1Samenvatting week 4 – ZHB I
Samenvatting week 4
De student kan onderscheid maken tussen de verschillende stemmingsstoornissen en kan
aangeven wat de behandeling is gerelateerd aan de fase van de stoornis:
Er zijn meerdere stemmingsstoornissen:
- Depressiviteit: somberheid, traagheid in denken, prikkelbaarheid.
- Bipolaire stoornis: manische episodes afgewisseld met depressieve episodes en
symptoomvrije episodes.
Bij stemmingsstoornissen kunnen psychoses voorkomen, maar dit hoeft niet!
Uit de DSM-V over een manische episode:
A. Een duidelijk herkenbare periode met een abnormale en persisterend verhoogde, expansieve of prikkelbare stemming, en
een abnormaal en persisterend verhoogde doelgerichte activiteit of energie, gedurende minstens één week en het grootste
deel van de dag, bijna elke dag aanwezig (of elke duur wanneer opname in een ziekenhuis noodzakelijk is).
B. Tijdens de periode van de stemmingsstoornis en de toegenomen energie of activiteit zijn drie (of meer) van de volgende
symptomen (vier indien de stemming alleen prikkelbaar is) significante mate aanwezig en wijken deze opvallend af van het
normale gedrag:
- Opgeblazen gevoel van eigenwaarde, of grandiositeit.
- Verminderde slaapbehoefte (bijvoorbeeld voelt zich uitgerust na slechts drie uur slaap).
- Spraakzamer dan gebruikelijk of spreekdrang.
- Gedachtevlucht of de subjectieve beleving dat de gedachten gejaagd zijn.
- Verhoogde afleidbaarheid (dat wil zeggen: de aandacht wordt te gemakkelijk getrokken door onbelangrijke of niet
ter zake doende exterene prikkels), volgens de betrokkene zelf, of door anderen waargenomen.
- Toename van doelgerichte activiteit (ofwel sociaal, op het werk of op school ofwel seksueel) of psychomotorische
agitatie (dat wil zeggen: nutteloze niet-doelgerichte activiteit).
- Zich excessief bezighouden met activiteiten waarbij een grote kans bestaat op pijnlijke gevolgen (bijvoorbeeld
ongeremde koopzucht, seksuele onbezonnenheid of onbezonnen zakelijke investeringen).
C. De stemmingsstoornis is voldoende ernstig om duidelijke beperkingen in het sociale of beroepsmatige functioneren te
veroorzaken, werk, of opname in een ziekenhuis noodzakelijk te maken om schade voor zichzelf of anderen te voorkomen, of
er zijn psychotische kenmerken.
D. De episode kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel (zoals een drug, medicatie of een
andere behandeling) of, een somatische aandoening.1
Bij een manische episode zijn emoties vaak versterkt, ook is de psychomotoriek onrustig/druk. Vaak is
er een verminderde concentratie.
Behandeling bipolaire stoornis:
Een bipolaire stoornis zal zo mogelijk opgelost moeten worden met psychotherapie, zo nodig kan er
worden overgegaan op medicatie:
Bij een ernstige manische episode zijn haloperidol, olanzapine, quetiapine of risperidon de middelen
van eerste keus. Bij een ernstige depressieve episode zijn quetiapine óf de combinatie van olanzapine
met fluoxetine (SSRI) de middelen van eerste keus. Overweeg lithium of valproïnezuur als
monotherapie bij beide soorten episoden.
Als onderhoudsbehandeling van een bipolaire stoornis is lithium het middel van eerste keus, omdat
lithium naast het verminderen van de recidieven van manie en depressie ook de kans op suïcide
vermindert. Overweeg valproïnezuur, quetiapine of olanzapine als tweede keus voor de
onderhoudsbehandeling bij gebleken effectiviteit tijdens de acute behandelfase of bij onvoldoende
effect van lithium of bij onverdraaglijke bijwerkingen ervan. 2
Lithium: wordt voorgeschreven bij een manische episode van een bipolaire stoornis en is een
onderhoudsbehandeling van een bipolaire stoornis. Het werkt pas na 1-2 weken. Lithium heeft een
zeer kleine therapeutische bandbreedte waardoor het oppassen geblazen is met het voorschrijven.
Sommige bijwerkingen zijn afhankelijk van de plasmaspiegel (misselijkheid, hypertonie). Andere
bijwerkingen zijn: nystagmus, cerebellair syndroom, speekselvloed etc.
