Samenvatting filosofie.
CH01. Rothfusz: Ethiek in sociaalagogische beroepen.
Van Dalen: Ethiek, de basis: Hoofdstuk 3.
Verantwoordelijkheid.
Ethiek, de basis: Hoofdstuk 2. Normen en waarden.
(Verdiepingsliteratuur).
De student koppelt beroepsethiek aan de beroepshouding van de
professional.
Studenten krijgen zicht op het verband tussen integriteit,
verantwoordelijkheid en beroepsethiek door het toepassen van de
concepten goede en kwade trouw.
Beroepsethiek: de verzameling van plichten, principes en regels die je
nodig hebt om op je werk goed van kwaad te onderscheiden.
Beroepsethiek gaat dus heel erg over jou.
Ethiek in sociaal werk hoofdstuk 3:
Morele problemen hebben te maken met de vraag hoe men zich als mens
goed en verantwoordelijk kan gedragen. Er bestaan verschillende
normatieve theorieën, die kunnen helpen om een oplossing voor dergelijke
problemen te vinden. Het uitwisselen van ideeën leiden tot verrijking, als
je een moreel probleem wil oplossen kun je dat probleem delen met
andere mensen, mits alle gesprekspartners elkaar met een ‘open mind’
tegemoet treden.
3.1 Dillema’s en morele verantwoordelijkheid.
Om te beginnen moet je signaleren dat er een moreel probleem is en
bedenken wat precies dat morele probleem is.
Ethisch dilemma:
Een dilemma is een probleem waarbij je uit 2 alternatieven moet kiezen
die beide te maken hebben met waarden en normen en waarbij je moet
handelen; je kunt het probleem niet laten rusten. Er zijn goede redenen
voor beide alternatieven te geven, maar je maakt toch de beste of
misschien de minst slechte keuze. Omdat voor beiden alternatieven goede
redenen zijn, is er dus geen perfecte oplossing. Er is alleen sprake van een
ethisch dilemma als beiden alternatieven te maken hebben met
verschillende normen en waarden. Het is ook mogelijk dat professionele
waarden en normen botsen met je persoonlijke waarden en normen of met
juridische normen.
Vervolgens moet je verantwoordelijkheid voor je keuze of handeling
nemen. Je moet open zijn over de argumenten waarop je je keuze baseert.
In het dagelijks leven kun je vaak op basis van intuïtie handelen, maar als
professional moet je bewust bekwaam zijn. Je moet je gedrag kunnen
verantwoorden.
Morele problemen zijn vaak te complex om alleen op te lossen, het is
moeilijk in kaart te brengen wat er allemaal door je hoofd gaat voordat je
een keuze maakt. Door analyse en door gesprekken met anderen kun je
het probleem van meerdere kanten bekijken.
Als mensen een gesprek voeren waarbij alle gespreksdeelnemers open en
gelijkwaardig willen overleggen over de beste manier om met een ethisch
dilemma om te gaan, voeren ze een argumentatieve discussie. Als je
1
,de argumenten die hierin naar voren komen goed op een rijtje zet, kun je
samen verder komen.
In werksituaties gaat het lang niet altijd om het vinden van de beste
argumenten. Allerlei belangen, machtsverschillen, intuïties en emoties
spelen een grote rol.
3.2 Open mindedness.
Open mindedness is een houding van iemand. Iedereen heeft zijn eigen
visie, maar wanneer je open minded bent, kan hij zijn oordeel vergelijken
met dat van anderen. Iedereen is actief op zoek naar tegenargumenten.
Deze argumenten beoordelen ze kritisch, en op basis van een eerlijke
afweging komen ze tot een conclusie. Dit is een ideale gesprekshouding.
Het zal je niet altijd lukken om dit te bereiken, maar het is wel een doel
waar je naar moet streven.
3.3 Legitimatie.
Een sociaal werker moet bereid zijn om zijn handelen te verwoorden. Het
werkveld ontwikkeld zich zo dat sociaal werkers steeds vaker hun positie
moeten legitimeren. Ze moeten kritisch nadenken over wat de effecten
van zichzelf zijn op de cliënt en deze aan de orde stellen. Ze moeten ook
transparant maken wat hun positie hierin is. Alleen door in een
gelijkwaardig gesprek uit te leggen waarom hij bepaalde keuzes maakt,
door te luisteren naar kritiek en open te staan voor alternatieven,
voorkomt de sociaal werker machtsongelijkheid.
De filosoof Habermans (1983) heeft zich bezig gehouden met de vraag
hoe mensen met elkaar communiceren en hoe communicatie zich
verhoudt tot onderlinge machtsverschillen.
