Literatuur Opvoeden van personen met
beperkingen 1
Inhoudsopgave
Introductie....................................................................................................................................................................................................3
Maandag 5 februari – Introductie vak; AAIDD + ICF uitleg..................................................................3
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 14 & 17....................................................3
Buntinx & Schalock (2010). Models of Disability, Quality of Life, and Individualized Supports:
Implications for Professional Practice in Intellectual Disability.......................................................9
WHO (ICF). De ICF. Een classificatie voor het beschrijven van het functioneren van mensen
inclusief factoren die op dat functioneren van invloed zijn..........................................................12
Van der Putten, Vlaskamp, Luijkx & Poppes (2017). Kinderen en volwassenen met zeer ernstige
verstandelijke en meervoudige beperkingen. Tijd voor een nieuw perspectief............................13
Motorische beperkingen & Early Childhood................................................................................................................................................15
Woensdag 7 februari – Motorische ontwikkeling & Kinderrevalidatie..............................................15
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 13 & 24..................................................15
Vrijdag 9 februari – Diagnosegroepen kinderrevalidatie...................................................................21
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 24 & 25 & 26..........................................21
Ferguson, Jelsma, Versfeld & Smits-Engelsman (2014). Using the ICF Framework to Explore the
Multiple Interacting Factors Associated with Developmental Coordination Disorder...................26
Vrijdag 16 februari – Instrumenten / diagnostiek.............................................................................27
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 14...........................................................27
Finello (2011). Collaboration in the assessment and diagnosis of preschoolers: challenges and
opportunities................................................................................................................................27
Maandag 19 februari – Beperkingen bij jonge kinderen...................................................................29
Visser, Ruiter, Van der Meulen, Ruijssenaars & Timmerman (2012). A review of standardized
developmental assessment instruments for young children and their applicability for children
with special needs........................................................................................................................29
Visser, Ruiter, Van der Meulen, Ruijssenaars & Timmerman (2013). Validity and suitability of the
Bayley-III low Motor/Vision version: A comparative study among young children with and
without motor and/or visual impairments...................................................................................30
Verstandelijke beperking............................................................................................................................................................................ 31
Vrijdag 23 februari – Het perspectief van ouders.............................................................................31
Jansen (2014). Samen wijzer: een zorg minder. Samenwerken met ouders in de professionele
ondersteuning aan mensen met (zeer) ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen.....31
Luijkx, van der Putten & Vlaskamp (2017). Time use of parents raising children with severe of
profound intellectual and multiple disabilities.............................................................................33
Maandag 5 maart – Diagnostiek algemeen VB + EMB......................................................................34
1
, Hiemstra, Vlaskamp & Wiersma (2007). Individual focus in an activity centre: an observational
study among persons with profound and multiple disabilities.....................................................34
Kraijer & Plas (2014). Handboek psychodiagnostiek en beperkte begaafdheid. Hoofdstuk 1 –
Uitgangspunten, begrippen en praktische aanwijzingen..............................................................35
Woensdag 7 maart – Gezondheidsproblemen..................................................................................41
Oeseburg, Dijkstra, Groothoff, Reijneveld & Jansen (2011). Prevalence of chronic health
conditions in children with intellectual disability: a systematic literature review.........................41
Vrijdag 9 maart – Syndromen...........................................................................................................42
Oliver, Woodcock, & Adams (2010). The importance of aetiology of intellectual disability..........42
O'Hara, McCarthy & Bouras (2010). Intellectual disability and ill health: a review of the evidence.
