Valrisicosignalering
13-6-2023
De belangrijkste eerste stap in valpreventie
voor ouderen in de thuiszorg
Naomi Walraven
HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN
OPLEIDING: BACHELOR
VERPLEEGKUNDE DEELTIJD
MODULE 7, ZORGINNOVATIE IN DE
PRAKTIJK
MODULENUMMER: HVMB20ONDM7
1E EXAMINATOR: J.J. VAN SLUIS
TSN THUISZORG
NAAM OPDRACHTGEVER:
0
WERKBEGELEIDER:
AANTAL WOORDEN SAMENVATTING: 266
AANTAL WOORDEN ARTIKEL: 3985
, Valrisicosignalering
De belangrijkste eerste stap in valpreventie voor ouderen in de thuiszorg
SAMENVATTING
Inleiding Binnen TSN Thuiszorg team Ten Boer nemen valincidenten onder cliënten steeds meer toe. Dit
blijkt uit een toename van het aantal MIC-meldingen. Secundaire valpreventie wordt toegepast
door zorg af te stemmen en hulpmiddelen in te zetten na vastlegging van een valincident. Het is
onbekend of valrisicosignalering plaatsvindt onder verpleegkundigen en verzorgenden binnen het
team en welke factoren hierbij een rol spelen.
Doelstelling Het doel van praktijkonderzoek is om inzichtelijk te krijgen welke factoren bij verpleegkundigen
en verzorgenden binnen TSN Ten Boer een rol spelen bij valrisicosignalering. Aan de hand van de
resultaten kunnen handvaten gegeven worden om valrisicosignalering zowel primair als
secundair toe te passen in de praktijk, waardoor cliëntgerichte valpreventie kan worden ingezet.
Methode Het praktijkonderzoek is deductief en kwalitatief van aard. Data is verzameld uit een cross-
sectionele focusgroep-interview onder 6 vaste medewerkers van TSN Thuiszorg team Ten Boer.
Resultaten Vanuit de resultaten blijkt dat de verpleegkundigen en verzorgenden valpreventie zien als taak
binnen hun rol. Momenteel wordt valpreventie ingezet op basis van eigen kennis en ervaringen.
Richtlijnen en documenten, zoals een valanalyse als hulpmiddel voor valrisicosignalering, worden
gemist vanuit de organisatie. Daarnaast wordt samenwerking met huisartsen, fysiotherapeuten
en gemeenten als belemmerende factoren gezien, evenals medewerking van de cliënt en de
deskundigheid van de medewerkers om het gesprek hierover met de cliënt aan te gaan.
Conclusie Respondenten zetten valpreventie in op basis van eigen kennis en ervaringen, in plaats van
richtlijnen en documenten. Factoren die als belemmerend ervaren worden bij uitvoering van
valrisicosignalering zijn kennis, tijd (door de administratieve last), kosten, medewerking van de
cliënt en samenwerking met huisartsen, fysiotherapeuten en de gemeente.