Van der Laan vertaalt dit schema naar het sociaal werk, hij zegt dat de
legitimatie van de sociaal werker zich in 3 perspectieven begeeft.
2
, - Objectieve wereld: dit gaat over de feiten. Welke methode werkt
en welke aanpak in deze situatie werkt;
- Sociale wereld: dit gaat over juistheid, hij moet de gedragsregels
van de groep kennen en zijn eigen professionele normen daarnaast
kunnen zetten. De sociaal werker kan in de valkuil van moralisering
vallen, hij gaat zich dan te veel laten leiden door sociale en
maatschappelijke normen, hij gaat eraan voorbij dat elke cliënt uniek
is. (Bijv. cliënt komt te laat, vanuit zijn persoonlijke normen en
waarden veroordeeld hij dit, terwijl in zijn cultuur het misschien niet
raar is om te laat te komen);
- Subjectieve wereld: gaat over waarachtigheid van uitspraken. Je
gaat na of iemand oprecht is. De valkuil hiervan is therapeutiseren,
snel dingen concluderen en adviezen geven. Bijvoorbeeld tegen
ouders zeggen dat een kind wat niet goed luistert autisme heeft,
terwijl uiteindelijk het kind buisjes nodig heeft.
3.4 Drogredenen.
In een argumentatief gesprek gelden bepaalde spelregels. Binnen de
communicatieleer worden verkeerde zetten in een discussie drogredenen
genoemd. Dit betekent eigenlijk bedrieglijke redeneringen, redeneringen
die niet kloppen. Je hebt een aantal verschillende drogredenen:
- Op de man spelen: je valt hiermee je gesprekspartner aan in plaats
van het argument;
- Beroep op autoriteit: we kunnen niet alles zelf onderzoeken, je hebt
onderbouwing van een persoon of literatuur. Als het een relevante
autoriteit is, is het autoriteitsargument juist. Als dit niet het geval is,
is er sprake van een drogreden;
- Populistische drogreden: de spreker doet een beroep op het gevoel
en niet op het verstand. Daarbij kan hij inspelen op de vooroordelen
van het publiek (‘als er nog meer buitenlanders naar Nederland
komen, verliezen we onze identiteit’). Soms wordt er ook onterecht
beweerd dat ‘iedereen’ iets vindt (Bijv. iedereen vindt dat
hangjongeren stevig moeten worden aangepakt);
3
CH01. Rothfusz: Ethiek in sociaalagogische beroepen.
Van Dalen: Ethiek, de basis: Hoofdstuk 3.
Verantwoordelijkheid.
Ethiek, de basis: Hoofdstuk 2. Normen en waarden.
(Verdiepingsliteratuur).
De student koppelt beroepsethiek aan de beroepshouding van de
professional.
Studenten krijgen zicht op het verband tussen integriteit,
verantwoordelijkheid en beroepsethiek door het toepassen van de
concepten goede en kwade trouw.
Beroepsethiek: de verzameling van plichten, principes en regels die je
nodig hebt om op je werk goed van kwaad te onderscheiden.
Beroepsethiek gaat dus heel erg over jou.
Ethiek in sociaal werk hoofdstuk 3:
Morele problemen hebben te maken met de vraag hoe men zich als mens
goed en verantwoordelijk kan gedragen. Er bestaan verschillende
normatieve theorieën, die kunnen helpen om een oplossing voor dergelijke
problemen te vinden. Het uitwisselen van ideeën leiden tot verrijking, als
je een moreel probleem wil oplossen kun je dat probleem delen met
andere mensen, mits alle gesprekspartners elkaar met een ‘open mind’
tegemoet treden.
3.1 Dillema’s en morele verantwoordelijkheid.
Om te beginnen moet je signaleren dat er een moreel probleem is en
bedenken wat precies dat morele probleem is.
Ethisch dilemma:
Een dilemma is een probleem waarbij je uit 2 alternatieven moet kiezen
die beide te maken hebben met waarden en normen en waarbij je moet
handelen; je kunt het probleem niet laten rusten. Er zijn goede redenen
voor beide alternatieven te geven, maar je maakt toch de beste of
misschien de minst slechte keuze. Omdat voor beiden alternatieven goede
redenen zijn, is er dus geen perfecte oplossing. Er is alleen sprake van een
ethisch dilemma als beiden alternatieven te maken hebben met
verschillende normen en waarden. Het is ook mogelijk dat professionele
waarden en normen botsen met je persoonlijke waarden en normen of met
juridische normen.
Vervolgens moet je verantwoordelijkheid voor je keuze of handeling
nemen. Je moet open zijn over de argumenten waarop je je keuze baseert.