......................................................................................................................................................44
Maandag 12 maart – Motorische activering.....................................................................................45
Van der Putten (2014). In de voetsporen van Bladergroen ….......................................................45
Woensdag 14 maart – Instrumenten/diagnostiek............................................................................48
Kraijer & Plas (2014). Handboek psychodiagnostiek en beperkte begaafdheid. Hoofdstuk 1 –
Uitgangspunten, begrippen en praktische aanwijzingen..............................................................48
Vrijdag 16 maart – Mensen met een licht verstandelijke beperking.................................................48
Drost & Brada (2014). Je kunt meer dan je denkt. Positieve kenmerken van mensen met een
Licht Verstandelijke Beperking......................................................................................................48
Drost & Brada (2015). Van boefje tot crimineel. Dossieronderzoek naar minderjarige veelplegers
in Friesland...................................................................................................................................50
Maandag 19 maart – Pijn/kwaliteit van bestaan..............................................................................52
Petry & Maes (2014). Domeinen van kwaliteit van leven van mensen met (zeer) ernstige
meervoudige beperkingen; het perspectief van ouders en begeleiders.......................................52
De Knegt, Pieper, Lobobozoo, Schuengel, Evenhuis, Passchier & Scherder (2013). Behavioral pain
indicators in people with intellectual disabilities: a systematic review.........................................54
Woensdag 21 maart – Gedragsproblemen.......................................................................................54
Poppes (2014). Wat is het probleem nu? Gedragsproblemen bij mensen met een ernstige
verstandelijke en meervoudige beperking....................................................................................54
Poppes, van der Putten, Ten Brug & Vlaskamp (2016). Staff attributions of the causes of
challenging behavior in children and adults with profound intellectual and multiple disabilities 56
Zintuiglijke beperkingen..............................................................................................................................................................................56
Vrijdag 23 maart – Visuele beperkingen...........................................................................................56
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 11...........................................................56
Damen, Janssen, Ruijssenaars & Schuengel (2015). Communication between children with
deafness, blindness and deafblindness and their social partners: and intersubjective
developmental perspective..........................................................................................................59
Looijestijn (2011). Kinderen met visuele beperkingen..................................................................59
Maandag 26 maart – Auditieve beperkingen....................................................................................62
2
, Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 10...........................................................62
Peterson, O’Reilly & Wellman (2016). Deaf and hearing children’s development of theory of
mind, peer popularity and leadership during middle childhood...................................................66
Woensdag 28 maart – Doofblindheid...............................................................................................67
Janssen, Martens & Ruijssenaars (2011). Kinderen met doofblindheid........................................67
Boers, Janssen, Minnaert & Ruijssenaars (2013). The application of dynamic assessment in
people communicating at a prelinguistic level: a descriptive review of the literature..................69
Introductie
Maandag 5 februari – Introductie vak; AAIDD + ICF uitleg
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 14 & 17
Hoofdstuk 14 Patterns in Development and Disability
Dit hoofdstuk beschrijft hoe een beperking ontstaat uit verstoringen in typische patronen van ontwikkeling.
Definiëren van beperking
Een beperking verwijst naar een afname van het vermogen om een actie te ondernemen, een activiteit uit te
oefenen of eraan deel te nemen in een praktijksituatie.
Historisch gezien werd een beperking voornamelijk in termen van een individuele, fysieke, cognitieve of
psychologische beperking. Tegenwoordig wordt een beperking meer gedefinieerd in relatie tot de ecologische
en omgevingscontext.
Gedrags- en functionele overwegingen
Specifieke diagnoses van een beperking worden gedefinieerd op basis van het patroon van sterke en zwakke
punten die worden waargenomen binnen en tussen functionele domeinen, zonder expliciete verwijzing naar de
3
, medische, genetische of omgevingsfactoren die verband kunnen houden met de vorming of expressie van die
beperking.
Voorbeeld: DSM-classificaties.
Etiologische overwegingen in de definitie van een beperking
Een etiologische diagnose definieert de exacte oorzaak van een ziekte of stoornis. Dit houdt vaak medisch
testen in.
De relatie tussen etiologische diagnoses en diagnose van beperking is complex. Vaak grote variatie binnen een
bepaalde groep met een bepaalde stoornis.
Een specifieke etiologische diagnose kan gebaseerd zijn op medische en fysieke onderzoeksbevindingen alleen,
maar aanvullend testen is in veel gevallen nodig om een diagnose te identificeren of te bevestigen.
Maatschappelijk, cultureel en therapeutische overwegingen
Twee veel gebruikte modellen voor diagnose van beperkingen zijn: NCMRR (vooral nuttig bij planning van
interventies) en ICF.
