Inleiding ondernemingsrecht
Hoofdstuk 1 – Onderneming en recht
1.1.5 Omschrijvingen van een onderneming
Van het begrip onderneming zijn meerdere omschrijvingen denkbaar. Het in de wet
gehanteerde ondernemingsbegrip moet steeds worden verklaard tegen de achtergrond van
het doel van de betreffende regeling. Voor het belang van medezeggenschap maakt het niet
uit of werknemers arbeid verrichten bij een commerciële onderneming, een ideële
organisatie of een vakbond. Ook de rechtsvorm van de onderneming is vanuit het oogpunt
van medezeggenschap niet van belang.
Naast het begrip onderneming wordt ook gebruik gemaakt van de begrippen bedrijf en
beroep. Voor het begrip bedrijf wordt in het algemeen het begrip onderneming gebruikt. Met
de beoefenaars van een beroep worden de zogenoemde vrije beroepsbeoefenaren bedoeld,
zoals accountants, advocaten en notarissen. Dit zijn ondernemers ie hun specialistische
kennis in een onderneming exploiteren en als gevolg daarvan steeds persoonlijk betrokken
zijn bij de activiteiten van de onderneming. Hun commerciële gerichtheid verschilt doorgaans
niet met die van een gewone ondernemer.
1.2 Ondernemingsrecht
Ondernemingen nemen als zelfstandig opererende eenheden deel aan het maatschappelijk
verkeer. Het recht dat zich met de ondernemingen bezighoudt, noemen we
ondernemingsrecht.
De voornaamste deelgebieden in het ondernemingsrecht zijn:
1. Het recht voor samenwerkingsvormen zonder rechtspersoonlijkheid
2. Het rechtspersonenrecht
3. Het concernrecht
4. Het effectenrecht
1.2.1 Het recht voor samenwerkingsvormen zonder rechtspersoonlijkheid
Commerciële samenwerking tussen verscheidene rechtssubjecten, maten, vennoten of
partners genoemd, vindt plaats met het oog op de specifieke eigenschappen van elke
vennoot. Zij heeft veelal een persoonsgebonden karakter (intuitu personae). De
samenwerking gebeurt onder gemeenschappelijke naam en is dus voor iedereen kenbaar.
Voorbeelden zijn de maatschap, vof en de commanditaire vennootschap. Deze
samenwerkingsverbanden bezitten geen rechtspersoonlijkheid en zijn dus geen zelfstandige
drager van rechten en plichten.
1.2.2 Het rechtspersonenrecht
Het rechtspersonenrecht houdt zich voornamelijk bezig met de inrichting van de
rechtspersoon (de bevoegdhedenstructuur), de rechtspositie van degenen die bij zijn interne
organisatie zijn betrokken (de afbakening van de bevoegdheden van de organen) en van zijn
optreden naar buiten (de vertegenwoordiging en de publicatie-eisen). Omdat in de praktijk de
meeste ondernemingen door rechtspersonen in stand worden gehouden, valt een belangrijk
deel van het ondernemingsrecht met het rechtspersonenrecht amen. Het ondernemingsrecht
omvat ook het medezeggenschapsrecht, het effectenrecht en het insolventierecht.
Een rechtspersoon is een juridische constructie en weinig meer dan een stuk papier. Aan de
constructie van rechtspersoonlijkheid zijn belangrijke praktische en juridische gevolgen
verbonden. In het goederenrecht wordt onderscheid gemaakt tussen rechtsobjecten en
rechtssubjecten. Rechtsobjecten zijn voorwerpen van recht en rechtssubjecten zijn de
dragers van rechten en plichten. Rechtssubjecten zijn de ‘baas’ over rechtsobjecten. Alleen
natuurlijke personen en rechtspersonen zijn rechtssubjecten. De wetgever heeft de
,rechtspersoon tot rechtssubject verklaard, zodat het werknemers in dienst kan nemen,
schulden kan maken, zaken in eigendom kan verkrijgen en zelfs strafbare feiten kan plegen.
1.3 Rechtsvorm van de onderneming
Ondernemingen nemen in een bepaalde rechtsvorm deel aan het maatschappelijk verkeer,
maar niet elke rechtsvorm oefent een beroep of bedrijf uit of houdt een onderneming in
stand. Dit geldt bijvoorbeeld voor een vereniging of stichting.
Van de in het handelsregister vermelde rechtsvormen bezitten rechtspersoonlijkheid: de
stichting, de vereniging, de besloten vennootschap, de naamloze vennootschap, de
coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij, de publiekrechtelijke rechtspersonen, het
kerkgenootschap, de vereniging van eigenaren, het Europees economische
samenwerkingsverband en de Europese vennootschap. Buitenlandse rechtsvormen bezitten
in de praktijk meestal eveneens rechtspersoonlijkheid.
