Begrippenlijst Sociale psychologie
Hoofdstuk1: Mensen in groepen
Begrip Betekenis
Groepsdynamica Is de wetenschappelijke discipline die processen in groepen en het groepsbedrag
bestudeert.
Sociale Is de wetenschap die zich bezighoudt met de manier waarop de gedragingen, gevoelens,
psychologie wensen en opvattingen van mensen worden beïnvloed door de sociale omgeving waarin
ze verkennen
Collectief Gemeenschappelijke wens/gedachte en daardoor de controle over hun gedrag verliezen
Individualistische - Verklaringen voor het gedrag van groepsleden worden gezocht in hun
opvattingen, motieven en persoonskenmerken.
Groepsgerichte - In de tweede opvatting stelt dat de groep een eigen identiteit heeft en dat het
gedrag van de groepsleden daardoor wordt beïnvloed. De eigen identiteit van
groepen kan worden bestudeerd en de kenmerken van groepen kunnen worden
vastgesteld.
Interactionele - De derde opvatting stelt dat het gedrag van groepsleden zowel bepaald wordt
benadering door hun persoonseigenschappen als door de kenmerken van de groep waarvan
ze deel uitmaken.
Kenmerken van - Interactie: er moet sprake zijn van een regelmatige interactie tussen twee of meer
een groep personen.
- Identiteit: de personen die regelmatig met elkaar omgaan moeten het gevoel
hebben een groep te zijn.
- Doelen: de personen die met elkaar omgaan hebben gemeenschappelijke doelen.
- Afhankelijkheid: de personen die met elkaar omgaan hebben elkaar nodig om die
gemeenschappelijke doelen te kunnen bereiken.
Soorten groepen
O.b.v. functie 1. Overleggen, beoordelen en besluiten
2. Produceren
3. Vrije tijd en recreatie
4. Politiek, geloof, opvattingen
5. Therapie
Formeel - Er is sprake van een formele groep als de leden van de groep zijn aangesteld.
Informeel - Er is sprake van een informele groep als deze spontaan en zonder druk van
buitenaf tot stand zijn gekomen.
Reëel - We spreken over reële groepen wanneer de groepsleden in elkaars nabijheid zijn,
zodat zij op een directe manier face-to-face kunnen functioneren.
Virtueel - Het is ook mogelijk om in een groepsverband samen te werken, zonder in elkaars
nabijheid te zijn. Bijvoorbeeld communicatie uitsluitend via elektronische weg.
We spreken dan over een virtuele groep.
,Vijf structurele 1. Communicatiepatronen: de manier waarop groepsleden met elkaar omgaan.
kenmerken van 2. Status en invloed: bij het bestuderen van groepen wordt snel duidelijk wie de
groepen meeste invloed uitoefenen op het reilen en zeilen van de groep.
3. Rollen: zowel in formele als in informele groepen kunnen groepsleden bepaalde
rollen vervullen.
4. Normen: na verloop van tijd ontstaat er en een groep bepaalde opvattingen over
hoe men met elkaar om dient te gaan.
5. Affectieve relaties: uit de manier waarop groepsleden met elkaar omgaan, blijkt
welk patroon van affectieve relaties er tussen groepsleden ontstaan.
Groepsdynamisch Hieronder staan een aantal onderwerpen die in de groepsdynamica bestudeerd
onderzoek worden:
- Hoe ontwikkelt een verzameling mensen zich tot een groep?
- Wat is het eigene aan de groep en welke kenmerken bepalen dat eigene?
- Hoe beïnvloeden de groepsleden elkaar?
- Hoe functioneren groepsleden en hoe kan dat functioneren verbeterd worden.
Observatie Het bestuderen van het gedrag van mensen door ernaar te kijken en die gedragingen te
beschrijven/of te scoren.
Participerend & De onderzoeker die het groepsproces observeert, maar tevens deelneemt aan het
buitenstaander groepsproces, maakt gebruik van participerende observatie. Bij observeren als
buitenstaander is de observator geen groepslid en neemt niet deel aan het
groepsproces.