National Center for Medical Rehabilitation Research International Classification of Functioning, Disability
(NCMRR) and Health (ICF)
Pathopsychologie: onderbreking of interferentie met Lichaamsfuncties & structuren: functionele
normale fysiologie of ontwikkeling kenmerken van verschillende lichaamssystemen en
Kenmerken individu -structuren
Beschadiging: verlies of abnormaliteiten van Activiteiten: taken en acties van een persoon
cognitieve, emotionele, fysiologische of anatomische
structuur of functie
Kenmerken individu
Functionele beperking: beperking of gebrek aan Participatie: integratie van activiteiten en
vermogen om een actie uit te voeren binnen betrokkenheid in real-life situaties
verwachte parameters voor een bepaald orgaan of
orgaansysteem
Kenmerken individu
Beperking: een onvermogen of beperking in de Omgevingsfactoren: aspecten van de fysieke,
uitvoering van taken, activiteiten en rollen in die maatschappelijke en culturele omgeving die de
mate die verwacht worden binnen de fysieke en functie beïnvloeden
sociale context
Interactie tussen individu en omgevingskenmerken
Sociale beperking: beperkingen toe te schrijven aan
maatschappelijke of fysieke barrières die de toegang
verhinderen tot mogelijkheden voor volledige
deelname aan de samenleving
Omgevingskenmerken
Wettelijke overwegingen
Wettelijke definities van een beperking zijn nauw samengesteld op basis van de aanwezigheid of afwezigheid
van functionele beperkingen, omdat deze betrekking hebben op wettelijke opdrachten om deze tekorten aan te
pakken.
Hieruit volgt een beschrijving in algemene termen, die een onderscheid maakt tussen typische en atypische
ontwikkeling.
Definiëren van ontwikkeling
Ontwikkeling in algemene zin kan verwijzen naar iets dat verandert over de tijd, maar het beschrijft meestal een
organisch proces of verandering.
In dit boek wordt ontwikkeling gebruikt waar het verwijst naar veranderingen in het menselijk denken, gedrag
en functioneren.
Menselijke ontwikkeling is erg gevarieerd maar wel redelijk voorspelbaar, en wordt gedefinieerd als:
ontwikkeling verwijst naar de kenmerkende, voorspelbare manieren waarop gedrag verandert gedurende de
menselijke levenscyclus.
Gedrag verwijst naar elke actie die een persoon kan uitvoerend en iemand anders kan waarnemen.
4
beperkingen 1
Inhoudsopgave
Introductie....................................................................................................................................................................................................3
Maandag 5 februari – Introductie vak; AAIDD + ICF uitleg..................................................................3
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 14 & 17....................................................3
Buntinx & Schalock (2010). Models of Disability, Quality of Life, and Individualized Supports:
Implications for Professional Practice in Intellectual Disability.......................................................9
WHO (ICF). De ICF. Een classificatie voor het beschrijven van het functioneren van mensen
inclusief factoren die op dat functioneren van invloed zijn..........................................................12
Van der Putten, Vlaskamp, Luijkx & Poppes (2017). Kinderen en volwassenen met zeer ernstige
verstandelijke en meervoudige beperkingen. Tijd voor een nieuw perspectief............................13
Motorische beperkingen & Early Childhood................................................................................................................................................15
Woensdag 7 februari – Motorische ontwikkeling & Kinderrevalidatie..............................................15
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 13 & 24..................................................15
Vrijdag 9 februari – Diagnosegroepen kinderrevalidatie...................................................................21
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 24 & 25 & 26..........................................21
Ferguson, Jelsma, Versfeld & Smits-Engelsman (2014). Using the ICF Framework to Explore the
Multiple Interacting Factors Associated with Developmental Coordination Disorder...................26
Vrijdag 16 februari – Instrumenten / diagnostiek.............................................................................27
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 14...........................................................27
Finello (2011). Collaboration in the assessment and diagnosis of preschoolers: challenges and
opportunities................................................................................................................................27
Maandag 19 februari – Beperkingen bij jonge kinderen...................................................................29
Visser, Ruiter, Van der Meulen, Ruijssenaars & Timmerman (2012). A review of standardized
developmental assessment instruments for young children and their applicability for children
with special needs........................................................................................................................29
Visser, Ruiter, Van der Meulen, Ruijssenaars & Timmerman (2013). Validity and suitability of the
Bayley-III low Motor/Vision version: A comparative study among young children with and
without motor and/or visual impairments...................................................................................30
Verstandelijke beperking............................................................................................................................................................................ 31
Vrijdag 23 februari – Het perspectief van ouders.............................................................................31
Jansen (2014). Samen wijzer: een zorg minder. Samenwerken met ouders in de professionele