1 https://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/bipolaire-stoornis/
2 https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/bipolaire_stoornis
,2Samenvatting week 4 – ZHB I
Valproïnezuur kan worden voorgeschreven wanneer lithium niet verdragen wordt.
Carbamazepine kan als onderhoudsbehandeling worden voorgeschreven wanneer lithium niet werkt.
Kenmerken depressie uit de DSM-V:
A. Vijf (of meer) van de volgende symptomen zijn binnen dezelfde periode van twee weken aanwezig geweest en wijken af
het eerdere functioneren; minstens één van de symptomen is ofwel (1) een sombere stemming, ofwel (2) verlies van
interesse of plezier.
NB Hierbij geen symptomen meetellen die duidelijk zijn toe te schrijven aan een somatische aandoening.
- Sombere stemming, gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag, zoals blijkt uit ofwel subjectieve
mededelingen (bijvoorbeeld zich verdrietig, leeg of hopeloos voelen), ofwel observatie door anderen (bijvoorbeeld
heefttranen in de ogen).
- (NB bij kinderen en adolescenten kan de stemming prikkelbaar zijn.)
- Duidelijk verminderd(e) interesse of plezier in alle of bijna alle activiteiten, gedurende het grootste deel van de
dag, bijna elke dag (zoals blijkt uit een subjectieve beschrijving of observatie door anderen).
- Significant gewichtsverlies zonder dat dieet wordt gehouden, of gewichtstoename (bijvoorbeeld meer dan 5% van
het lichaamsgewicht binnen één maand), of bijna elke dag een afgenomen of toegenomen eetlust.
- (NB Bij kinderen moet gedacht worden aan het niet bereiken van de te verwachten gewichtstoename.)
- Insomnia of hypersomnia bijna elke dag
- Psychomotorische agitatie of vertraging, bijna elke dag (waarneembaar door anderen, en niet alleen subjectieve
gevoelens van rusteloosheid of geremd worden).
- Vermoeidheid of verlies van energie, bijna elke dag.
- Gevoelens van waardeloosheid of buitensporige of onterechte schuldgevoelens (die het karakter van een waan
kunnen hebben) bijna elke dag (niet allee zelfverwijt of schuldgevoel over het ziek zijn).
- Verminderd vermogen tot nadenken of concentreren, of besluiteloosheid, bijna elke dag (ofwel subjectief
beschreven ofwel geobserveerd door anderen).
- Recidiverende gedachten aan de dood (niet alleen de vrees om dood te gaan), recidiverende suïcidegedachten
zonder een specifiek of een suïcidepoging, of een specifiek plan om suïcide te plegen 3
Mensen met een depressie hebben vaak verminderde interesse, anhedonie (= geen plezier meer),
spreken vaak trager en soms onduidelijk. Slapen gaat meestal slecht (insomnia, vroeg klaarwakker
zijn) of er wordt juist een overdreven slaappatroon aangenomen. Energieverlies en moeheid zijn
belangrijke kenmerken, ook kan psychomotorische agitatie of remming voorkomen.
Het is van belang dat een episode niet aan fysiologische effecten van een farmacon of somatische
aandoening kan worden toegeschreven. De symptomen bezorgen significante lijdensdruk. De eerste
depressies bij iemand ontstaan meestal op jongvolwassen leeftijd (15-30 jaar).
Behandeling van een depressie:
1. Als het kan moet de (somatische) oorzaak worden weggenomen
2. Psychosociale/psychologische behandeling: vaak 1e keus
3. Farmacologische behandeling (antidepressiva):
- Fluoxetine = serotonineheropnameremmer (SSRI, selectief)
Indicatie: depressie met vooral vitale kenmerken
Werking: remming van heropname van serotonine in het neuron
- Citalopram = SSRI, selectief. Zorgt voor toenemende suïcidaliteit bij jongeren < 18
Indicatie: depressieve periode
Remt selectief de heropname van serotonine in neuron
- Sertraline: SSRI, selectief. Werking pas na 1-2 weken merkbaar
4. Fysische interventies bij uitzonderlijke gevallen (ECT=electroconvulsieve therapie;
lichttherapie)
De student kan op grond van symptomen onderscheid maken tussen de verschillende
angststoornissen en kan aangeven welke behandelingsmogelijkheden er zijn:
3 https://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/depressieve-stemmingsstoornissen/depressie/depressieve-
stoornis-dsm-5
, 3Samenvatting week 4 – ZHB I
- Gegeneraliseerde angststoornis
A. Excessieve angst en bezorgdheid (bange voorgevoelens), die gedurende minstens zes maanden vaker wel dan niet
aanwezig zijn, en betrekking hebben op een aantal gebeurtenissen of activiteiten.