Ongestructureerd & Bij een ongestructureerde observatie leg je van tevoren niet vast naar welke
gestructureerd gedragingen je wilt kijken en hoe je deze wilt scoren, maar houd je een dagboek bij
waarbij je alles opschrijft wat je is opgevallen. Bij de gestructureerde vorm van
observatie wordt gebruik gemaakt van nauwkeurig omschreven gedragingen die
gescoord moeten worden.
Observatiesysteem Met dit observatiesysteem is na te gaan welke bijdragen de groepsleden leveren en
IPA van Bates welke rol ze in de groep vervullen. Ook is na te gaan hoe de groepsleden verschillen in
hun inzet en inbreng
Surveyonderzoek Met survey-onderzoek kan bijvoorbeeld worden vastgesteld in welke mate de
groepsleden in een team gericht zijn op eigen gewin en zich individualistisch opstellen,
of zich juist willen inspannen voor het gezamenlijk resultaat en zich coöperatief
opstellen.
Correlatieonderzoek Hierin wordt vastgesteld hoe sterk de samenhang is tussen verschijnselen.
Positieve & Er is sprake van positieve samenhang tussen twee verschijnselen als met de toename
negatieve van het ene verschijnsel ook het andere verschijnsel toeneemt.
samenhang Er is sprake van een negatieve samenhang tussen twee verschijnselen, als de toename
van het ene verschijnsel gepaard gaat met een afname van het andere verschijnsel.
Experimenteel Met experimenteel onderzoek kan wetenschappelijk worden vastgesteld wat de
onderzoek oorzaken zijn van een bepaald verschijnsel.
, Hoofdstuk 2: Functies van groepen en groepsontwikkeling
Verklaringen waarom mensen in groepen leven:
Evolutionair & - Volgens de evolutietheorie van Darwin is er bij levende organismen sprake van
Biologisch een natuurlijke selectie volgens het principe van survival of the fittest. Mensen
die de neiging hebben om in een groepsverband te leven, zullen beter overleven
in een bedreigende omstandigheden dan mensen die deze neiging niet hebben.
Deze natuurlijke selectie zorgt ervoor dat deze eigenschap voortaan biologisch
verankerd is in de menselijke soort.
Psychologisch - Mensen leven in groepen, omdat daardoor een aantal psychologische behoeften
bevredigd kunnen worden deze zijn:
1. De behoefte ergens bij te horen
2. De behoefte aan informatie
3. De behoefte aan sociale steun.
Cultureel - Het leven in een groepsverband wordt dan een onderdeel van de cultuur van
samenleving en die cultuur wordt doorgegeven aan nieuwe leden, door
opvoeding en door voor te doen.
Cognitief - Mensen hebben diverse cognitieve overwegingen om lid te van een groep te
worden of te blijven. Soms is de deelname van een groep een noodzakelijke
voorwaarde om iets aantrekkelijks te bereiken.
Sociaal-emotionele Bij het sociaal-emotionele determinanten van keuze van groepsleden gaat het om de
determinanten van interpersoonlijke attractie. Denk hierbij aan fysieke aantrekkelijkheid, gelijkenis tussen
groepsvorming de groepsleden, de status die iemand ontleent en vriendelijkheid van mensen die
kunnen bijdrage tot vorming.
Taakgerichte Mensen kunnen besluiten om een groep te vormen, of hierbij toe te treden vanwege de
determinanten van aantrekkelijkheid van de groepsactiviteiten of groepsdoelen. Ook kan iemand lid
groepsvorming worden om eigen doelen te bereiken.
Vijf fasen van 1. Oriëntatiefase
groepsontwikkeling 2. Conflictfase
3. Stabilisatiefase
4. Presentatiefase
5. Beëindigingfase
Lineair & Cyclisch Er is sprake van een lineair proces, als een groep pas in de volgende fase terechtkomt,
proces als de voorgaande fase is beëindigd.
Het verloop van de ontwikkeling van groepen laat zien dat men van tijd tot tijd
terugspringt naar een voorafgaande fase, ook wel een cyclisch proces genoemd.
