SAMENVATTING
ONDERZOEKSMETHODEN
WEEK 1
Het onderzoeksplan: het eerste deel hiervan is de probleemstelling: wat wil je precies onderzoeken en waarom?
Deze probleemstelling bestaat uit drie onderdelen: een vraagstelling, een doelstelling en het theoretisch
raamwerk dat als conceptueel model kan worden weergegeven. Het tweede deel is het onderzoeksontwerp.
Hierin staat hoe je het onderzoek wilt uitvoeren. Uitvoeren van een onderzoek start met het ontwikkelen van
een onderzoeksplan. Wetenschappelijk onderzoek is gericht op het genereren van kennis die bedoeld kan zijn
als oplossing van kennisproblemen of van praktijkproblemen. Een onderzoeksplan is handig om te hebben
wanneer je wil overleggen over de beslissingen die je als onderzoeker moet nemen. Het opstellen van een
onderzoeksplan is dan ook de eerste fase van het onderzoek. De tien onderdelen van het onderzoeksplan zijn
de volgende:
Probleemstelling: wat en waarom?
o 1. Vraagstelling: wat wil je precies weten?
o 2. Doelstelling: waarom wil je dit weten?
o 3. Theoretisch raamwerk, eventueel weergegeven als conceptueel model
Onderzoeksontwerp: hoe?
o Hoe wil je je onderzoek opzetten?
o Opzetten:
Grootschalig veldonderzoek
Experiment
Etnografisch veldonderzoek
Analyse van de inhoud van teksten
Gebruik van bestaande data
o Wat voor data wil je verzamelen?
Dataverzamelingsplan
o Bij wie wil je die data verzamelen?
Steekproefplan
o Wanneer wil je die data verzamelen?
o Waar wil je die data verzamelen?
o Hoe wil je die data analyseren?
Data-analyseplan
o Hoe wil je rapporteren?
PROBLEEMSTELLING
De probleemstelling in het onderzoeksplan geeft antwoorden op de vragen wat (vraagstelling) en waarom
(doelstelling) je wilt onderzoeken en eventueel ook vanuit welk theoretisch raamwerk je dat onderzoek wilt
doen. In wetenschappelijk onderzoek staat het woord ‘probleem’ voor een vraagstuk oftewel een set van
samenhangende vraagstellingen. De probleemstelling is opgebouwd uit drie onderdelen:
1. De vraagstelling: wat wil je als onderzoeker weten, geformuleerd in een overkoepelende vraag,
meestal vergezeld van enkele deelvragen;
2. De doelstelling van het onderzoek: waarom wil je het onderzoek uitvoeren en eventueel voor wie, voor
welke opdrachtgever?;
3. Een theoretisch raamwerk of conceptueel model: vanuit welk perspectief of wetenschappelijke theorie
wordt de vraagstelling beantwoord?
Pagina 1 van 40
, Een goede en volledige probleemstelling geeft ook voldoende aanwijzingen voor het onderzoeksontwerp, de
wijze waarop het onderzoek het best kan worden uitgevoerd. De drie bovengenoemde punten geven samen
aanwijzingen welke onderzoeksontwerpen het beste in het onderzoek kunnen worden gebruikt. In het
onderzoeksplan kiezen onderzoekers voor een bepaalde manier om het onderzoek te doen en verantwoorden
zij deze keuze ook. Belangrijk zijn ook ethische overwegingen, de werkwijze en de gevolgen van het onderzoek
moeten aanvaardbaar zijn, het onderzoek mag namelijk geen schade berokkenen aan de participanten en er
moet een evenwichtige verdeling zijn tussen de lasten voor de participanten en de lusten voor de
onderzoekspopulatie als geheel.
DE VRAAGSTELLING
Dit is een overkoepelende vraag die jij wilt beantwoorden en die weergeeft wat jij precies wilt onderzoeken.
Een vraagstelling is dikwijls een globale karakterisering van enkele deel- of onderzoeksvragen. Deelvragen
specificeren de onderdelen van de vraagstelling, antwoorden hierop leiden naar het antwoord op de gehele
vraagstelling. Het aantal deelvragen dat wordt geformuleerd is afhankelijk van de reikwijdte van de hoofdvraag.
De overkoepelende vraagstelling en deelvraagstellingen kunnen ook impliciet zijn.
Er worden in het algemeen drie verschillende typen vraagstellingen onderscheiden. Beschrijvende
vraagstellingen kan je herkennen aan formuleringen die beginnen met woorden als wie of wat voor, welke,
wanneer en hoe…? Deze kunnen zeer divers zijn, ook cijfermatige beschrijvende vraagstellingen zijn mogelijk,
denk aan ‘hoeveel’. Wanneer er ten minste twee tijdstippen worden vergeleken is er sprake van een
beschrijvende trendvraagstelling. Wanneer er ten minste twee locaties worden vergeleken, is er sprake van een
beschrijvende comparatieve vraagstelling.