1.3.1 Keuze van de rechtsvorm
De keuze voor de rechtsvorm van een onderneming is afhankelijk van feitelijke,
economische, fiscale en privaatrechtelijke factoren. Factoren die mee kunnen spelen zijn een
samenwerkingsovereenkomst om een vof of een cv te vormen. Een andere mogelijkheid is
afscherming van een privévermogen tegen schuldeisers. Bij grotere ondernemingen speelt
de economische factor vaak een rol als het gaat om de aard en de omvang van de
financiering van de ondernemingsactiviteiten.
Bij de beslissing over de juiste rechtsvorm van de onderneming speelt het al of niet bezitten
van rechtspersoonlijkheid veelal de doorslaggevende rol. Als voor een rechtsvorm met
rechtspersoonlijkheid wordt gekozen, gebeurt dat vaak op grond van de volgende
overwegingen:
In beginsel is alleen de rechtspersoon aansprakelijk voor de in het bedrijf aangegane
verbintenissen en niet de handelende bestuurder.
Het eigen vermogen van de rechtspersoon is goederenrechtelijk een afgezonderd
vermogen dat in het algemeen niet uitwinbaar is voor privéschulden van de
deelnemers daarin, zoals aandeelhouders en bestuurders.
Door de rechtspersoonsconstructie komt de continuïteit van de onderneming minder
in gevaar bij overlijden, ondercuratelestelling of faillissement van de deelnemers.
Als bedrijven zich ergens willen vestigen moeten zij voldoen aan eisen die betrekking
hebben op veiligheid, gezondheidsbescherming en milieu; ook blijft inschrijving in het
handelsregister verplicht. een uitzondering is horeca, voor de vestiging van een
horecaonderneming is een speciale vergunning vereist die is gebaseerd op de Drank- en
Horecawet.
1.5 Handelsregister
Ondernemingen nemen deel aan het maatschappelijk verkeer, derden hebben er daarom
belang bij te ween in welke rechtsvorm die onderneming aan het maatschappelijk verkeer
deelneemt, wie de eigenaren en bestuurders van de onderneming zijn en wat de financiële
positie van de onderneming is. Hiervoor kan men terecht bij het handelsregister. De Kamer
van Koophandel vormt het loket waarbij personen die een onderneming drijven of overwegen
een onderneming op te richten terecht kunnen voor aangelegenheden op het gebied van
ondernemen en innovatie.
De KvK bestaat uit ten hoogste vijf leden die hun functie uitoefenen zonder last of
ruggespraak. De leden worden benoemd door de minister van Economische Zaken. Naast
de kamer is er ook een centrale raad en zijn er regionale raden. De raden hebben een
, adviserende taak en bestaan uit vertegenwoordigers van werkgevers- en
werknemersorganisaties en overige leden.
De instandhouding van het handelsregister is gebaseerd op de Handelsregisterwet 2007 en
het Handelsregisterbesluit 2008. Het handelsregister is de basisregistratie van
ondernemingen en rechtspersonen. Het handelsregister is onderdeel van een stelsel van
basisadministraties. Dit heeft onder meer als voordeel dat sommige gegevens door de KvK
niet bij betrokkenen behoeven te worden opgevraagd, maar ambtshalve kunnen worden
aangebracht door raadpleging van een ander basisregister. De gedachte hierachter is dat de
burger niet gevraagd wordt naar gegevens die al bij de overheid bekend zijn, deze gegevens
worden authentieke gegevens genoemd.
Heeft een bestuursorgaan gerede twijfel over de juistheid van een authentiek gegeven dat
het verstrekt heeft gekregen uit het handelsregister, dan is het verplicht dit aan de KvK te
melden. Met deze maatregel wordt bevorderd dat in het handelsregister alleen juiste
gegevens staan vermeld.
De KvK kan het register aanpassen en zelfstandig besluiten een inschrijving te weigeren.
Het handelsregister is een openbaar register; eeinieder kan tegen betaling de gegevens van
het handelsregister inzien of een uittreksel daaruit verkrijgen. Om te voorkomen dat de
adresgegevens van personen misbruikt worden, is er voor gekozen de privéadressen van
bestuurders en andere functionarissen af te schermen. De afscherming is echter niet
absoluut, bijvoorbeeld advocaten en deurwaarders kunnen het woonadres wel inzien.
