Ethiek van de digitale media
Kennisclips & literatuur
Week 1
Kennisclip
- Ethiek gaat over goed handelen tegenover slecht handelen.
- Goed handelen: we verwachten van mensen dat ze het nastreven
- Slecht handelen: we verwachten van mensen dat ze dit uit de weg gaan
- Gericht op het goede: normatief ( normen) en waarden (normen zijn afgeleid uit de
waarden).
- Meeste wetenschappen zijn descriptief, ethiek is normatief!
- Transcendentie: afgeleid uit het Latijnse woord voor
‘’stijgen’’. Criteria waarin we naar op zoek zijn in de ethiek
overstijgen een persoons willekeur (transcendentie), je zoekt
naar maatstaven die het handelen goed maken.
- Criteria voor goed handelen?
o Ethische gesprekken gaan fout, ethische taal gaat over
in andere taal.
▪ Feite in plaats van waarden/feitendiscussies
• Descriptief
• Empirische wetenschappen
• Geen normativiteit
▪ Verpersoonlijking/ argument persoonlijk onderbouwen
• Persoonlijke achtergrond
• Meningen
• Geen oordeel
▪ Juridisering
• Wet- en regelgeving
• Procedures • Geen discussie
o Analyse en uitleg van belangrijke begrippen: verantwoordelijkheid, respect en
vrijheid; mensen bedoelen iets verschillend met een begrip ( wat voor soort
gelijkheid bijvoorbeeld, waar ligt het accent op?)
▪ Goed ethiek is filosofische ethiek!
Literatuur
M. Becker, ‘Inleiding’. Uit: Ethiek van de digitale media. Amsterdam: Boom, 2016 De
relatie tussen mens en techniek wordt steeds sterker, waarbij technische voorwerpen de
manier waarop mensen de wereld ervaren en interpreteren beïnvloeden. Techniek heeft een
script dat uitnodigt tot bepaald handelen en bepaalt hoe mensen betekenis geven aan de
wereld om hen heen. Fenomenologie en hermeneutiek bieden een benadering om de
betekenisvolle interactie tussen mens en techniek te analyseren en ethische vragen over de
kwaliteit van leven en menselijk handelen te stellen. Belangrijke ethische vragen komen naar
, voren wanneer de betekenis van technische voorwerpen in concrete ervaringen wordt
onderzocht, bijvoorbeeld: bepaalt de mens hoe hij omgaat met de techniek of bepaalt de
techniek het handelen van de mens?
Fenomenologie en hermeneutiek bieden een benadering om ethische vragen over
technologie te stellen door de focus te leggen op de betekenisvolle interactie tussen mens en
techniek. Fenomenologie richt zich op de manier waarop mensen spontaan gericht zijn op de
concrete zaken in hun leefwereld, en drukt deze relatie uit met het begrip 'intentionaliteit'.
Het benadrukt dat mensen nooit 'de wereld in het algemeen' waarnemen, maar altijd 'iets'
specifieks. Hermeneutiek, aanverwant aan fenomenologie, bestudeert de mens als een
interpreterend wezen. Deze benaderingen stellen dat technische voorwerpen sterk
bepalen hoe mensen de wereld ervaren en interpreteren. Techniek is niet alleen een
instrument dat mensen gebruiken, maar het beïnvloedt ook de manier waarop mensen
betekenis geven aan hun omgeving. Bijvoorbeeld, een technisch artefact zoals een echo van
een ongeboren kind beïnvloedt de manier waarop ouders het kind ervaren en betekenis geven.
Door de lens van fenomenologie en hermeneutiek kunnen ethische vragen worden gesteld
over de keuzes die mensen maken met betrekking tot technologie. Welke technieken willen
we gebruiken en welke capaciteiten willen we verwerkelijken? Hoe laten we technologie
inwerken op ons leven? Deze benaderingen benadrukken dat iedere handeling met
technische voorwerpen iets zegt over hoe we de wereld en onszelf vormgeven. Het
analyseren van concrete interacties tussen mens en techniek op een bepaald gebied kan leiden
tot ethische oordelen en reflectie over de wenselijkheid en waarde van bepaalde
technologische ontwikkelingen.
