Introductie
Leren is het proces waarbij ervaring/interactie met de omgeving resulteert in een verandering van
het gedrag.
Geheugen is het totale pakket van ervaringen dat is opgeslagen in ons brein.
Soorten geheugen
Verwerking van informatie
Computationele modellen
In het geval van een computationeel model boots je (een deel van) de hersenen na met formules.
Een model:
• Versimpelt een complex systeem (brein/cognitie)
• Kan een experiment proefdraaien zonder proefpersonen/-dieren
• Produceert concrete theorieën en hypotheses
• Kan een verklaring geven voor gevonden onderzoeksresultaten
,Filosofie en het vroege denken over leren en geheugen (~400 BC -
1880)
Plato Aristoteles
Hoe ontstaat Nativist: alle kennis is Empiricus: alle kennis is een gevolg
kennis? reeds bij de geboorte van waarneming of ervaring
aanwezig
Hoe wordt inzicht Rationalist: logica en Data en theorievorming leiden tot
verkregen? intuïtie leiden tot inzicht inzicht.
Wat is geheugen? Geheugen is de brug Het geheugen bestaat uit
tussen de perceptuele associaties tussen gevoelens,
wereld en de rationele stimuli en episodes
wereld.
Standpunt Nature Nurture
Aristoteles
Stede de wetten van associatie op:
• Nabijheid (contiguity)
o Zaken die zich dichtbij elkaar in de tijd/ruimte afspelen raken geassocieerd
• Frequentie
o Hoe vaker gerelateerde zaken samen ervaren worden, des te sterker de associatie
• Gelijkvormigheid (similarity)
o Als twee zaken overeenkomen in vorm of functie, dan roept de ervaring van de een
de ander op
De start van de moderne experimentele psychologie (1880 - 1920)
William James (1842 - 1910)
• Focus:
o William James was vooral geïnteresseerd in het begrijpen van de vorming en
handhaving van vaardigheden, gewoonten en geheugenprocessen. Hij keek naar hoe
mensen dingen leren en onthouden.
• Associationism:
o wanneer een deel van een herinnering wordt geactiveerd, dit andere geassocieerde
elementen in het geheugen activeert.
• Verbinden van herinneringen door gedeelde elementen:
o dat verschillende herinneringen met elkaar verbonden kunnen worden door
gedeelde elementen.
• Dit betekent dat als twee herinneringen bepaalde overeenkomsten hebben,
deze overeenkomsten kunnen dienen als bruggen tussen de herinneringen
en ze met elkaar kunnen verbinden.
,Hermann Ebbinghaus (1850-1909)
Ebbinghaus was een invloedrijke onderzoeker in de experimentele psychologie door zijn onderzoek
naar het geheugen.
Experiment:
• Materiaal: Ebbinghaus gebruikte lijsten met "nonsense" woorden, zoals "BAP," "KEP," en
"DAI," om de invloed van de aard van de informatie op het geheugen te onderzoeken.
•
Opzet:
• Learning (Leren)
• Delay (Vertraging): Na een bepaalde tijd wachtte Ebbinghaus voordat hij probeerde zich de
woorden te herinneren. Dit varieerde van minuten tot dagen.
• Test: In dit stadium probeerde hij zich de eerder geleerde woorden te herinneren. Dit was de
feitelijke geheugentest.
• Relearning (Herleren): Ebbinghaus leerde de lijst opnieuw om te zien hoeveel sneller hij de
tweede keer kon leren.
Resultaten:
• Ebbinghaus ontdekte dat het grootste deel van het vergeten van informatie plaatsvond kort
na de initiële leerfase (het "vergeten" dat optreedt tijdens de "Delay" fase).
• De herinnering aan de geleerde woorden vervaagde snel naarmate er meer tijd verstreek.
• Hij vond ook dat herleren meestal minder tijd kostte dan de eerste keer leren, wat
suggereerde dat het gemakkelijker was om verloren informatie opnieuw te verwerven.
