TEKST & TAAL
Samenvatting
Esmee Bakker
,Inhoud
1 Ontleden............................................................................................................................................. 2
1.1 De persoonsvorm............................................................................................................................. 2
1.2 Het onderwerp.................................................................................................................................. 2
1.3 Het gezegde (werkwoordelijk en naamwoordelijk)............................................................................2
1.4 Het lijdend voorwerp......................................................................................................................... 3
1.5 Het meewerkend voorwerp............................................................................................................... 3
1.6 De bijvoeglijke bepaling.................................................................................................................... 4
1.7 De bijwoordelijke bepaling................................................................................................................ 4
1.8 De hoofdzin, rompzin en bijzin.......................................................................................................... 4
1.9 Mini-toets ontleden........................................................................................................................... 5
2 Interpunctie........................................................................................................................................ 7
2.1 De punt............................................................................................................................................. 7
2.2 De komma........................................................................................................................................ 7
2.3 Beletselteken.................................................................................................................................... 7
2.4 Het vraagteken................................................................................................................................. 7
2.5 Het uitroepteken............................................................................................................................... 7
2.6 De puntkomma................................................................................................................................. 7
2.7 De dubbele punt............................................................................................................................... 7
2.8 De aanhalingstekens........................................................................................................................ 7
2.9 Het aandachtsstreepje...................................................................................................................... 8
3 Struikelblokken.................................................................................................................................. 9
3.1 Hen/hun............................................................................................................................................ 9
3.2 Dat/wat............................................................................................................................................. 9
3.3 Als/dan.............................................................................................................................................. 9
3.4 Sommige(n), andere(n), enkele(n), etc.............................................................................................9
3.5 Heel/hele......................................................................................................................................... 10
3.6 Waarmee/met wie........................................................................................................................... 10
4 Stijlfiguren (en stijlfouten).............................................................................................................. 11
4.1 Pleonasme...................................................................................................................................... 11
4.2 Tautologie....................................................................................................................................... 11
4.3 Contaminatie................................................................................................................................... 11
4.4 Foutieve samentrekking.................................................................................................................. 12
4.5 De foutieve beknopte bijzin............................................................................................................. 12
4.6 Kettingzinnen.................................................................................................................................. 12
4.7 Lange aanloop................................................................................................................................ 12
4.8 De tangconstructie.......................................................................................................................... 12
4.9 Lijdend schrijven............................................................................................................................. 13
4.10 Naamwoordstijl............................................................................................................................. 13
4.11 Inversie......................................................................................................................................... 13
5 Structuur.......................................................................................................................................... 15
6 Spreekwoorden en gezegden......................................................................................................... 16
, 1 Ontleden
1.1 De persoonsvorm
Regel: je kunt op drie manieren de persoonsvorm vinden:
1. Maak de zin vragend, het woord dat vooraan komt te staan is de persoonsvorm;
2. Verander de tijd van de zin, het woord dat mee verandert is de persoonsvorm;
3. Verander het aantal van de zin (meervoud/enkelvoud), het woord dat mee verandert is de
persoonsvorm;
Voorbeeldzin: Wij zaten op school.
Antwoord:
1. Zaten wij op school?
2. Wij zitten op school.
3. Ik zat op school.
1.2 Het onderwerp
Regel: je vindt het onderwerp door de vraag te stellen: wie/wat + gezegde? Het antwoord op deze
vraag is het onderwerp; dit kan één woord zijn, maar ook meerdere woorden of zelfs een complete zin.
Voorbeeldzin: Ik moet een artikel schrijven.
Antwoord: het gezegde in deze zin is moet schrijven. Je stelt dus de vraag ‘wie of wat moet (een
artikel) schrijven?’ het antwoord is ‘ik’, dus ‘ik’ is het onderwerp.
Voorbeeldzin: Dat oude huis moet gesloopt worden.
Antwoord: wie of wat moet gesloopt worden? Dat oude huis.
Voorbeeldzin: Dat je mij hebt voorgetrokken, heeft nare gevolgen.
Antwoord: wie of wat heeft nare gevolgen? Dat je mij hebt voorgetrokken.
1.3 Het gezegde (werkwoordelijk en naamwoordelijk)
Het gezegde zegt iets over het onderwerp. Het geeft aan wat het onderwerp doet of is. Het gezegde
bestaat uit de persoonsvorm en eventuele aanvullingen.
Bij het gezegde doen zich drie mogelijkheden voor:
1. Persoonsvorm zonder aanvullingen
Voorbeeldzin: Coen koopt een boek.
Antwoord: Koopt is hier de persoonsvorm én het gezegde.
2. Persoonsvorm + één of meer werkwoorden
Voorbeeldzin: We hebben een artikel geschreven.
Antwoord: Hebben is hier de persoonsvorm en hebben geschreven is het gezegde.
3. Persoonsvorm + één of meer (naam)woorden
Voorbeeldzin: Mieke is blij.