Hoofdstuk1: Mensen in groepen
Begrip Betekenis
Groepsdynamica Is de wetenschappelijke discipline die processen in groepen en het groepsbedrag
bestudeert.
Sociale Is de wetenschap die zich bezighoudt met de manier waarop de gedragingen, gevoelens,
psychologie wensen en opvattingen van mensen worden beïnvloed door de sociale omgeving waarin
ze verkennen
Collectief Gemeenschappelijke wens/gedachte en daardoor de controle over hun gedrag verliezen
Individualistische - Verklaringen voor het gedrag van groepsleden worden gezocht in hun
opvattingen, motieven en persoonskenmerken.
Groepsgerichte - In de tweede opvatting stelt dat de groep een eigen identiteit heeft en dat het
gedrag van de groepsleden daardoor wordt beïnvloed. De eigen identiteit van
groepen kan worden bestudeerd en de kenmerken van groepen kunnen worden
vastgesteld.
Interactionele - De derde opvatting stelt dat het gedrag van groepsleden zowel bepaald wordt
benadering door hun persoonseigenschappen als door de kenmerken van de groep waarvan
ze deel uitmaken.
Kenmerken van - Interactie: er moet sprake zijn van een regelmatige interactie tussen twee of meer
een groep personen.
- Identiteit: de personen die regelmatig met elkaar omgaan moeten het gevoel
hebben een groep te zijn.
- Doelen: de personen die met elkaar omgaan hebben gemeenschappelijke doelen.
- Afhankelijkheid: de personen die met elkaar omgaan hebben elkaar nodig om die
gemeenschappelijke doelen te kunnen bereiken.
Soorten groepen
O.b.v. functie 1. Overleggen, beoordelen en besluiten
2. Produceren
3. Vrije tijd en recreatie
4. Politiek, geloof, opvattingen
5. Therapie
Formeel - Er is sprake van een formele groep als de leden van de groep zijn aangesteld.
Informeel - Er is sprake van een informele groep als deze spontaan en zonder druk van
buitenaf tot stand zijn gekomen.
Reëel - We spreken over reële groepen wanneer de groepsleden in elkaars nabijheid zijn,
zodat zij op een directe manier face-to-face kunnen functioneren.
Virtueel - Het is ook mogelijk om in een groepsverband samen te werken, zonder in elkaars
nabijheid te zijn. Bijvoorbeeld communicatie uitsluitend via elektronische weg.
We spreken dan over een virtuele groep.
,Vijf structurele 1. Communicatiepatronen: de manier waarop groepsleden met elkaar omgaan.
kenmerken van 2. Status en invloed: bij het bestuderen van groepen wordt snel duidelijk wie de
groepen meeste invloed uitoefenen op het reilen en zeilen van de groep.
3. Rollen: zowel in formele als in informele groepen kunnen groepsleden bepaalde
rollen vervullen.
4. Normen: na verloop van tijd ontstaat er en een groep bepaalde opvattingen over
hoe men met elkaar om dient te gaan.
5. Affectieve relaties: uit de manier waarop groepsleden met elkaar omgaan, blijkt
welk patroon van affectieve relaties er tussen groepsleden ontstaan.
Groepsdynamisch Hieronder staan een aantal onderwerpen die in de groepsdynamica bestudeerd
onderzoek worden:
- Hoe ontwikkelt een verzameling mensen zich tot een groep?
- Wat is het eigene aan de groep en welke kenmerken bepalen dat eigene?
- Hoe beïnvloeden de groepsleden elkaar?
- Hoe functioneren groepsleden en hoe kan dat functioneren verbeterd worden.
Observatie Het bestuderen van het gedrag van mensen door ernaar te kijken en die gedragingen te
beschrijven/of te scoren.
Participerend & De onderzoeker die het groepsproces observeert, maar tevens deelneemt aan het
buitenstaander groepsproces, maakt gebruik van participerende observatie. Bij observeren als
buitenstaander is de observator geen groepslid en neemt niet deel aan het
groepsproces.