In het dagelijks leven kun je vaak op basis van intuïtie handelen, maar als
professional moet je bewust bekwaam zijn. Je moet je gedrag kunnen
verantwoorden.
Morele problemen zijn vaak te complex om alleen op te lossen, het is
moeilijk in kaart te brengen wat er allemaal door je hoofd gaat voordat je
een keuze maakt. Door analyse en door gesprekken met anderen kun je
het probleem van meerdere kanten bekijken.
Als mensen een gesprek voeren waarbij alle gespreksdeelnemers open en
gelijkwaardig willen overleggen over de beste manier om met een ethisch
dilemma om te gaan, voeren ze een argumentatieve discussie. Als je
1
,de argumenten die hierin naar voren komen goed op een rijtje zet, kun je
samen verder komen.
In werksituaties gaat het lang niet altijd om het vinden van de beste
argumenten. Allerlei belangen, machtsverschillen, intuïties en emoties
spelen een grote rol.
3.2 Open mindedness.
Open mindedness is een houding van iemand. Iedereen heeft zijn eigen
visie, maar wanneer je open minded bent, kan hij zijn oordeel vergelijken
met dat van anderen. Iedereen is actief op zoek naar tegenargumenten.
Deze argumenten beoordelen ze kritisch, en op basis van een eerlijke
afweging komen ze tot een conclusie. Dit is een ideale gesprekshouding.
Het zal je niet altijd lukken om dit te bereiken, maar het is wel een doel
waar je naar moet streven.
3.3 Legitimatie.
Een sociaal werker moet bereid zijn om zijn handelen te verwoorden. Het
werkveld ontwikkeld zich zo dat sociaal werkers steeds vaker hun positie
moeten legitimeren. Ze moeten kritisch nadenken over wat de effecten
van zichzelf zijn op de cliënt en deze aan de orde stellen. Ze moeten ook
transparant maken wat hun positie hierin is. Alleen door in een
gelijkwaardig gesprek uit te leggen waarom hij bepaalde keuzes maakt,
door te luisteren naar kritiek en open te staan voor alternatieven,
voorkomt de sociaal werker machtsongelijkheid.
De filosoof Habermans (1983) heeft zich bezig gehouden met de vraag
hoe mensen met elkaar communiceren en hoe communicatie zich
verhoudt tot onderlinge machtsverschillen.
Van der Laan vertaalt dit schema naar het sociaal werk, hij zegt dat de
legitimatie van de sociaal werker zich in 3 perspectieven begeeft.
2
, - Objectieve wereld: dit gaat over de feiten. Welke methode werkt
en welke aanpak in deze situatie werkt;
- Sociale wereld: dit gaat over juistheid, hij moet de gedragsregels
van de groep kennen en zijn eigen professionele normen daarnaast
kunnen zetten. De sociaal werker kan in de valkuil van moralisering
vallen, hij gaat zich dan te veel laten leiden door sociale en
maatschappelijke normen, hij gaat eraan voorbij dat elke cliënt uniek
is. (Bijv. cliënt komt te laat, vanuit zijn persoonlijke normen en
waarden veroordeeld hij dit, terwijl in zijn cultuur het misschien niet
raar is om te laat te komen);
- Subjectieve wereld: gaat over waarachtigheid van uitspraken. Je
gaat na of iemand oprecht is. De valkuil hiervan is therapeutiseren,
snel dingen concluderen en adviezen geven. Bijvoorbeeld tegen
ouders zeggen dat een kind wat niet goed luistert autisme heeft,
terwijl uiteindelijk het kind buisjes nodig heeft.
3.4 Drogredenen.
In een argumentatief gesprek gelden bepaalde spelregels. Binnen de
communicatieleer worden verkeerde zetten in een discussie drogredenen
genoemd. Dit betekent eigenlijk bedrieglijke redeneringen, redeneringen
die niet kloppen. Je hebt een aantal verschillende drogredenen:
- Op de man spelen: je valt hiermee je gesprekspartner aan in plaats
van het argument;
- Beroep op autoriteit: we kunnen niet alles zelf onderzoeken, je hebt
onderbouwing van een persoon of literatuur. Als het een relevante
autoriteit is, is het autoriteitsargument juist. Als dit niet het geval is,
is er sprake van een drogreden;
- Populistische drogreden: de spreker doet een beroep op het gevoel
en niet op het verstand. Daarbij kan hij inspelen op de vooroordelen
van het publiek (‘als er nog meer buitenlanders naar Nederland
komen, verliezen we onze identiteit’). Soms wordt er ook onterecht
beweerd dat ‘iedereen’ iets vindt (Bijv. iedereen vindt dat
hangjongeren stevig moeten worden aangepakt);
3