In tweede plaats zijn er verklarende vraagstellingen, waarbij het startpunt een verschijnsel is waarvoor men
vervolgens één of meer verklaringen zoekt. Deze zijn te herkennen aan woorden als waarom, waardoor, hoe
komt het dat en wat is de reden voor…? Bij dergelijke verklarende vraagstellingen gaan onderzoekers vaak te
rade bij eerdere theoretische inzichten om te komen tot zogenaamde hypothesen: stellige verwachtingen over
bepaalde aspecten van de sociale werkelijkheid.
Ten slotte zijn er ook de voorspellende vraagstellingen, waarbij het gaat om concrete voorspellingen van data
die je in het onderzoek verwacht aan te treffen. Het gaat niet om de voorspelling van toekomstige
gebeurtenissen, maar de vraagstelling wordt geformuleerd met termen als ‘tot welke … leidt…?’ en ‘wat
gebeurt er als gevolg van…’. Deze vraagstellingen zijn veelal het uitgangspunt voor het toetsen van hypothesen.
DE DOELSTELLING
Deze geeft aan waarom het onderzoek wordt gedaan, wat beogen de onderzoekers ermee of wat streven ze
ermee na, waarom willen zij een antwoord geven op de vraagstelling van het onderzoek? In wetenschappelijk
onderzoek worden kennisproblemen versus praktijkproblemen onderscheiden. Onderzoek wat over een
kennisprobleem gaat is fundamenteel wetenschappelijk onderzoek. Hiermee beogen onderzoekers meer
kennis en inzicht te verkrijgen om daarmee het kennisprobleem te kunnen oplossen.
In toegepast wetenschappelijk onderzoek vormen praktische problemen van aanwijsbare mensen of groepen
in de samenleving het uitgangspunt voor het onderzoek, onderzoekers beogen data en/of inzichten aan te
dragen die kunnen worden gebruikt bij het vinden en uitproberen van praktische oplossingen voor deze
problemen. Als deze oplossingen relevant of bruikbaar zijn voor andere groepen dan die direct aanwijsbare
betrokkenen spreken we van maatschappelijke relevantie.
De wetenschappelijke en maatschappelijke relevantie van het onderzoek moet worden aangegeven in de
doelstelling van een onderzoek. Kenmerkend voor wetenschappelijke relevantie is het uitgesproken voornemen
om via het geplande onderzoek nieuwe kennis aan het bestaande geheel van wetenschappelijke kennis toe te
voegen. Bij de maatschappelijke relevantie geven onderzoekers aan voor wie de resultaten van het onderzoek
bruikbaar kunnen zijn.
Ook het onderscheid tussen explorerend en toetsend onderzoek is van belang. Een explorerend onderzoek
Pagina 2 van 40
ONDERZOEKSMETHODEN
WEEK 1
Het onderzoeksplan: het eerste deel hiervan is de probleemstelling: wat wil je precies onderzoeken en waarom?
Deze probleemstelling bestaat uit drie onderdelen: een vraagstelling, een doelstelling en het theoretisch
raamwerk dat als conceptueel model kan worden weergegeven. Het tweede deel is het onderzoeksontwerp.
Hierin staat hoe je het onderzoek wilt uitvoeren. Uitvoeren van een onderzoek start met het ontwikkelen van
een onderzoeksplan. Wetenschappelijk onderzoek is gericht op het genereren van kennis die bedoeld kan zijn
als oplossing van kennisproblemen of van praktijkproblemen. Een onderzoeksplan is handig om te hebben
wanneer je wil overleggen over de beslissingen die je als onderzoeker moet nemen. Het opstellen van een
onderzoeksplan is dan ook de eerste fase van het onderzoek. De tien onderdelen van het onderzoeksplan zijn
de volgende:
Probleemstelling: wat en waarom?
o 1. Vraagstelling: wat wil je precies weten?
o 2. Doelstelling: waarom wil je dit weten?
o 3. Theoretisch raamwerk, eventueel weergegeven als conceptueel model
Onderzoeksontwerp: hoe?
o Hoe wil je je onderzoek opzetten?
o Opzetten:
Grootschalig veldonderzoek
Experiment
Etnografisch veldonderzoek
Analyse van de inhoud van teksten
Gebruik van bestaande data
o Wat voor data wil je verzamelen?
Dataverzamelingsplan
o Bij wie wil je die data verzamelen?
Steekproefplan
o Wanneer wil je die data verzamelen?
o Waar wil je die data verzamelen?
o Hoe wil je die data analyseren?
Data-analyseplan
o Hoe wil je rapporteren?
PROBLEEMSTELLING
De probleemstelling in het onderzoeksplan geeft antwoorden op de vragen wat (vraagstelling) en waarom
(doelstelling) je wilt onderzoeken en eventueel ook vanuit welk theoretisch raamwerk je dat onderzoek wilt
doen. In wetenschappelijk onderzoek staat het woord ‘probleem’ voor een vraagstuk oftewel een set van
samenhangende vraagstellingen. De probleemstelling is opgebouwd uit drie onderdelen:
1. De vraagstelling: wat wil je als onderzoeker weten, geformuleerd in een overkoepelende vraag,
meestal vergezeld van enkele deelvragen;
2. De doelstelling van het onderzoek: waarom wil je het onderzoek uitvoeren en eventueel voor wie, voor
welke opdrachtgever?;
3. Een theoretisch raamwerk of conceptueel model: vanuit welk perspectief of wetenschappelijke theorie
wordt de vraagstelling beantwoord?