Ongestructureerd & Bij een ongestructureerde observatie leg je van tevoren niet vast naar welke
gestructureerd gedragingen je wilt kijken en hoe je deze wilt scoren, maar houd je een dagboek bij
waarbij je alles opschrijft wat je is opgevallen. Bij de gestructureerde vorm van
observatie wordt gebruik gemaakt van nauwkeurig omschreven gedragingen die
gescoord moeten worden.
Observatiesysteem Met dit observatiesysteem is na te gaan welke bijdragen de groepsleden leveren en
IPA van Bates welke rol ze in de groep vervullen. Ook is na te gaan hoe de groepsleden verschillen in
hun inzet en inbreng
Surveyonderzoek Met survey-onderzoek kan bijvoorbeeld worden vastgesteld in welke mate de
groepsleden in een team gericht zijn op eigen gewin en zich individualistisch opstellen,
of zich juist willen inspannen voor het gezamenlijk resultaat en zich coöperatief
opstellen.
Correlatieonderzoek Hierin wordt vastgesteld hoe sterk de samenhang is tussen verschijnselen.
Positieve & Er is sprake van positieve samenhang tussen twee verschijnselen als met de toename
negatieve van het ene verschijnsel ook het andere verschijnsel toeneemt.
samenhang Er is sprake van een negatieve samenhang tussen twee verschijnselen, als de toename
van het ene verschijnsel gepaard gaat met een afname van het andere verschijnsel.
Experimenteel Met experimenteel onderzoek kan wetenschappelijk worden vastgesteld wat de
onderzoek oorzaken zijn van een bepaald verschijnsel.
, Hoofdstuk 2: Functies van groepen en groepsontwikkeling
Verklaringen waarom mensen in groepen leven:
Evolutionair & - Volgens de evolutietheorie van Darwin is er bij levende organismen sprake van
Biologisch een natuurlijke selectie volgens het principe van survival of the fittest. Mensen
die de neiging hebben om in een groepsverband te leven, zullen beter overleven
in een bedreigende omstandigheden dan mensen die deze neiging niet hebben.
Deze natuurlijke selectie zorgt ervoor dat deze eigenschap voortaan biologisch
verankerd is in de menselijke soort.
Psychologisch - Mensen leven in groepen, omdat daardoor een aantal psychologische behoeften
bevredigd kunnen worden deze zijn:
1. De behoefte ergens bij te horen
2. De behoefte aan informatie
3. De behoefte aan sociale steun.
Cultureel - Het leven in een groepsverband wordt dan een onderdeel van de cultuur van
samenleving en die cultuur wordt doorgegeven aan nieuwe leden, door
opvoeding en door voor te doen.
Cognitief - Mensen hebben diverse cognitieve overwegingen om lid te van een groep te
worden of te blijven. Soms is de deelname van een groep een noodzakelijke
voorwaarde om iets aantrekkelijks te bereiken.
Sociaal-emotionele Bij het sociaal-emotionele determinanten van keuze van groepsleden gaat het om de
determinanten van interpersoonlijke attractie. Denk hierbij aan fysieke aantrekkelijkheid, gelijkenis tussen
groepsvorming de groepsleden, de status die iemand ontleent en vriendelijkheid van mensen die
kunnen bijdrage tot vorming.
Taakgerichte Mensen kunnen besluiten om een groep te vormen, of hierbij toe te treden vanwege de
determinanten van aantrekkelijkheid van de groepsactiviteiten of groepsdoelen. Ook kan iemand lid
groepsvorming worden om eigen doelen te bereiken.
Vijf fasen van 1. Oriëntatiefase
groepsontwikkeling 2. Conflictfase
3. Stabilisatiefase
4. Presentatiefase
5. Beëindigingfase
Lineair & Cyclisch Er is sprake van een lineair proces, als een groep pas in de volgende fase terechtkomt,
proces als de voorgaande fase is beëindigd.
Het verloop van de ontwikkeling van groepen laat zien dat men van tijd tot tijd
terugspringt naar een voorafgaande fase, ook wel een cyclisch proces genoemd.