Becker bespreekt ook de kenmerken van digitale media, zoals informatisering en de
mogelijkheid om informatie los van de bron en context te laten bestaan. Het benadrukt
dat technologie invloed heeft op menselijk handelen en besluitvorming, en dat dit ethische
vragen oproept over het gebruik van technologie, de impact ervan op ons leven en de
verantwoordelijkheid van ontwerpers.
Kortom, Becker onderzoekt de complexiteit en ethische implicaties van digitale
ontwikkelingen, waarbij fenomenologie en hermeneutiek worden gebruikt om de
betekenisvolle interactie tussen mens en techniek te analyseren en ethische vragen te stellen
over het gebruik en de impact van technologie.
L. Wittgenstein, fragmenten uit: Filosofische onderzoekingen, Amsterdam 1992 (oorspr.
1949)
De tekst bespreekt verschillende aspecten van taalgebruik en benoeming. Het benoemen van
woorden wordt gezien als een voorbereiding op het gebruik van woorden, maar waarop deze
voorbereiding precies gericht is, wordt niet duidelijk benoemd. Het benoemen van dingen en
het spreken erover worden niet als één en dezelfde handeling gezien, aangezien taalgebruik
veel verschillende functies kan hebben. Er wordt ook gewezen op het taalspel van vragen naar
de naam van iets en het verzinnen van nieuwe namen. Het aanwijzend definiëren van woorden
wordt besproken, waarbij de definitie van het getal twee als voorbeeld wordt genoemd.
Met de uitspraak "het benoemen is een voorbereiding op het gebruik van een woord"
wordt bedoeld dat het proces van het geven van een naam aan een object of concept een
eerste stap is in het gebruik van dat woord in taal. Door iets te benoemen, wordt er een
Kennisclips & literatuur
Week 1
Kennisclip
- Ethiek gaat over goed handelen tegenover slecht handelen.
- Goed handelen: we verwachten van mensen dat ze het nastreven
- Slecht handelen: we verwachten van mensen dat ze dit uit de weg gaan
- Gericht op het goede: normatief ( normen) en waarden (normen zijn afgeleid uit de
waarden).
- Meeste wetenschappen zijn descriptief, ethiek is normatief!
- Transcendentie: afgeleid uit het Latijnse woord voor
‘’stijgen’’. Criteria waarin we naar op zoek zijn in de ethiek
overstijgen een persoons willekeur (transcendentie), je zoekt
naar maatstaven die het handelen goed maken.
- Criteria voor goed handelen?
o Ethische gesprekken gaan fout, ethische taal gaat over
in andere taal.
▪ Feite in plaats van waarden/feitendiscussies
• Descriptief
• Empirische wetenschappen
• Geen normativiteit
▪ Verpersoonlijking/ argument persoonlijk onderbouwen
• Persoonlijke achtergrond
• Meningen
• Geen oordeel
▪ Juridisering
• Wet- en regelgeving
• Procedures • Geen discussie
o Analyse en uitleg van belangrijke begrippen: verantwoordelijkheid, respect en
vrijheid; mensen bedoelen iets verschillend met een begrip ( wat voor soort
gelijkheid bijvoorbeeld, waar ligt het accent op?)
▪ Goed ethiek is filosofische ethiek!