Pagina 1 van 40
, Een goede en volledige probleemstelling geeft ook voldoende aanwijzingen voor het onderzoeksontwerp, de
wijze waarop het onderzoek het best kan worden uitgevoerd. De drie bovengenoemde punten geven samen
aanwijzingen welke onderzoeksontwerpen het beste in het onderzoek kunnen worden gebruikt. In het
onderzoeksplan kiezen onderzoekers voor een bepaalde manier om het onderzoek te doen en verantwoorden
zij deze keuze ook. Belangrijk zijn ook ethische overwegingen, de werkwijze en de gevolgen van het onderzoek
moeten aanvaardbaar zijn, het onderzoek mag namelijk geen schade berokkenen aan de participanten en er
moet een evenwichtige verdeling zijn tussen de lasten voor de participanten en de lusten voor de
onderzoekspopulatie als geheel.
DE VRAAGSTELLING
Dit is een overkoepelende vraag die jij wilt beantwoorden en die weergeeft wat jij precies wilt onderzoeken.
Een vraagstelling is dikwijls een globale karakterisering van enkele deel- of onderzoeksvragen. Deelvragen
specificeren de onderdelen van de vraagstelling, antwoorden hierop leiden naar het antwoord op de gehele
vraagstelling. Het aantal deelvragen dat wordt geformuleerd is afhankelijk van de reikwijdte van de hoofdvraag.
De overkoepelende vraagstelling en deelvraagstellingen kunnen ook impliciet zijn.
Er worden in het algemeen drie verschillende typen vraagstellingen onderscheiden. Beschrijvende
vraagstellingen kan je herkennen aan formuleringen die beginnen met woorden als wie of wat voor, welke,
wanneer en hoe…? Deze kunnen zeer divers zijn, ook cijfermatige beschrijvende vraagstellingen zijn mogelijk,
denk aan ‘hoeveel’. Wanneer er ten minste twee tijdstippen worden vergeleken is er sprake van een
beschrijvende trendvraagstelling. Wanneer er ten minste twee locaties worden vergeleken, is er sprake van een
beschrijvende comparatieve vraagstelling.
In tweede plaats zijn er verklarende vraagstellingen, waarbij het startpunt een verschijnsel is waarvoor men
vervolgens één of meer verklaringen zoekt. Deze zijn te herkennen aan woorden als waarom, waardoor, hoe
komt het dat en wat is de reden voor…? Bij dergelijke verklarende vraagstellingen gaan onderzoekers vaak te
rade bij eerdere theoretische inzichten om te komen tot zogenaamde hypothesen: stellige verwachtingen over
bepaalde aspecten van de sociale werkelijkheid.
Ten slotte zijn er ook de voorspellende vraagstellingen, waarbij het gaat om concrete voorspellingen van data
die je in het onderzoek verwacht aan te treffen. Het gaat niet om de voorspelling van toekomstige
gebeurtenissen, maar de vraagstelling wordt geformuleerd met termen als ‘tot welke … leidt…?’ en ‘wat
gebeurt er als gevolg van…’. Deze vraagstellingen zijn veelal het uitgangspunt voor het toetsen van hypothesen.
DE DOELSTELLING
Deze geeft aan waarom het onderzoek wordt gedaan, wat beogen de onderzoekers ermee of wat streven ze
ermee na, waarom willen zij een antwoord geven op de vraagstelling van het onderzoek? In wetenschappelijk
onderzoek worden kennisproblemen versus praktijkproblemen onderscheiden. Onderzoek wat over een
kennisprobleem gaat is fundamenteel wetenschappelijk onderzoek. Hiermee beogen onderzoekers meer
kennis en inzicht te verkrijgen om daarmee het kennisprobleem te kunnen oplossen.
In toegepast wetenschappelijk onderzoek vormen praktische problemen van aanwijsbare mensen of groepen
in de samenleving het uitgangspunt voor het onderzoek, onderzoekers beogen data en/of inzichten aan te
dragen die kunnen worden gebruikt bij het vinden en uitproberen van praktische oplossingen voor deze
problemen. Als deze oplossingen relevant of bruikbaar zijn voor andere groepen dan die direct aanwijsbare
betrokkenen spreken we van maatschappelijke relevantie.
De wetenschappelijke en maatschappelijke relevantie van het onderzoek moet worden aangegeven in de
doelstelling van een onderzoek. Kenmerkend voor wetenschappelijke relevantie is het uitgesproken voornemen
om via het geplande onderzoek nieuwe kennis aan het bestaande geheel van wetenschappelijke kennis toe te
voegen. Bij de maatschappelijke relevantie geven onderzoekers aan voor wie de resultaten van het onderzoek
bruikbaar kunnen zijn.
Ook het onderscheid tussen explorerend en toetsend onderzoek is van belang. Een explorerend onderzoek
Pagina 2 van 40