1
, INLEIDING een hoog valrisico hebben waardoor valrisico
signalering uitblijft, wat wel noodzakelijk zou
Eén op de drie 65-plussers heeft een verhoogd moeten zijn bij kwetsbare ouderen in de
valrisico, wat neerkomt op 1,1 miljoen ouderen in eerstelijnszorg. Hierbij wordt nagegaan bij welke
Nederland. Van verhoogd valrisico wordt cliënten valpreventie kan worden ingezet en hoe
gesproken wanneer de cliënt in de afgelopen 12 deze interventie eruit gaat zien (Meekes et al.,
maanden is gevallen, bezorgd is om te vallen of 2020). De screeningstool ‘Valanalyse’ zou een
moeite heeft met bewegen, lopen of balans goede ondersteuning kunnen zijn bij
houden (VeiligheidNL, 2023). In 2021 werden valrisicosignalering en is makkelijk en snel te
105.000 65-plussers behandeld op de SEH na een gebruiken door zorgprofessionals. Dit is een
val. Bij ruim 43% vond het valincident in en om het instrument met een valrisicotest om de mate van
huis plaats (VeiligheidNL, 2021). Het aantal valrisico vast te stellen met daarnaast een
valongevallen in Nederland blijft stijgen door uitgebreidere lijst met vragen en tests om het
vergrijzing: een toename van het aantal 65- valrisico verder in kaart te brengen (VeiligheidNL,
plussers (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2023). 2020). Deze tool sluit aan op de Nederlandse
Om het aantal valincidenten te verminderen is ‘Richtlijn Preventie van Valincidenten bij Ouderen’
gerichte valpreventie essentieel, waarbij die is opgesteld voor alle zorgmedewerkers die
valrisicosignalering een belangrijke rol speelt werken met cliënten met een verhoogd valrisico in
(Huisarts en Wetenschap, 2019). Onderscheid kan verpleeg- en ziekenhuizen en in de thuiszorg
worden gemaakt tussen primaire valpreventie, (Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie,
gericht op het voorkomen van vallen in het 2017; Zorg voor Beter, 2020).
algemeen, en secundaire preventie, gericht op
nieuwe valincidenten bij cliënten met al een Binnen de organisatie TSN Thuiszorg (TSN) wordt
verhoogd risico (Zorg voor Beter, 2020). minimaal tot geen aandacht geschonken aan
valrisicosignalering. Wel zou valrisicosignalering,
Ouderen zijn zich niet bewust van hun verhoogde als eerste stap van valpreventie, belangrijk moeten
valrisico, zien vallen als iets dat bij het ouder zijn bij het nastreven van de visie van TSN
worden hoort en zoeken daardoor zelden hulp. Thuiszorg, namelijk om cliënten zo lang mogelijk
Daarom is het belangrijk dat zorgprofessionals een zelfstandig thuis te laten wonen zonder onnodige
valrisico bij ouderen tijdig signaleren om preventie ziekenhuisopnames. Een e-learning valpreventie is
in te kunnen zetten (Kuiper & Evenblij, 2020). Bijna beschikbaar voor zorgverleners binnen de
alle verpleegkundigen en verzorgenden zien organisatie, echter is deze niet verplicht en blijkt
risicosignalering en preventie als kerntaak binnen nauwelijks te worden gevolgd. Op intranet staan
hun vak. Toch zegt 45% in een peiling van V&VN geen documenten zoals een valanalyse of andere
(2023) niet toe te komen aan deze taak, met als informatie die belangrijk zijn bij
voornaamste reden gebrek aan tijd en geld, valrisicosignalering. Bovenstaande wordt bevestigd
gevolgd door personeelstekort en onvoldoende door de Teamleider Kwaliteit & Opleidingen (TSN
kennis binnen de organisatie (Clemson et al., 2017; Thuiszorg, persoonlijke communicatie, 6 maart
Olij et al., 2019; V&VN, 2023). Kennis onder 2023). Wel worden valincidenten vastgelegd in het
zorgprofessionals over signaleren en het nut, de zorgplan middels het formulier ‘Melding Incident
noodzaak en effectiviteit van valpreventie draagt Cliënt’ (MIC). Hierin wordt door de
bij aan de motivatie om tijd vrij te maken voor zorgprofessional het incident vastgelegd en wordt
valrisicosignalering (Clemson et al., 2017). beschreven welke acties er zijn ondernomen en
welke acties verder uitgezet moeten worden (TSN
Verschillende evidence-based interventies, zoals
Thuiszorg, persoonlijke communicatie, 8 maart
beweegprogramma’s, zijn beschikbaar om vallen te
2023).