• Ebbinghaus merkte op dat de lengte van de lijsten invloed had op hoe gemakkelijk ze
werden onthouden, met kortere lijsten die beter werden onthouden dan langere lijsten.
Daarnaast stelde hij een mathematische vergelijking op voor de de retention curve, en daarmee voor
het ontstaan en vergaan van geheugensporen.
, Ian Pavlov (1849 - 1936): klassieke conditionering
Bij klassieke conditionering of pavloviaanse conditionering leert een individu een associatie tussen
twee stimuli.
Behaviorisme
• Gedrag is het belangrijkste onderwerp van studie
• Het brein is een 'black box'
o Interne mentale processen (zoals gedachten en gevoelens) zijn niet wetenschappelijk
waarneembaar of meetbaar
• nadruk op het observeren, registreren en analyseren van observeerbaar gedrag om
gedragspatronen en -associaties te begrijpen
John Watson (1878-1958)
Watson suggereerde dat het gedrag van dieren, zoals ratten in zijn sensorische deprivatie studies,
niet sterk afhankelijk was van specifieke stimuli. In plaats daarvan werd hun gedrag bepaald door de
gewoonten en reflexen die ze hadden ontwikkeld als gevolg van hun eerdere interacties met de
omgeving.
Skinner (1904 - 1990): radicaal behaviorisme
• De Skinner-box
o operante leeromgeving die gebaseerd is op het principe van "Stimulus - Actie -
Consequentie"
o organismen worden blootgesteld aan specifieke stimuli, en hun gedragingen worden
geobserveerd in reactie op die stimuli
• Belangrijk is het concept van variabele beloning, waarbij beloningen niet consistent zijn
maar variëren in frequentie en waarde, wat gedrag versterkt en leidt tot leren en het vormen
van associaties tussen stimulus, actie en consequentie.
De cognitieve benadering: ~1950 tot heden
Edward Tolman: cognitieve kaart en latent leren
Leren is het proces waarbij ervaring/interactie met de omgeving resulteert in een verandering van
het gedrag.
Geheugen is het totale pakket van ervaringen dat is opgeslagen in ons brein.
Soorten geheugen
Verwerking van informatie
Computationele modellen
In het geval van een computationeel model boots je (een deel van) de hersenen na met formules.
Een model:
• Versimpelt een complex systeem (brein/cognitie)
• Kan een experiment proefdraaien zonder proefpersonen/-dieren
• Produceert concrete theorieën en hypotheses
• Kan een verklaring geven voor gevonden onderzoeksresultaten
,Filosofie en het vroege denken over leren en geheugen (~400 BC -
1880)
Plato Aristoteles
Hoe ontstaat Nativist: alle kennis is Empiricus: alle kennis is een gevolg
kennis? reeds bij de geboorte van waarneming of ervaring
aanwezig
Hoe wordt inzicht Rationalist: logica en Data en theorievorming leiden tot
verkregen? intuïtie leiden tot inzicht inzicht.
Wat is geheugen? Geheugen is de brug Het geheugen bestaat uit
tussen de perceptuele associaties tussen gevoelens,
wereld en de rationele stimuli en episodes
wereld.
Standpunt Nature Nurture
Aristoteles
Stede de wetten van associatie op:
• Nabijheid (contiguity)
o Zaken die zich dichtbij elkaar in de tijd/ruimte afspelen raken geassocieerd
• Frequentie
o Hoe vaker gerelateerde zaken samen ervaren worden, des te sterker de associatie
• Gelijkvormigheid (similarity)
o Als twee zaken overeenkomen in vorm of functie, dan roept de ervaring van de een
de ander op
De start van de moderne experimentele psychologie (1880 - 1920)
William James (1842 - 1910)
• Focus:
o William James was vooral geïnteresseerd in het begrijpen van de vorming en
handhaving van vaardigheden, gewoonten en geheugenprocessen. Hij keek naar hoe
mensen dingen leren en onthouden.