B. De betrokkene vindt het moeilijk de bezorgdheid onder controle te houden.
C. De angst en bezorgdheid gaan gepaard met drie (of meer) van de volgende zes symptomen:
1. Rusteloosheid; opgedraaid of gespannen gevoel.
2. Snel vermoeid raken.
3. Moeite met concentreren of ergens niet op kunnen komen.
4. Prikkelbaarheid.
5. Spierspanning.
6. Slaapstoornis.
D. De angst. de bezorgdheid of de lichamelijke klachten veroorzaken klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in
het sociale of beroepsmatige functioneren of in het functioneren op andere belangrijke terreinen.
E. De stoornis kan niet beter worden verklaard door een andere psychische stoornis. 4
- PTSS
- Specifieke fobie
- Sociale-angststoornis
Symptomen:
Vermijden sociale gedachten; eenzaamheid en door angst voor eenzaamheid geen sociale acties
ondernemen sociale angst
Piekeren over wat er fout zou kunnen gaan; bang voor zelfstandigheid etc.
Vaak gepaard met somatische klachten: vermoeidheid, afvallen/aankomen, spanning en
hyperventilatie.
- Obsessieve-compulsieve dwangstoornis (OCD)
A. Aanwezigheid van obsessies (dwanggedachten), compulsies (dwanghandelingen) of beide:
Obsessies worden gedefinieerd door (1) en (2):
Recidiverende en persisterende gedachten, impulsen of voorstellingen, die gedurende bepaalde momenten van de
stoornis als intrusief (opgedrongen) en ongewenst worden ervaren en bij de meeste betrokkenen duidelijke angst
of lijdensdruk veroorzaken.
De betrokkene probeert deze gedachten, impulsen of voorstellingen te negeren of te onderdrukken, of deze te
neutraliseren met een andere gedachte of handeling (bijvoorbeeld een compulsie).
Compulsies worden gedefinieerd door 1) en (2)::
Repetitieve handelingen (bijvoorbeeld handen wassen, ordenen, controleren) of psychische activiteiten
(bijvoorbeeld bidden, tellen, in gedachten woorden herhalen) waartoe betrokkene zich gedwongen voelt in reactie
op een obsessie of volgens regels die rigide moeten worden toegepast.
De handelingen of psychische activiteiten zijn gericht op het voorkomen of verminderen van de angst of de
lijdensdruk, of op het voorkomen van een bepaalde gevreesde gebeurtenis of situatie; deze handelingen of
psychische activiteiten hebben echter geen reëel verband met datgene wat daardoor moet worden
geneutraliseerd of voorkomen, of zijn duidelijk excessief.
NB Jonge kinderen kunnen niet altijd onder woorden brengen wat het doel is van deze handelingen of psychische
activiteiten.
B. De obsessies of compulsies zijn tijdrovend (zij nemen bijvoorbeeld meer dan een uur per dag in beslag) of
veroorzaken klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in het sociale of beroepsmatig functioneren of in het
functioneren op andere belangrijke terreinen.
C. De obsessieve-compulsieve symptomen kunnen niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van
een middel (zoals een drug of medicatie) of aan een andere somatische oorzaak.
D. De stoornis kan niet beter worden verklaard door de symtomen van een andere psychische oorzaak
(bijvoorbeeld zich overmatig zorgen maken bij de gegeneraliseerde angststoornis; preoccupatie met het het bij de
morfodysfore stoornis; moeite met wegdoen of afstand doen van bezittingen bij de verzamelstoornis; haar
uittrekken bij trichotillomanie; huidpulken bij de excoriatiestoornis; stereotypieën bij de stereotiepe
bewegingsstoornis; geritualiseerd eetgedrag bij eetstoornissen; preoccupatie met middelen of gokken;
preoccupatie met het hebben van een ziekte bij de ziekteangststoornis; seksuele impulsen of fantasieën bij
parafiele stoornissen; impulsen bij disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen; rumineren over
schuld bij de depressieve stoornis; gedachte-inbrenging of preoccupatie die het karakter van een waan hebben bij
schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen; of repetitieve gedragspatronen bij de
autismespectrumstoornis).