Antwoord: Is is persoonsvorm, is blij is gezegde
Samenvatting
Esmee Bakker
,Inhoud
1 Ontleden............................................................................................................................................. 2
1.1 De persoonsvorm............................................................................................................................. 2
1.2 Het onderwerp.................................................................................................................................. 2
1.3 Het gezegde (werkwoordelijk en naamwoordelijk)............................................................................2
1.4 Het lijdend voorwerp......................................................................................................................... 3
1.5 Het meewerkend voorwerp............................................................................................................... 3
1.6 De bijvoeglijke bepaling.................................................................................................................... 4
1.7 De bijwoordelijke bepaling................................................................................................................ 4
1.8 De hoofdzin, rompzin en bijzin.......................................................................................................... 4
1.9 Mini-toets ontleden........................................................................................................................... 5
2 Interpunctie........................................................................................................................................ 7
2.1 De punt............................................................................................................................................. 7
2.2 De komma........................................................................................................................................ 7
2.3 Beletselteken.................................................................................................................................... 7
2.4 Het vraagteken................................................................................................................................. 7
2.5 Het uitroepteken............................................................................................................................... 7
2.6 De puntkomma................................................................................................................................. 7
2.7 De dubbele punt............................................................................................................................... 7
2.8 De aanhalingstekens........................................................................................................................ 7
2.9 Het aandachtsstreepje...................................................................................................................... 8
3 Struikelblokken.................................................................................................................................. 9
3.1 Hen/hun............................................................................................................................................ 9
3.2 Dat/wat............................................................................................................................................. 9
3.3 Als/dan.............................................................................................................................................. 9
3.4 Sommige(n), andere(n), enkele(n), etc.............................................................................................9
3.5 Heel/hele......................................................................................................................................... 10
3.6 Waarmee/met wie........................................................................................................................... 10
4 Stijlfiguren (en stijlfouten).............................................................................................................. 11
4.1 Pleonasme...................................................................................................................................... 11
4.2 Tautologie....................................................................................................................................... 11
4.3 Contaminatie................................................................................................................................... 11
4.4 Foutieve samentrekking.................................................................................................................. 12
4.5 De foutieve beknopte bijzin............................................................................................................. 12
4.6 Kettingzinnen.................................................................................................................................. 12
4.7 Lange aanloop................................................................................................................................ 12
4.8 De tangconstructie.......................................................................................................................... 12
4.9 Lijdend schrijven............................................................................................................................. 13
4.10 Naamwoordstijl............................................................................................................................. 13
4.11 Inversie......................................................................................................................................... 13
5 Structuur.......................................................................................................................................... 15
6 Spreekwoorden en gezegden......................................................................................................... 16
, 1 Ontleden
1.1 De persoonsvorm
Regel: je kunt op drie manieren de persoonsvorm vinden:
1. Maak de zin vragend, het woord dat vooraan komt te staan is de persoonsvorm;
2. Verander de tijd van de zin, het woord dat mee verandert is de persoonsvorm;
3. Verander het aantal van de zin (meervoud/enkelvoud), het woord dat mee verandert is de
persoonsvorm;
Voorbeeldzin: Wij zaten op school.
Antwoord:
1. Zaten wij op school?
2. Wij zitten op school.
3. Ik zat op school.
1.2 Het onderwerp
Regel: je vindt het onderwerp door de vraag te stellen: wie/wat + gezegde? Het antwoord op deze
vraag is het onderwerp; dit kan één woord zijn, maar ook meerdere woorden of zelfs een complete zin.
Voorbeeldzin: Ik moet een artikel schrijven.
Antwoord: het gezegde in deze zin is moet schrijven. Je stelt dus de vraag ‘wie of wat moet (een
artikel) schrijven?’ het antwoord is ‘ik’, dus ‘ik’ is het onderwerp.
Voorbeeldzin: Dat oude huis moet gesloopt worden.
Antwoord: wie of wat moet gesloopt worden? Dat oude huis.
Voorbeeldzin: Dat je mij hebt voorgetrokken, heeft nare gevolgen.
Antwoord: wie of wat heeft nare gevolgen? Dat je mij hebt voorgetrokken.
1.3 Het gezegde (werkwoordelijk en naamwoordelijk)
Het gezegde zegt iets over het onderwerp. Het geeft aan wat het onderwerp doet of is. Het gezegde
bestaat uit de persoonsvorm en eventuele aanvullingen.
Bij het gezegde doen zich drie mogelijkheden voor:
1. Persoonsvorm zonder aanvullingen
Voorbeeldzin: Coen koopt een boek.
Antwoord: Koopt is hier de persoonsvorm én het gezegde.
2. Persoonsvorm + één of meer werkwoorden
Voorbeeldzin: We hebben een artikel geschreven.
Antwoord: Hebben is hier de persoonsvorm en hebben geschreven is het gezegde.
3. Persoonsvorm + één of meer (naam)woorden
Voorbeeldzin: Mieke is blij.
Antwoord: Is is persoonsvorm, is blij is gezegde
