HET TILLEN VAN CLIËNTEN NA
EEN VALINCIDENT AAN DE HAND
VAN EEN PROTOCOL
S*******
VBS14-19 Afstudeerproject
Juni 2023
Hogeschool Leiden
,Inhoudsopgave
Figuren- en tabellenlijst.......................................................................................... 3
1. Inleiding.............................................................................................................. 4
2. Praktijkonderzoek............................................................................................... 7
2.1 Methode..................................................................................................... 7
2.2 Resultaten.................................................................................................. 8
3. Literatuuronderzoek......................................................................................... 11
3.1 Methode................................................................................................... 11
3.2 Resultaten................................................................................................ 13
4. Conclusie.......................................................................................................... 16
4.1 Discussie.................................................................................................. 16
5. Implementatieplan........................................................................................... 17
6. Evaluatie........................................................................................................... 20
6.1 Effectevaluatie......................................................................................... 20
6.2 Procesevaluatie........................................................................................ 20
7. Plan van aanpak............................................................................................... 22
Literatuurlijst........................................................................................................ 24
Bijlage A: Vragenlijst enquête.............................................................................. 26
Aantal woorden: 6372
‘Niets uit dit document mag zonder toestemming overgenomen worden door derden.’
2
, Figuren- en tabellenlijst
Figuur 1: Ingevuld ASE-model verpleegkundigen...................................................5
Figuur 2: Manier van tillen...................................................................................... 9
Figuur 3: Herkomst manier van tillen.....................................................................9
Figuur 4: Vindbaarheid protocol........................................................................... 10
Figuur 5: Gebruik protocol.................................................................................... 10
Figuur 6: Ingevulde Prisma flowchart...................................................................14
3
, 1.Inleiding
De aanleiding voor het doen van een onderzoek is eigen ervaring. Er is twintig weken
meegekeken en meegelopen bij een zelfsturend verpleegkundig team, ******. Dit team
bestaat uit zowel Middelbaar beroepsonderwijs (MBO) als Hoger Beroepsonderwijs (HBO)
verpleegkundigen. In de afgelopen twintig weken is het opgevallen dat er door collega’s op
veel verschillende manieren getild wordt, hierbij gaat het specifiek om het samen (met twee
personen) tillen van een cliënt die op de grond is gevallen. Collega’s geven aan niet te weten
of er een protocol aanwezig is binnen de organisatie over het tillen van cliënten. In deze
twintig weken zijn er ook collega’s geweest die aangegeven hebben rugklachten te ervaren
en mede daardoor het tillen niet meer zien zitten. Het onderwerp is met een aantal collega’s
besproken en allen konden zich in dit onderwerp vinden.
Uit ervaring tijdens stage is gebleken dat het aantal valincidenten in de thuissituatie hoog is.
Dit is ook één van meest voorkomende meldingen die collega’s van ****** tijdens een dienst
tegenkomen. Uit een onderzoek is gebleken dat gemiddeld gezien er ongeveer elke vijf
minuten een ouder iemand valt, hierbij gaat het om een 65-plusser (1). Er zijn mensen die
vervolgens zelfstandig kunnen opstaan, maar er zijn ook veel mensen die dit niet meer
zelfstandig kunnen en hiervoor hulp inroepen. De verpleegkundige van ****** staan dan ook
24 uur per dag en zeven dagen per week klaar om mensen onder andere hierbij te helpen.
Cliënten kunnen gebruik maken van een noodknop op een armband of ketting wanneer zij
hulp nodig hebben in de thuissituatie. De meeste diensten draaien collega’s alleen, tenzij er
stagiaires aanwezig zijn. Het omhoogtillen van een cliënt wordt daarom ook vaak samen met
een stagiaire gedaan. Er is een speciaal hulpmiddel, de Raizer, aangeschaft om te
voorkomen dat collega’s veel moeten tillen en er hierdoor bijvoorbeeld lichamelijke klachten
optreden. Echter is dit niet altijd praktisch. In een toilet kan dit hulpmiddel bijvoorbeeld niet
goed gebruikt worden. Een aantal collega’s hebben aangegeven rugklachten te hebben, zij
vallen daarbij onder de jaarlijkse 70% van de werknemers in de zorg die aangeven
rugklachten te hebben (2).