4 https://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/angstoornissen/gegeneraliseerde-angststoornis-(gas)/
Samenvatting week 4
De student kan onderscheid maken tussen de verschillende stemmingsstoornissen en kan
aangeven wat de behandeling is gerelateerd aan de fase van de stoornis:
Er zijn meerdere stemmingsstoornissen:
- Depressiviteit: somberheid, traagheid in denken, prikkelbaarheid.
- Bipolaire stoornis: manische episodes afgewisseld met depressieve episodes en
symptoomvrije episodes.
Bij stemmingsstoornissen kunnen psychoses voorkomen, maar dit hoeft niet!
Uit de DSM-V over een manische episode:
A. Een duidelijk herkenbare periode met een abnormale en persisterend verhoogde, expansieve of prikkelbare stemming, en
een abnormaal en persisterend verhoogde doelgerichte activiteit of energie, gedurende minstens één week en het grootste
deel van de dag, bijna elke dag aanwezig (of elke duur wanneer opname in een ziekenhuis noodzakelijk is).
B. Tijdens de periode van de stemmingsstoornis en de toegenomen energie of activiteit zijn drie (of meer) van de volgende
symptomen (vier indien de stemming alleen prikkelbaar is) significante mate aanwezig en wijken deze opvallend af van het
normale gedrag:
- Opgeblazen gevoel van eigenwaarde, of grandiositeit.
- Verminderde slaapbehoefte (bijvoorbeeld voelt zich uitgerust na slechts drie uur slaap).
- Spraakzamer dan gebruikelijk of spreekdrang.
- Gedachtevlucht of de subjectieve beleving dat de gedachten gejaagd zijn.
- Verhoogde afleidbaarheid (dat wil zeggen: de aandacht wordt te gemakkelijk getrokken door onbelangrijke of niet
ter zake doende exterene prikkels), volgens de betrokkene zelf, of door anderen waargenomen.
- Toename van doelgerichte activiteit (ofwel sociaal, op het werk of op school ofwel seksueel) of psychomotorische
agitatie (dat wil zeggen: nutteloze niet-doelgerichte activiteit).
- Zich excessief bezighouden met activiteiten waarbij een grote kans bestaat op pijnlijke gevolgen (bijvoorbeeld
ongeremde koopzucht, seksuele onbezonnenheid of onbezonnen zakelijke investeringen).
C. De stemmingsstoornis is voldoende ernstig om duidelijke beperkingen in het sociale of beroepsmatige functioneren te
veroorzaken, werk, of opname in een ziekenhuis noodzakelijk te maken om schade voor zichzelf of anderen te voorkomen, of
er zijn psychotische kenmerken.
D. De episode kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel (zoals een drug, medicatie of een
andere behandeling) of, een somatische aandoening.1
Bij een manische episode zijn emoties vaak versterkt, ook is de psychomotoriek onrustig/druk. Vaak is
er een verminderde concentratie.
Behandeling bipolaire stoornis:
Een bipolaire stoornis zal zo mogelijk opgelost moeten worden met psychotherapie, zo nodig kan er
worden overgegaan op medicatie:
Bij een ernstige manische episode zijn haloperidol, olanzapine, quetiapine of risperidon de middelen
van eerste keus. Bij een ernstige depressieve episode zijn quetiapine óf de combinatie van olanzapine
met fluoxetine (SSRI) de middelen van eerste keus. Overweeg lithium of valproïnezuur als
monotherapie bij beide soorten episoden.
Als onderhoudsbehandeling van een bipolaire stoornis is lithium het middel van eerste keus, omdat
lithium naast het verminderen van de recidieven van manie en depressie ook de kans op suïcide
vermindert. Overweeg valproïnezuur, quetiapine of olanzapine als tweede keus voor de
onderhoudsbehandeling bij gebleken effectiviteit tijdens de acute behandelfase of bij onvoldoende
effect van lithium of bij onverdraaglijke bijwerkingen ervan. 2
Lithium: wordt voorgeschreven bij een manische episode van een bipolaire stoornis en is een
onderhoudsbehandeling van een bipolaire stoornis. Het werkt pas na 1-2 weken. Lithium heeft een
zeer kleine therapeutische bandbreedte waardoor het oppassen geblazen is met het voorschrijven.
Sommige bijwerkingen zijn afhankelijk van de plasmaspiegel (misselijkheid, hypertonie). Andere
bijwerkingen zijn: nystagmus, cerebellair syndroom, speekselvloed etc.