1.5.1 Inschrijving
Uitgangspunt van de wet is dat alle organisaties die deelnemen aan het economisch verkeer
ingeschreven worden. Op grond van dat uitgangspunt is een inschrijfplicht voor alle
ondernemingen en voor alle rechtspersonen opgenomen. Rechtspersonen zonder
onderneming worden alleen als rechtspersoon ingeschreven. Publiekrechtelijke
rechtspersonen zijn verplicht zich in te schrijven in het handelsregister.
Of er sprake is van een onderneming wordt beoordeeld met behulp van de definitie van art. 2
Handelsregisterbesluit 2008. Daarbij wordt rekening gehouden met de omvang van de
activiteiten en de omzet. Activiteiten van geringe omvang en met weinig omzet zullen in de
regel niet als onderneming worden aangemerkt. Als aan een rechtspersoon een
onderneming toebehoort die als zodanig moet worden ingeschreven, dan geldt de
inschrijving van de onderneming tevens als inschrijving van de rechtspersoon.
Ondernemingen die toebehoren aan een buitenlandse rechtspersoon, die een hoofd- of een
nevenvestiging in Nederland heeft of in Nederland wordt vertegenwoordigd door een
gevolmachtigde handelsagent worden eveneens ingeschreven. De inschrijving van een
informele vereniging is niet verplicht, maar berust op vrijwilligheid.
De inschrijving in het handelsregister geschiedt door de eigenaar van de onderneming of
door de bestuurder van de rechtspersoon; zijn beiden niet in Nederland gevestigd, dan kan
de inschrijving van de onderneming of de rechtspersoon geschieden door degene die in
Nederland met de dagelijkse leiding is belast. De inschrijving kan ook geschieden door een
door de eigenaar of de bestuurder aangewezen gevolmachtigde. Bij de eerste inschrijving in
het handelsregister is dat in een praktijk vaak bij de notaris.
1.5.2 Inschrijfnummer
Bij de inschrijving in het handelsregister wordt aan de onderneming of de rechtspersoon een
inschrijfnummer toegekend, dit nummer is uniek. Ze zijn verplicht dit nummer op uitgaande
brieven, offertes en facturen te vermelden. Hierdoor worden derden in staat gesteld snel
informatie over de onderneming of de rechtspersoon uit het handelsregister op te vragen.
Aan de eerste inschrijving in het handelsregister zijn kosten verbonden.
Hoofdstuk 1 – Onderneming en recht
1.1.5 Omschrijvingen van een onderneming
Van het begrip onderneming zijn meerdere omschrijvingen denkbaar. Het in de wet
gehanteerde ondernemingsbegrip moet steeds worden verklaard tegen de achtergrond van
het doel van de betreffende regeling. Voor het belang van medezeggenschap maakt het niet
uit of werknemers arbeid verrichten bij een commerciële onderneming, een ideële
organisatie of een vakbond. Ook de rechtsvorm van de onderneming is vanuit het oogpunt
van medezeggenschap niet van belang.
Naast het begrip onderneming wordt ook gebruik gemaakt van de begrippen bedrijf en
beroep. Voor het begrip bedrijf wordt in het algemeen het begrip onderneming gebruikt. Met
de beoefenaars van een beroep worden de zogenoemde vrije beroepsbeoefenaren bedoeld,
zoals accountants, advocaten en notarissen. Dit zijn ondernemers ie hun specialistische
kennis in een onderneming exploiteren en als gevolg daarvan steeds persoonlijk betrokken
zijn bij de activiteiten van de onderneming. Hun commerciële gerichtheid verschilt doorgaans
niet met die van een gewone ondernemer.
1.2 Ondernemingsrecht
Ondernemingen nemen als zelfstandig opererende eenheden deel aan het maatschappelijk
verkeer. Het recht dat zich met de ondernemingen bezighoudt, noemen we
ondernemingsrecht.
De voornaamste deelgebieden in het ondernemingsrecht zijn:
1. Het recht voor samenwerkingsvormen zonder rechtspersoonlijkheid
2. Het rechtspersonenrecht
3. Het concernrecht
4. Het effectenrecht
1.2.1 Het recht voor samenwerkingsvormen zonder rechtspersoonlijkheid
Commerciële samenwerking tussen verscheidene rechtssubjecten, maten, vennoten of
partners genoemd, vindt plaats met het oog op de specifieke eigenschappen van elke
vennoot. Zij heeft veelal een persoonsgebonden karakter (intuitu personae). De
samenwerking gebeurt onder gemeenschappelijke naam en is dus voor iedereen kenbaar.
Voorbeelden zijn de maatschap, vof en de commanditaire vennootschap. Deze
samenwerkingsverbanden bezitten geen rechtspersoonlijkheid en zijn dus geen zelfstandige
drager van rechten en plichten.