Op dit moment hebben collega’s bij een valincident vaak de keuze om zelfstandig iemand op
te tillen of om de Raizer te gebruiken. De Raizer is een hulpmiddel die zelfstandig iemand tot
150 kilogram omhoog kan helpen. Echter is dit hulpmiddel niet in alle gevallen goed te
gebruiken, bijvoorbeeld wanneer iemand in een toilet of badkamer is gevallen. Het apparaat
moet voldoende ruimte hebben om in elkaar gezet te kunnen worden (3). Wanneer dit geen
optie is en een collega alleen is moet een collega het tillen alleen doen, tenzij er een
stagiaire aanwezig is of wanneer er een collega in de buurt is. Bij hele zware cliënten kan er
hulp ingeroepen worden van de ambulancemedewerkers, maar mede vanwege het tekort
aan personeel in de zorgsector en de aanrijtijd is dit geen eerste keuze (4,5). Uit observatie
is gebleken dat het tillen van de cliënt vaak verschillend wordt uitgevoerd. De ene collega
gaat vanaf voor met de arm onder de oksel van de cliënt door om de cliënt vervolgens
omhoog te trekken. De andere collega doet het precies andersom en gaat vanaf de
achterkant onder de oksel van de cliënt door om op die manier samen een cliënt omhoog te
duwen. Het verschil in deze methoden was tijdens de stage te merken en iedereen had hier
zijn of haar eigen voorkeur in. Het is weleens voorgekomen dat het optillen van een cliënt
moeizaam ging omdat er niet op dezelfde manier getild werd. Er is navraag gedaan bij een
collega over het hebben van een protocol voor het tillen van cliënten na een valincident,
vooral gericht op het tillen met twee personen. De collega gaf aan dat hier geen protocol
voor beschikbaar is binnen de organisatie. Het niet hebben van een protocol voor het tillen
met twee personen is een probleem omdat niet alleen voor verwarring kan zorgen bij
werknemers en stagiaires, maar ook voor lichamelijke klachten kan zorgen door het verkeerd
4
EEN VALINCIDENT AAN DE HAND
VAN EEN PROTOCOL
S*******
VBS14-19 Afstudeerproject
Juni 2023
Hogeschool Leiden
,Inhoudsopgave
Figuren- en tabellenlijst.......................................................................................... 3
1. Inleiding.............................................................................................................. 4
2. Praktijkonderzoek............................................................................................... 7
2.1 Methode..................................................................................................... 7
2.2 Resultaten.................................................................................................. 8
3. Literatuuronderzoek......................................................................................... 11
3.1 Methode................................................................................................... 11
3.2 Resultaten................................................................................................ 13
4. Conclusie.......................................................................................................... 16
4.1 Discussie.................................................................................................. 16
5. Implementatieplan........................................................................................... 17
6. Evaluatie........................................................................................................... 20
6.1 Effectevaluatie......................................................................................... 20
6.2 Procesevaluatie........................................................................................ 20
7. Plan van aanpak............................................................................................... 22
Literatuurlijst........................................................................................................ 24
Bijlage A: Vragenlijst enquête.............................................................................. 26
Aantal woorden: 6372
‘Niets uit dit document mag zonder toestemming overgenomen worden door derden.’
2
, Figuren- en tabellenlijst
Figuur 1: Ingevuld ASE-model verpleegkundigen...................................................5
Figuur 2: Manier van tillen...................................................................................... 9
Figuur 3: Herkomst manier van tillen.....................................................................9
Figuur 4: Vindbaarheid protocol........................................................................... 10
Figuur 5: Gebruik protocol.................................................................................... 10
Figuur 6: Ingevulde Prisma flowchart...................................................................14
3
, 1.Inleiding
De aanleiding voor het doen van een onderzoek is eigen ervaring. Er is twintig weken
meegekeken en meegelopen bij een zelfsturend verpleegkundig team, ******. Dit team
bestaat uit zowel Middelbaar beroepsonderwijs (MBO) als Hoger Beroepsonderwijs (HBO)
verpleegkundigen. In de afgelopen twintig weken is het opgevallen dat er door collega’s op
veel verschillende manieren getild wordt, hierbij gaat het specifiek om het samen (met twee
personen) tillen van een cliënt die op de grond is gevallen. Collega’s geven aan niet te weten
of er een protocol aanwezig is binnen de organisatie over het tillen van cliënten. In deze
twintig weken zijn er ook collega’s geweest die aangegeven hebben rugklachten te ervaren
en mede daardoor het tillen niet meer zien zitten. Het onderwerp is met een aantal collega’s
besproken en allen konden zich in dit onderwerp vinden.