1 https://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/bipolaire-stoornis/
2 https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/bipolaire_stoornis
,2Samenvatting week 4 – ZHB I
Valproïnezuur kan worden voorgeschreven wanneer lithium niet verdragen wordt.
Carbamazepine kan als onderhoudsbehandeling worden voorgeschreven wanneer lithium niet werkt.
Kenmerken depressie uit de DSM-V:
A. Vijf (of meer) van de volgende symptomen zijn binnen dezelfde periode van twee weken aanwezig geweest en wijken af
het eerdere functioneren; minstens één van de symptomen is ofwel (1) een sombere stemming, ofwel (2) verlies van
interesse of plezier.
NB Hierbij geen symptomen meetellen die duidelijk zijn toe te schrijven aan een somatische aandoening.
- Sombere stemming, gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag, zoals blijkt uit ofwel subjectieve
mededelingen (bijvoorbeeld zich verdrietig, leeg of hopeloos voelen), ofwel observatie door anderen (bijvoorbeeld
heefttranen in de ogen).
- (NB bij kinderen en adolescenten kan de stemming prikkelbaar zijn.)
- Duidelijk verminderd(e) interesse of plezier in alle of bijna alle activiteiten, gedurende het grootste deel van de
dag, bijna elke dag (zoals blijkt uit een subjectieve beschrijving of observatie door anderen).
- Significant gewichtsverlies zonder dat dieet wordt gehouden, of gewichtstoename (bijvoorbeeld meer dan 5% van
het lichaamsgewicht binnen één maand), of bijna elke dag een afgenomen of toegenomen eetlust.
- (NB Bij kinderen moet gedacht worden aan het niet bereiken van de te verwachten gewichtstoename.)
- Insomnia of hypersomnia bijna elke dag
- Psychomotorische agitatie of vertraging, bijna elke dag (waarneembaar door anderen, en niet alleen subjectieve
gevoelens van rusteloosheid of geremd worden).
- Vermoeidheid of verlies van energie, bijna elke dag.
- Gevoelens van waardeloosheid of buitensporige of onterechte schuldgevoelens (die het karakter van een waan
kunnen hebben) bijna elke dag (niet allee zelfverwijt of schuldgevoel over het ziek zijn).
- Verminderd vermogen tot nadenken of concentreren, of besluiteloosheid, bijna elke dag (ofwel subjectief
beschreven ofwel geobserveerd door anderen).
- Recidiverende gedachten aan de dood (niet alleen de vrees om dood te gaan), recidiverende suïcidegedachten
zonder een specifiek of een suïcidepoging, of een specifiek plan om suïcide te plegen 3
Mensen met een depressie hebben vaak verminderde interesse, anhedonie (= geen plezier meer),
spreken vaak trager en soms onduidelijk. Slapen gaat meestal slecht (insomnia, vroeg klaarwakker
zijn) of er wordt juist een overdreven slaappatroon aangenomen. Energieverlies en moeheid zijn
belangrijke kenmerken, ook kan psychomotorische agitatie of remming voorkomen.
Het is van belang dat een episode niet aan fysiologische effecten van een farmacon of somatische
aandoening kan worden toegeschreven. De symptomen bezorgen significante lijdensdruk. De eerste
depressies bij iemand ontstaan meestal op jongvolwassen leeftijd (15-30 jaar).
Behandeling van een depressie:
1. Als het kan moet de (somatische) oorzaak worden weggenomen
2. Psychosociale/psychologische behandeling: vaak 1e keus
3. Farmacologische behandeling (antidepressiva):
- Fluoxetine = serotonineheropnameremmer (SSRI, selectief)
Indicatie: depressie met vooral vitale kenmerken
Werking: remming van heropname van serotonine in het neuron
- Citalopram = SSRI, selectief. Zorgt voor toenemende suïcidaliteit bij jongeren < 18
Indicatie: depressieve periode
Remt selectief de heropname van serotonine in neuron
- Sertraline: SSRI, selectief. Werking pas na 1-2 weken merkbaar
4. Fysische interventies bij uitzonderlijke gevallen (ECT=electroconvulsieve therapie;
lichttherapie)
De student kan op grond van symptomen onderscheid maken tussen de verschillende
angststoornissen en kan aangeven welke behandelingsmogelijkheden er zijn:
3 https://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/depressieve-stemmingsstoornissen/depressie/depressieve-
stoornis-dsm-5
, 3Samenvatting week 4 – ZHB I
- Gegeneraliseerde angststoornis
A. Excessieve angst en bezorgdheid (bange voorgevoelens), die gedurende minstens zes maanden vaker wel dan niet
aanwezig zijn, en betrekking hebben op een aantal gebeurtenissen of activiteiten.