voorkomen. Deze worden echter niet altijd goed in
de eerstelijnszorg geïmplementeerd (Meekes, et Binnen TSN team Ten Boer wordt momenteel geen
al., 2020). Huisartsen en verpleegkundigen weten valrisicosignalering toegepast. In 2018 werden 11
door gebrek aan kennis vaak niet welke cliënten valincidenten gemeld, in 2022 37. Binnen deze vier
2
13-6-2023
De belangrijkste eerste stap in valpreventie
voor ouderen in de thuiszorg
Naomi Walraven
HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN
OPLEIDING: BACHELOR
VERPLEEGKUNDE DEELTIJD
MODULE 7, ZORGINNOVATIE IN DE
PRAKTIJK
MODULENUMMER: HVMB20ONDM7
1E EXAMINATOR: J.J. VAN SLUIS
TSN THUISZORG
NAAM OPDRACHTGEVER:
0
WERKBEGELEIDER:
AANTAL WOORDEN SAMENVATTING: 266
AANTAL WOORDEN ARTIKEL: 3985
, Valrisicosignalering
De belangrijkste eerste stap in valpreventie voor ouderen in de thuiszorg
SAMENVATTING
Inleiding Binnen TSN Thuiszorg team Ten Boer nemen valincidenten onder cliënten steeds meer toe. Dit
blijkt uit een toename van het aantal MIC-meldingen. Secundaire valpreventie wordt toegepast
door zorg af te stemmen en hulpmiddelen in te zetten na vastlegging van een valincident. Het is
onbekend of valrisicosignalering plaatsvindt onder verpleegkundigen en verzorgenden binnen het
team en welke factoren hierbij een rol spelen.
Doelstelling Het doel van praktijkonderzoek is om inzichtelijk te krijgen welke factoren bij verpleegkundigen
en verzorgenden binnen TSN Ten Boer een rol spelen bij valrisicosignalering. Aan de hand van de
resultaten kunnen handvaten gegeven worden om valrisicosignalering zowel primair als
secundair toe te passen in de praktijk, waardoor cliëntgerichte valpreventie kan worden ingezet.
Methode Het praktijkonderzoek is deductief en kwalitatief van aard. Data is verzameld uit een cross-
sectionele focusgroep-interview onder 6 vaste medewerkers van TSN Thuiszorg team Ten Boer.
Resultaten Vanuit de resultaten blijkt dat de verpleegkundigen en verzorgenden valpreventie zien als taak
binnen hun rol. Momenteel wordt valpreventie ingezet op basis van eigen kennis en ervaringen.
Richtlijnen en documenten, zoals een valanalyse als hulpmiddel voor valrisicosignalering, worden
gemist vanuit de organisatie. Daarnaast wordt samenwerking met huisartsen, fysiotherapeuten
en gemeenten als belemmerende factoren gezien, evenals medewerking van de cliënt en de
deskundigheid van de medewerkers om het gesprek hierover met de cliënt aan te gaan.
Conclusie Respondenten zetten valpreventie in op basis van eigen kennis en ervaringen, in plaats van
richtlijnen en documenten. Factoren die als belemmerend ervaren worden bij uitvoering van
valrisicosignalering zijn kennis, tijd (door de administratieve last), kosten, medewerking van de
cliënt en samenwerking met huisartsen, fysiotherapeuten en de gemeente.
1
, INLEIDING een hoog valrisico hebben waardoor valrisico
signalering uitblijft, wat wel noodzakelijk zou
Eén op de drie 65-plussers heeft een verhoogd moeten zijn bij kwetsbare ouderen in de
valrisico, wat neerkomt op 1,1 miljoen ouderen in eerstelijnszorg. Hierbij wordt nagegaan bij welke
Nederland. Van verhoogd valrisico wordt cliënten valpreventie kan worden ingezet en hoe
gesproken wanneer de cliënt in de afgelopen 12 deze interventie eruit gaat zien (Meekes et al.,
maanden is gevallen, bezorgd is om te vallen of 2020). De screeningstool ‘Valanalyse’ zou een
moeite heeft met bewegen, lopen of balans goede ondersteuning kunnen zijn bij
houden (VeiligheidNL, 2023). In 2021 werden valrisicosignalering en is makkelijk en snel te
105.000 65-plussers behandeld op de SEH na een gebruiken door zorgprofessionals. Dit is een
val. Bij ruim 43% vond het valincident in en om het instrument met een valrisicotest om de mate van
huis plaats (VeiligheidNL, 2021). Het aantal valrisico vast te stellen met daarnaast een
valongevallen in Nederland blijft stijgen door uitgebreidere lijst met vragen en tests om het
vergrijzing: een toename van het aantal 65- valrisico verder in kaart te brengen (VeiligheidNL,
plussers (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2023). 2020). Deze tool sluit aan op de Nederlandse
Om het aantal valincidenten te verminderen is ‘Richtlijn Preventie van Valincidenten bij Ouderen’
gerichte valpreventie essentieel, waarbij die is opgesteld voor alle zorgmedewerkers die
valrisicosignalering een belangrijke rol speelt werken met cliënten met een verhoogd valrisico in
(Huisarts en Wetenschap, 2019). Onderscheid kan verpleeg- en ziekenhuizen en in de thuiszorg
worden gemaakt tussen primaire valpreventie, (Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie,
gericht op het voorkomen van vallen in het 2017; Zorg voor Beter, 2020).