Uit ervaring tijdens stage is gebleken dat het aantal valincidenten in de thuissituatie hoog is.
Dit is ook één van meest voorkomende meldingen die collega’s van ****** tijdens een dienst
tegenkomen. Uit een onderzoek is gebleken dat gemiddeld gezien er ongeveer elke vijf
minuten een ouder iemand valt, hierbij gaat het om een 65-plusser (1). Er zijn mensen die
vervolgens zelfstandig kunnen opstaan, maar er zijn ook veel mensen die dit niet meer
zelfstandig kunnen en hiervoor hulp inroepen. De verpleegkundige van ****** staan dan ook
24 uur per dag en zeven dagen per week klaar om mensen onder andere hierbij te helpen.
Cliënten kunnen gebruik maken van een noodknop op een armband of ketting wanneer zij
hulp nodig hebben in de thuissituatie. De meeste diensten draaien collega’s alleen, tenzij er
stagiaires aanwezig zijn. Het omhoogtillen van een cliënt wordt daarom ook vaak samen met
een stagiaire gedaan. Er is een speciaal hulpmiddel, de Raizer, aangeschaft om te
voorkomen dat collega’s veel moeten tillen en er hierdoor bijvoorbeeld lichamelijke klachten
optreden. Echter is dit niet altijd praktisch. In een toilet kan dit hulpmiddel bijvoorbeeld niet
goed gebruikt worden. Een aantal collega’s hebben aangegeven rugklachten te hebben, zij
vallen daarbij onder de jaarlijkse 70% van de werknemers in de zorg die aangeven
rugklachten te hebben (2).
Op dit moment hebben collega’s bij een valincident vaak de keuze om zelfstandig iemand op
te tillen of om de Raizer te gebruiken. De Raizer is een hulpmiddel die zelfstandig iemand tot
150 kilogram omhoog kan helpen. Echter is dit hulpmiddel niet in alle gevallen goed te
gebruiken, bijvoorbeeld wanneer iemand in een toilet of badkamer is gevallen. Het apparaat
moet voldoende ruimte hebben om in elkaar gezet te kunnen worden (3). Wanneer dit geen
optie is en een collega alleen is moet een collega het tillen alleen doen, tenzij er een
stagiaire aanwezig is of wanneer er een collega in de buurt is. Bij hele zware cliënten kan er
hulp ingeroepen worden van de ambulancemedewerkers, maar mede vanwege het tekort
aan personeel in de zorgsector en de aanrijtijd is dit geen eerste keuze (4,5). Uit observatie
is gebleken dat het tillen van de cliënt vaak verschillend wordt uitgevoerd. De ene collega
gaat vanaf voor met de arm onder de oksel van de cliënt door om de cliënt vervolgens
omhoog te trekken. De andere collega doet het precies andersom en gaat vanaf de
achterkant onder de oksel van de cliënt door om op die manier samen een cliënt omhoog te
duwen. Het verschil in deze methoden was tijdens de stage te merken en iedereen had hier
zijn of haar eigen voorkeur in. Het is weleens voorgekomen dat het optillen van een cliënt
moeizaam ging omdat er niet op dezelfde manier getild werd. Er is navraag gedaan bij een
collega over het hebben van een protocol voor het tillen van cliënten na een valincident,
vooral gericht op het tillen met twee personen. De collega gaf aan dat hier geen protocol
voor beschikbaar is binnen de organisatie. Het niet hebben van een protocol voor het tillen
met twee personen is een probleem omdat niet alleen voor verwarring kan zorgen bij
werknemers en stagiaires, maar ook voor lichamelijke klachten kan zorgen door het verkeerd
4