B. De betrokkene vindt het moeilijk de bezorgdheid onder controle te houden.
C. De angst en bezorgdheid gaan gepaard met drie (of meer) van de volgende zes symptomen:
1. Rusteloosheid; opgedraaid of gespannen gevoel.
2. Snel vermoeid raken.
3. Moeite met concentreren of ergens niet op kunnen komen.
4. Prikkelbaarheid.
5. Spierspanning.
6. Slaapstoornis.
D. De angst. de bezorgdheid of de lichamelijke klachten veroorzaken klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in
het sociale of beroepsmatige functioneren of in het functioneren op andere belangrijke terreinen.
E. De stoornis kan niet beter worden verklaard door een andere psychische stoornis. 4
- PTSS
- Specifieke fobie
- Sociale-angststoornis
Symptomen:
Vermijden sociale gedachten; eenzaamheid en door angst voor eenzaamheid geen sociale acties
ondernemen sociale angst
Piekeren over wat er fout zou kunnen gaan; bang voor zelfstandigheid etc.
Vaak gepaard met somatische klachten: vermoeidheid, afvallen/aankomen, spanning en
hyperventilatie.
- Obsessieve-compulsieve dwangstoornis (OCD)
A. Aanwezigheid van obsessies (dwanggedachten), compulsies (dwanghandelingen) of beide:
Obsessies worden gedefinieerd door (1) en (2):
Recidiverende en persisterende gedachten, impulsen of voorstellingen, die gedurende bepaalde momenten van de
stoornis als intrusief (opgedrongen) en ongewenst worden ervaren en bij de meeste betrokkenen duidelijke angst
of lijdensdruk veroorzaken.
De betrokkene probeert deze gedachten, impulsen of voorstellingen te negeren of te onderdrukken, of deze te
neutraliseren met een andere gedachte of handeling (bijvoorbeeld een compulsie).
Compulsies worden gedefinieerd door 1) en (2)::
Repetitieve handelingen (bijvoorbeeld handen wassen, ordenen, controleren) of psychische activiteiten
(bijvoorbeeld bidden, tellen, in gedachten woorden herhalen) waartoe betrokkene zich gedwongen voelt in reactie
op een obsessie of volgens regels die rigide moeten worden toegepast.
De handelingen of psychische activiteiten zijn gericht op het voorkomen of verminderen van de angst of de
lijdensdruk, of op het voorkomen van een bepaalde gevreesde gebeurtenis of situatie; deze handelingen of
psychische activiteiten hebben echter geen reëel verband met datgene wat daardoor moet worden
geneutraliseerd of voorkomen, of zijn duidelijk excessief.
NB Jonge kinderen kunnen niet altijd onder woorden brengen wat het doel is van deze handelingen of psychische
activiteiten.
B. De obsessies of compulsies zijn tijdrovend (zij nemen bijvoorbeeld meer dan een uur per dag in beslag) of
veroorzaken klinisch significante lijdensdruk of beperkingen in het sociale of beroepsmatig functioneren of in het
functioneren op andere belangrijke terreinen.
C. De obsessieve-compulsieve symptomen kunnen niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van
een middel (zoals een drug of medicatie) of aan een andere somatische oorzaak.
D. De stoornis kan niet beter worden verklaard door de symtomen van een andere psychische oorzaak
(bijvoorbeeld zich overmatig zorgen maken bij de gegeneraliseerde angststoornis; preoccupatie met het het bij de
morfodysfore stoornis; moeite met wegdoen of afstand doen van bezittingen bij de verzamelstoornis; haar
uittrekken bij trichotillomanie; huidpulken bij de excoriatiestoornis; stereotypieën bij de stereotiepe
bewegingsstoornis; geritualiseerd eetgedrag bij eetstoornissen; preoccupatie met middelen of gokken;
preoccupatie met het hebben van een ziekte bij de ziekteangststoornis; seksuele impulsen of fantasieën bij
parafiele stoornissen; impulsen bij disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen; rumineren over
schuld bij de depressieve stoornis; gedachte-inbrenging of preoccupatie die het karakter van een waan hebben bij
schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen; of repetitieve gedragspatronen bij de
autismespectrumstoornis).
4 https://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/angstoornissen/gegeneraliseerde-angststoornis-(gas)/
