL (uitval kwart gezichtsveld)
• Scotoom
o Aantasting netvlies/oogzenuw (uitval klein deel gezichtsveld)
• Akinetiopsie
o Bewegingsblindheid (lage fps in computertaal)
• Cerebrale achromatopsie
o Verstoorde kleurwaarneming in door beschadiging in V4
▪ Akinetiopsie
• Bewegingsblindheid (lage fps in computertaal)
▪ Cerebrale achromatopsie
• Verstoorde kleurwaarneming in door beschadiging in V4
- Hogere orde visuele stoornissen
o Agnosie
o Beschadigingen in hersengebieden buiten V1
o 2 klassen agnosieën (volgens Lissauer)
▪ Apperceptieve agnosieën (fout bij interne representatie van het object)
• Visuele vormagnosie
o Verstoring herkennen, matchen, kopiëren en discrimineren
van eenvoudige stimuli
• Ventrale simultaanagnosie / integratieve simultaanagnosie
o Moeite met integreren meerdere elementen tot één
holistisch beeld/percept
▪ Associatieve agnosieën (fout bij associëren object met betekenis)
• Kleuragnosie
o Kleurwaarneming intact, maar lukt niet om kleuren te
categoriseren, herkennen & benoemen
3