1.2.2 Het rechtspersonenrecht
Het rechtspersonenrecht houdt zich voornamelijk bezig met de inrichting van de
rechtspersoon (de bevoegdhedenstructuur), de rechtspositie van degenen die bij zijn interne
organisatie zijn betrokken (de afbakening van de bevoegdheden van de organen) en van zijn
optreden naar buiten (de vertegenwoordiging en de publicatie-eisen). Omdat in de praktijk de
meeste ondernemingen door rechtspersonen in stand worden gehouden, valt een belangrijk
deel van het ondernemingsrecht met het rechtspersonenrecht amen. Het ondernemingsrecht
omvat ook het medezeggenschapsrecht, het effectenrecht en het insolventierecht.
Een rechtspersoon is een juridische constructie en weinig meer dan een stuk papier. Aan de
constructie van rechtspersoonlijkheid zijn belangrijke praktische en juridische gevolgen
verbonden. In het goederenrecht wordt onderscheid gemaakt tussen rechtsobjecten en
rechtssubjecten. Rechtsobjecten zijn voorwerpen van recht en rechtssubjecten zijn de
dragers van rechten en plichten. Rechtssubjecten zijn de ‘baas’ over rechtsobjecten. Alleen
natuurlijke personen en rechtspersonen zijn rechtssubjecten. De wetgever heeft de
,rechtspersoon tot rechtssubject verklaard, zodat het werknemers in dienst kan nemen,
schulden kan maken, zaken in eigendom kan verkrijgen en zelfs strafbare feiten kan plegen.
1.3 Rechtsvorm van de onderneming
Ondernemingen nemen in een bepaalde rechtsvorm deel aan het maatschappelijk verkeer,
maar niet elke rechtsvorm oefent een beroep of bedrijf uit of houdt een onderneming in
stand. Dit geldt bijvoorbeeld voor een vereniging of stichting.
Van de in het handelsregister vermelde rechtsvormen bezitten rechtspersoonlijkheid: de
stichting, de vereniging, de besloten vennootschap, de naamloze vennootschap, de
coöperatie, de onderlinge waarborgmaatschappij, de publiekrechtelijke rechtspersonen, het
kerkgenootschap, de vereniging van eigenaren, het Europees economische
samenwerkingsverband en de Europese vennootschap. Buitenlandse rechtsvormen bezitten
in de praktijk meestal eveneens rechtspersoonlijkheid.
1.3.1 Keuze van de rechtsvorm
De keuze voor de rechtsvorm van een onderneming is afhankelijk van feitelijke,
economische, fiscale en privaatrechtelijke factoren. Factoren die mee kunnen spelen zijn een
samenwerkingsovereenkomst om een vof of een cv te vormen. Een andere mogelijkheid is
afscherming van een privévermogen tegen schuldeisers. Bij grotere ondernemingen speelt
de economische factor vaak een rol als het gaat om de aard en de omvang van de
financiering van de ondernemingsactiviteiten.
Bij de beslissing over de juiste rechtsvorm van de onderneming speelt het al of niet bezitten
van rechtspersoonlijkheid veelal de doorslaggevende rol. Als voor een rechtsvorm met
rechtspersoonlijkheid wordt gekozen, gebeurt dat vaak op grond van de volgende
overwegingen:
In beginsel is alleen de rechtspersoon aansprakelijk voor de in het bedrijf aangegane
verbintenissen en niet de handelende bestuurder.
Het eigen vermogen van de rechtspersoon is goederenrechtelijk een afgezonderd
vermogen dat in het algemeen niet uitwinbaar is voor privéschulden van de
deelnemers daarin, zoals aandeelhouders en bestuurders.
Door de rechtspersoonsconstructie komt de continuïteit van de onderneming minder
in gevaar bij overlijden, ondercuratelestelling of faillissement van de deelnemers.
Als bedrijven zich ergens willen vestigen moeten zij voldoen aan eisen die betrekking
hebben op veiligheid, gezondheidsbescherming en milieu; ook blijft inschrijving in het
handelsregister verplicht. een uitzondering is horeca, voor de vestiging van een
horecaonderneming is een speciale vergunning vereist die is gebaseerd op de Drank- en
Horecawet.
1.5 Handelsregister
Ondernemingen nemen deel aan het maatschappelijk verkeer, derden hebben er daarom
belang bij te ween in welke rechtsvorm die onderneming aan het maatschappelijk verkeer
deelneemt, wie de eigenaren en bestuurders van de onderneming zijn en wat de financiële
positie van de onderneming is. Hiervoor kan men terecht bij het handelsregister. De Kamer
van Koophandel vormt het loket waarbij personen die een onderneming drijven of overwegen
een onderneming op te richten terecht kunnen voor aangelegenheden op het gebied van
ondernemen en innovatie.