ondersteuning aan mensen met (zeer) ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen.....31
Luijkx, van der Putten & Vlaskamp (2017). Time use of parents raising children with severe of
profound intellectual and multiple disabilities.............................................................................33
Maandag 5 maart – Diagnostiek algemeen VB + EMB......................................................................34
1
, Hiemstra, Vlaskamp & Wiersma (2007). Individual focus in an activity centre: an observational
study among persons with profound and multiple disabilities.....................................................34
Kraijer & Plas (2014). Handboek psychodiagnostiek en beperkte begaafdheid. Hoofdstuk 1 –
Uitgangspunten, begrippen en praktische aanwijzingen..............................................................35
Woensdag 7 maart – Gezondheidsproblemen..................................................................................41
Oeseburg, Dijkstra, Groothoff, Reijneveld & Jansen (2011). Prevalence of chronic health
conditions in children with intellectual disability: a systematic literature review.........................41
Vrijdag 9 maart – Syndromen...........................................................................................................42
Oliver, Woodcock, & Adams (2010). The importance of aetiology of intellectual disability..........42
O'Hara, McCarthy & Bouras (2010). Intellectual disability and ill health: a review of the evidence.
......................................................................................................................................................44
Maandag 12 maart – Motorische activering.....................................................................................45
Van der Putten (2014). In de voetsporen van Bladergroen ….......................................................45
Woensdag 14 maart – Instrumenten/diagnostiek............................................................................48
Kraijer & Plas (2014). Handboek psychodiagnostiek en beperkte begaafdheid. Hoofdstuk 1 –
Uitgangspunten, begrippen en praktische aanwijzingen..............................................................48
Vrijdag 16 maart – Mensen met een licht verstandelijke beperking.................................................48
Drost & Brada (2014). Je kunt meer dan je denkt. Positieve kenmerken van mensen met een
Licht Verstandelijke Beperking......................................................................................................48
Drost & Brada (2015). Van boefje tot crimineel. Dossieronderzoek naar minderjarige veelplegers
in Friesland...................................................................................................................................50
Maandag 19 maart – Pijn/kwaliteit van bestaan..............................................................................52
Petry & Maes (2014). Domeinen van kwaliteit van leven van mensen met (zeer) ernstige
meervoudige beperkingen; het perspectief van ouders en begeleiders.......................................52
De Knegt, Pieper, Lobobozoo, Schuengel, Evenhuis, Passchier & Scherder (2013). Behavioral pain
indicators in people with intellectual disabilities: a systematic review.........................................54
Woensdag 21 maart – Gedragsproblemen.......................................................................................54
Poppes (2014). Wat is het probleem nu? Gedragsproblemen bij mensen met een ernstige
verstandelijke en meervoudige beperking....................................................................................54
Poppes, van der Putten, Ten Brug & Vlaskamp (2016). Staff attributions of the causes of
challenging behavior in children and adults with profound intellectual and multiple disabilities 56
Zintuiglijke beperkingen..............................................................................................................................................................................56
Vrijdag 23 maart – Visuele beperkingen...........................................................................................56
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 11...........................................................56
Damen, Janssen, Ruijssenaars & Schuengel (2015). Communication between children with
deafness, blindness and deafblindness and their social partners: and intersubjective
developmental perspective..........................................................................................................59
Looijestijn (2011). Kinderen met visuele beperkingen..................................................................59
Maandag 26 maart – Auditieve beperkingen....................................................................................62
2
, Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 10...........................................................62
Peterson, O’Reilly & Wellman (2016). Deaf and hearing children’s development of theory of
mind, peer popularity and leadership during middle childhood...................................................66
Woensdag 28 maart – Doofblindheid...............................................................................................67
Janssen, Martens & Ruijssenaars (2011). Kinderen met doofblindheid........................................67
Boers, Janssen, Minnaert & Ruijssenaars (2013). The application of dynamic assessment in
people communicating at a prelinguistic level: a descriptive review of the literature..................69
Introductie
Maandag 5 februari – Introductie vak; AAIDD + ICF uitleg
Batshaw (2013). Children with disabilities – Hoofdstuk 14 & 17
Hoofdstuk 14 Patterns in Development and Disability
Dit hoofdstuk beschrijft hoe een beperking ontstaat uit verstoringen in typische patronen van ontwikkeling.