• Associationism:
o wanneer een deel van een herinnering wordt geactiveerd, dit andere geassocieerde
elementen in het geheugen activeert.
• Verbinden van herinneringen door gedeelde elementen:
o dat verschillende herinneringen met elkaar verbonden kunnen worden door
gedeelde elementen.
• Dit betekent dat als twee herinneringen bepaalde overeenkomsten hebben,
deze overeenkomsten kunnen dienen als bruggen tussen de herinneringen
en ze met elkaar kunnen verbinden.
,Hermann Ebbinghaus (1850-1909)
Ebbinghaus was een invloedrijke onderzoeker in de experimentele psychologie door zijn onderzoek
naar het geheugen.
Experiment:
• Materiaal: Ebbinghaus gebruikte lijsten met "nonsense" woorden, zoals "BAP," "KEP," en
"DAI," om de invloed van de aard van de informatie op het geheugen te onderzoeken.
•
Opzet:
• Learning (Leren)
• Delay (Vertraging): Na een bepaalde tijd wachtte Ebbinghaus voordat hij probeerde zich de
woorden te herinneren. Dit varieerde van minuten tot dagen.
• Test: In dit stadium probeerde hij zich de eerder geleerde woorden te herinneren. Dit was de
feitelijke geheugentest.
• Relearning (Herleren): Ebbinghaus leerde de lijst opnieuw om te zien hoeveel sneller hij de
tweede keer kon leren.
Resultaten:
• Ebbinghaus ontdekte dat het grootste deel van het vergeten van informatie plaatsvond kort
na de initiële leerfase (het "vergeten" dat optreedt tijdens de "Delay" fase).
• De herinnering aan de geleerde woorden vervaagde snel naarmate er meer tijd verstreek.
• Hij vond ook dat herleren meestal minder tijd kostte dan de eerste keer leren, wat
suggereerde dat het gemakkelijker was om verloren informatie opnieuw te verwerven.
• Ebbinghaus merkte op dat de lengte van de lijsten invloed had op hoe gemakkelijk ze
werden onthouden, met kortere lijsten die beter werden onthouden dan langere lijsten.
Daarnaast stelde hij een mathematische vergelijking op voor de de retention curve, en daarmee voor
het ontstaan en vergaan van geheugensporen.
, Ian Pavlov (1849 - 1936): klassieke conditionering
Bij klassieke conditionering of pavloviaanse conditionering leert een individu een associatie tussen
twee stimuli.
Behaviorisme
• Gedrag is het belangrijkste onderwerp van studie
• Het brein is een 'black box'
o Interne mentale processen (zoals gedachten en gevoelens) zijn niet wetenschappelijk
waarneembaar of meetbaar
• nadruk op het observeren, registreren en analyseren van observeerbaar gedrag om
gedragspatronen en -associaties te begrijpen
John Watson (1878-1958)
Watson suggereerde dat het gedrag van dieren, zoals ratten in zijn sensorische deprivatie studies,
niet sterk afhankelijk was van specifieke stimuli. In plaats daarvan werd hun gedrag bepaald door de
gewoonten en reflexen die ze hadden ontwikkeld als gevolg van hun eerdere interacties met de
omgeving.
Skinner (1904 - 1990): radicaal behaviorisme
• De Skinner-box
o operante leeromgeving die gebaseerd is op het principe van "Stimulus - Actie -
Consequentie"
o organismen worden blootgesteld aan specifieke stimuli, en hun gedragingen worden
geobserveerd in reactie op die stimuli
• Belangrijk is het concept van variabele beloning, waarbij beloningen niet consistent zijn
maar variëren in frequentie en waarde, wat gedrag versterkt en leidt tot leren en het vormen
van associaties tussen stimulus, actie en consequentie.
De cognitieve benadering: ~1950 tot heden
Edward Tolman: cognitieve kaart en latent leren