De KvK bestaat uit ten hoogste vijf leden die hun functie uitoefenen zonder last of
ruggespraak. De leden worden benoemd door de minister van Economische Zaken. Naast
de kamer is er ook een centrale raad en zijn er regionale raden. De raden hebben een
, adviserende taak en bestaan uit vertegenwoordigers van werkgevers- en
werknemersorganisaties en overige leden.
De instandhouding van het handelsregister is gebaseerd op de Handelsregisterwet 2007 en
het Handelsregisterbesluit 2008. Het handelsregister is de basisregistratie van
ondernemingen en rechtspersonen. Het handelsregister is onderdeel van een stelsel van
basisadministraties. Dit heeft onder meer als voordeel dat sommige gegevens door de KvK
niet bij betrokkenen behoeven te worden opgevraagd, maar ambtshalve kunnen worden
aangebracht door raadpleging van een ander basisregister. De gedachte hierachter is dat de
burger niet gevraagd wordt naar gegevens die al bij de overheid bekend zijn, deze gegevens
worden authentieke gegevens genoemd.
Heeft een bestuursorgaan gerede twijfel over de juistheid van een authentiek gegeven dat
het verstrekt heeft gekregen uit het handelsregister, dan is het verplicht dit aan de KvK te
melden. Met deze maatregel wordt bevorderd dat in het handelsregister alleen juiste
gegevens staan vermeld.
De KvK kan het register aanpassen en zelfstandig besluiten een inschrijving te weigeren.
Het handelsregister is een openbaar register; eeinieder kan tegen betaling de gegevens van
het handelsregister inzien of een uittreksel daaruit verkrijgen. Om te voorkomen dat de
adresgegevens van personen misbruikt worden, is er voor gekozen de privéadressen van
bestuurders en andere functionarissen af te schermen. De afscherming is echter niet
absoluut, bijvoorbeeld advocaten en deurwaarders kunnen het woonadres wel inzien.
1.5.1 Inschrijving
Uitgangspunt van de wet is dat alle organisaties die deelnemen aan het economisch verkeer
ingeschreven worden. Op grond van dat uitgangspunt is een inschrijfplicht voor alle
ondernemingen en voor alle rechtspersonen opgenomen. Rechtspersonen zonder
onderneming worden alleen als rechtspersoon ingeschreven. Publiekrechtelijke
rechtspersonen zijn verplicht zich in te schrijven in het handelsregister.
Of er sprake is van een onderneming wordt beoordeeld met behulp van de definitie van art. 2
Handelsregisterbesluit 2008. Daarbij wordt rekening gehouden met de omvang van de
activiteiten en de omzet. Activiteiten van geringe omvang en met weinig omzet zullen in de
regel niet als onderneming worden aangemerkt. Als aan een rechtspersoon een
onderneming toebehoort die als zodanig moet worden ingeschreven, dan geldt de
inschrijving van de onderneming tevens als inschrijving van de rechtspersoon.
Ondernemingen die toebehoren aan een buitenlandse rechtspersoon, die een hoofd- of een
nevenvestiging in Nederland heeft of in Nederland wordt vertegenwoordigd door een
gevolmachtigde handelsagent worden eveneens ingeschreven. De inschrijving van een
informele vereniging is niet verplicht, maar berust op vrijwilligheid.
De inschrijving in het handelsregister geschiedt door de eigenaar van de onderneming of
door de bestuurder van de rechtspersoon; zijn beiden niet in Nederland gevestigd, dan kan
de inschrijving van de onderneming of de rechtspersoon geschieden door degene die in
Nederland met de dagelijkse leiding is belast. De inschrijving kan ook geschieden door een
door de eigenaar of de bestuurder aangewezen gevolmachtigde. Bij de eerste inschrijving in
het handelsregister is dat in een praktijk vaak bij de notaris.
1.5.2 Inschrijfnummer
Bij de inschrijving in het handelsregister wordt aan de onderneming of de rechtspersoon een
inschrijfnummer toegekend, dit nummer is uniek. Ze zijn verplicht dit nummer op uitgaande
brieven, offertes en facturen te vermelden. Hierdoor worden derden in staat gesteld snel
informatie over de onderneming of de rechtspersoon uit het handelsregister op te vragen.
Aan de eerste inschrijving in het handelsregister zijn kosten verbonden.