Definiëren van beperking
Een beperking verwijst naar een afname van het vermogen om een actie te ondernemen, een activiteit uit te
oefenen of eraan deel te nemen in een praktijksituatie.
Historisch gezien werd een beperking voornamelijk in termen van een individuele, fysieke, cognitieve of
psychologische beperking. Tegenwoordig wordt een beperking meer gedefinieerd in relatie tot de ecologische
en omgevingscontext.
Gedrags- en functionele overwegingen
Specifieke diagnoses van een beperking worden gedefinieerd op basis van het patroon van sterke en zwakke
punten die worden waargenomen binnen en tussen functionele domeinen, zonder expliciete verwijzing naar de
3
, medische, genetische of omgevingsfactoren die verband kunnen houden met de vorming of expressie van die
beperking.
Voorbeeld: DSM-classificaties.
Etiologische overwegingen in de definitie van een beperking
Een etiologische diagnose definieert de exacte oorzaak van een ziekte of stoornis. Dit houdt vaak medisch
testen in.
De relatie tussen etiologische diagnoses en diagnose van beperking is complex. Vaak grote variatie binnen een
bepaalde groep met een bepaalde stoornis.
Een specifieke etiologische diagnose kan gebaseerd zijn op medische en fysieke onderzoeksbevindingen alleen,
maar aanvullend testen is in veel gevallen nodig om een diagnose te identificeren of te bevestigen.
Maatschappelijk, cultureel en therapeutische overwegingen
Twee veel gebruikte modellen voor diagnose van beperkingen zijn: NCMRR (vooral nuttig bij planning van
interventies) en ICF.
National Center for Medical Rehabilitation Research International Classification of Functioning, Disability
(NCMRR) and Health (ICF)
Pathopsychologie: onderbreking of interferentie met Lichaamsfuncties & structuren: functionele
normale fysiologie of ontwikkeling kenmerken van verschillende lichaamssystemen en
Kenmerken individu -structuren
Beschadiging: verlies of abnormaliteiten van Activiteiten: taken en acties van een persoon
cognitieve, emotionele, fysiologische of anatomische
structuur of functie
Kenmerken individu
Functionele beperking: beperking of gebrek aan Participatie: integratie van activiteiten en
vermogen om een actie uit te voeren binnen betrokkenheid in real-life situaties
verwachte parameters voor een bepaald orgaan of
orgaansysteem
Kenmerken individu
Beperking: een onvermogen of beperking in de Omgevingsfactoren: aspecten van de fysieke,
uitvoering van taken, activiteiten en rollen in die maatschappelijke en culturele omgeving die de
mate die verwacht worden binnen de fysieke en functie beïnvloeden
sociale context
Interactie tussen individu en omgevingskenmerken
Sociale beperking: beperkingen toe te schrijven aan
maatschappelijke of fysieke barrières die de toegang
verhinderen tot mogelijkheden voor volledige
deelname aan de samenleving
Omgevingskenmerken
Wettelijke overwegingen
Wettelijke definities van een beperking zijn nauw samengesteld op basis van de aanwezigheid of afwezigheid
van functionele beperkingen, omdat deze betrekking hebben op wettelijke opdrachten om deze tekorten aan te
pakken.
Hieruit volgt een beschrijving in algemene termen, die een onderscheid maakt tussen typische en atypische
ontwikkeling.
Definiëren van ontwikkeling
Ontwikkeling in algemene zin kan verwijzen naar iets dat verandert over de tijd, maar het beschrijft meestal een
organisch proces of verandering.
In dit boek wordt ontwikkeling gebruikt waar het verwijst naar veranderingen in het menselijk denken, gedrag
en functioneren.
Menselijke ontwikkeling is erg gevarieerd maar wel redelijk voorspelbaar, en wordt gedefinieerd als:
ontwikkeling verwijst naar de kenmerkende, voorspelbare manieren waarop gedrag verandert gedurende de
menselijke levenscyclus.
Gedrag verwijst naar elke actie die een persoon kan uitvoerend en iemand anders kan waarnemen.
4