Literatuur
M. Becker, ‘Inleiding’. Uit: Ethiek van de digitale media. Amsterdam: Boom, 2016 De
relatie tussen mens en techniek wordt steeds sterker, waarbij technische voorwerpen de
manier waarop mensen de wereld ervaren en interpreteren beïnvloeden. Techniek heeft een
script dat uitnodigt tot bepaald handelen en bepaalt hoe mensen betekenis geven aan de
wereld om hen heen. Fenomenologie en hermeneutiek bieden een benadering om de
betekenisvolle interactie tussen mens en techniek te analyseren en ethische vragen over de
kwaliteit van leven en menselijk handelen te stellen. Belangrijke ethische vragen komen naar
, voren wanneer de betekenis van technische voorwerpen in concrete ervaringen wordt
onderzocht, bijvoorbeeld: bepaalt de mens hoe hij omgaat met de techniek of bepaalt de
techniek het handelen van de mens?
Fenomenologie en hermeneutiek bieden een benadering om ethische vragen over
technologie te stellen door de focus te leggen op de betekenisvolle interactie tussen mens en
techniek. Fenomenologie richt zich op de manier waarop mensen spontaan gericht zijn op de
concrete zaken in hun leefwereld, en drukt deze relatie uit met het begrip 'intentionaliteit'.
Het benadrukt dat mensen nooit 'de wereld in het algemeen' waarnemen, maar altijd 'iets'
specifieks. Hermeneutiek, aanverwant aan fenomenologie, bestudeert de mens als een
interpreterend wezen. Deze benaderingen stellen dat technische voorwerpen sterk
bepalen hoe mensen de wereld ervaren en interpreteren. Techniek is niet alleen een
instrument dat mensen gebruiken, maar het beïnvloedt ook de manier waarop mensen
betekenis geven aan hun omgeving. Bijvoorbeeld, een technisch artefact zoals een echo van
een ongeboren kind beïnvloedt de manier waarop ouders het kind ervaren en betekenis geven.
Door de lens van fenomenologie en hermeneutiek kunnen ethische vragen worden gesteld
over de keuzes die mensen maken met betrekking tot technologie. Welke technieken willen
we gebruiken en welke capaciteiten willen we verwerkelijken? Hoe laten we technologie
inwerken op ons leven? Deze benaderingen benadrukken dat iedere handeling met
technische voorwerpen iets zegt over hoe we de wereld en onszelf vormgeven. Het
analyseren van concrete interacties tussen mens en techniek op een bepaald gebied kan leiden
tot ethische oordelen en reflectie over de wenselijkheid en waarde van bepaalde
technologische ontwikkelingen.
Becker bespreekt ook de kenmerken van digitale media, zoals informatisering en de
mogelijkheid om informatie los van de bron en context te laten bestaan. Het benadrukt
dat technologie invloed heeft op menselijk handelen en besluitvorming, en dat dit ethische
vragen oproept over het gebruik van technologie, de impact ervan op ons leven en de
verantwoordelijkheid van ontwerpers.
Kortom, Becker onderzoekt de complexiteit en ethische implicaties van digitale
ontwikkelingen, waarbij fenomenologie en hermeneutiek worden gebruikt om de
betekenisvolle interactie tussen mens en techniek te analyseren en ethische vragen te stellen
over het gebruik en de impact van technologie.
L. Wittgenstein, fragmenten uit: Filosofische onderzoekingen, Amsterdam 1992 (oorspr.
1949)
De tekst bespreekt verschillende aspecten van taalgebruik en benoeming. Het benoemen van
woorden wordt gezien als een voorbereiding op het gebruik van woorden, maar waarop deze
voorbereiding precies gericht is, wordt niet duidelijk benoemd. Het benoemen van dingen en
het spreken erover worden niet als één en dezelfde handeling gezien, aangezien taalgebruik
veel verschillende functies kan hebben. Er wordt ook gewezen op het taalspel van vragen naar
de naam van iets en het verzinnen van nieuwe namen. Het aanwijzend definiëren van woorden
wordt besproken, waarbij de definitie van het getal twee als voorbeeld wordt genoemd.
Met de uitspraak "het benoemen is een voorbereiding op het gebruik van een woord"
wordt bedoeld dat het proces van het geven van een naam aan een object of concept een
eerste stap is in het gebruik van dat woord in taal. Door iets te benoemen, wordt er een