algemeen, en secundaire preventie, gericht op
nieuwe valincidenten bij cliënten met al een Binnen de organisatie TSN Thuiszorg (TSN) wordt
verhoogd risico (Zorg voor Beter, 2020). minimaal tot geen aandacht geschonken aan
valrisicosignalering. Wel zou valrisicosignalering,
Ouderen zijn zich niet bewust van hun verhoogde als eerste stap van valpreventie, belangrijk moeten
valrisico, zien vallen als iets dat bij het ouder zijn bij het nastreven van de visie van TSN
worden hoort en zoeken daardoor zelden hulp. Thuiszorg, namelijk om cliënten zo lang mogelijk
Daarom is het belangrijk dat zorgprofessionals een zelfstandig thuis te laten wonen zonder onnodige
valrisico bij ouderen tijdig signaleren om preventie ziekenhuisopnames. Een e-learning valpreventie is
in te kunnen zetten (Kuiper & Evenblij, 2020). Bijna beschikbaar voor zorgverleners binnen de
alle verpleegkundigen en verzorgenden zien organisatie, echter is deze niet verplicht en blijkt
risicosignalering en preventie als kerntaak binnen nauwelijks te worden gevolgd. Op intranet staan
hun vak. Toch zegt 45% in een peiling van V&VN geen documenten zoals een valanalyse of andere
(2023) niet toe te komen aan deze taak, met als informatie die belangrijk zijn bij
voornaamste reden gebrek aan tijd en geld, valrisicosignalering. Bovenstaande wordt bevestigd
gevolgd door personeelstekort en onvoldoende door de Teamleider Kwaliteit & Opleidingen (TSN
kennis binnen de organisatie (Clemson et al., 2017; Thuiszorg, persoonlijke communicatie, 6 maart
Olij et al., 2019; V&VN, 2023). Kennis onder 2023). Wel worden valincidenten vastgelegd in het
zorgprofessionals over signaleren en het nut, de zorgplan middels het formulier ‘Melding Incident
noodzaak en effectiviteit van valpreventie draagt Cliënt’ (MIC). Hierin wordt door de
bij aan de motivatie om tijd vrij te maken voor zorgprofessional het incident vastgelegd en wordt
valrisicosignalering (Clemson et al., 2017). beschreven welke acties er zijn ondernomen en
welke acties verder uitgezet moeten worden (TSN
Verschillende evidence-based interventies, zoals
Thuiszorg, persoonlijke communicatie, 8 maart
beweegprogramma’s, zijn beschikbaar om vallen te
2023).
voorkomen. Deze worden echter niet altijd goed in
de eerstelijnszorg geïmplementeerd (Meekes, et Binnen TSN team Ten Boer wordt momenteel geen
al., 2020). Huisartsen en verpleegkundigen weten valrisicosignalering toegepast. In 2018 werden 11
door gebrek aan kennis vaak niet welke cliënten valincidenten gemeld, in 2022 37. Binnen deze vier
2
