Chemie
Les 1: Vetzuren, structuur, smeltpunt
Esters: Alcohol + Carbonzuur à Ester + Water
Glycerol + Vetzuur à Vet + Water
Deltatelling: Bij de locate van de dubbele binding in vetzuren wordt er geteld vanaf de carboxylgroep
(COOH), dat koolstofatoom heef nummer 1. Een 9 (of Δ9) houdt in dat de binding tussen de
koolstofatomen 9 en 10 een dubbele binding is. Tellen vanaf rechts.
Omegatelling: Hierbij wordt juist van de andere kant geteld tot aan de eerste dubbele
binding. Omega 3 (of ω3 of n-3) houdt in dat de derde binding een dubbele is en de eerste en tweede
een enkele. Tellen vanaf links.
Hogere carbonzuren (N > 15) zijn vetzuren:
Verzadigde vetzuren: Er geldt CnH2n+1COOH. Bijvoorbeeld palmitnezuur, myristnezuur,
laurinezuur, stearinezuur.
Onverzadigde vetzuren: Bevat één of meerdere dubbele bindingen in de koolstofeten.
o Enkelvoudig onverzadigd: Eén dubbele binding. Bijvoorbeeld oliezuur.
o Meervoudig onverzadigd: Twee of meerdere dubbele bindingen.
(n-6): De (eerste) dubbele binding zit op plaats 6 vanaf de n-telling. Bijvoorbeeld
linolzuur en arachidonzuur.
(n-3): De (eerste) dubbele binding zit op plaats 3 vanaf de n-telling. Bijvoorbeeld
linoleenzuur, EPA en DHA.
Notate voorbeeld 18:2 n-6:
18 = 18 C-atomen in de keten.
2 = 2 dubbele bindingen.
6 = Eerste dubbele binding in de keten, in dit geval binding 6. Vanuit de omega telling, ofwel n-
telling.
Naam Formule Aantal dubbele bindingen
Palmitinezuur C15H31COOH 0
Stearinezuur C17H35COOH 0
Oliezuur C17H33COOH 1
Linolzuur C17H31COOH 2
Linoleenzuur C17H29COOH 3
Isomerie:
Structuurisomerie: Heef dezelfde molecuulformule, maar een andere structuurformule.
Stereo-isomerie: Heef dezelfde structuurformule en molecuulformule, maar de ruimtelijke
rangschikking is verschillend.
o Cis-trans isomerie
Cis: Dezelfde kant.
Zusammen (Z): Als verschillende atomen aan dezelfde kant ziten.
Trans: Tegenovergesteld.
Entgegen (E): Als verschillende atomen tegenover elkaar liggen.
o Optsche isomerie
Dubbele bindingen kunnen niet draaien, omdat de binding star is. En daarom wordt de structuurformule
plat getekend.
1
Les 1: Vetzuren, structuur, smeltpunt
Esters: Alcohol + Carbonzuur à Ester + Water
Glycerol + Vetzuur à Vet + Water
Deltatelling: Bij de locate van de dubbele binding in vetzuren wordt er geteld vanaf de carboxylgroep
(COOH), dat koolstofatoom heef nummer 1. Een 9 (of Δ9) houdt in dat de binding tussen de
koolstofatomen 9 en 10 een dubbele binding is. Tellen vanaf rechts.
Omegatelling: Hierbij wordt juist van de andere kant geteld tot aan de eerste dubbele
binding. Omega 3 (of ω3 of n-3) houdt in dat de derde binding een dubbele is en de eerste en tweede
een enkele. Tellen vanaf links.
Hogere carbonzuren (N > 15) zijn vetzuren:
Verzadigde vetzuren: Er geldt CnH2n+1COOH. Bijvoorbeeld palmitnezuur, myristnezuur,
laurinezuur, stearinezuur.
Onverzadigde vetzuren: Bevat één of meerdere dubbele bindingen in de koolstofeten.
o Enkelvoudig onverzadigd: Eén dubbele binding. Bijvoorbeeld oliezuur.
o Meervoudig onverzadigd: Twee of meerdere dubbele bindingen.
(n-6): De (eerste) dubbele binding zit op plaats 6 vanaf de n-telling. Bijvoorbeeld
linolzuur en arachidonzuur.
(n-3): De (eerste) dubbele binding zit op plaats 3 vanaf de n-telling. Bijvoorbeeld
linoleenzuur, EPA en DHA.
Notate voorbeeld 18:2 n-6:
18 = 18 C-atomen in de keten.
2 = 2 dubbele bindingen.
6 = Eerste dubbele binding in de keten, in dit geval binding 6. Vanuit de omega telling, ofwel n-
telling.
Naam Formule Aantal dubbele bindingen
Palmitinezuur C15H31COOH 0
Stearinezuur C17H35COOH 0
Oliezuur C17H33COOH 1
Linolzuur C17H31COOH 2
Linoleenzuur C17H29COOH 3
Isomerie:
Structuurisomerie: Heef dezelfde molecuulformule, maar een andere structuurformule.
Stereo-isomerie: Heef dezelfde structuurformule en molecuulformule, maar de ruimtelijke
rangschikking is verschillend.
o Cis-trans isomerie
Cis: Dezelfde kant.
Zusammen (Z): Als verschillende atomen aan dezelfde kant ziten.
Trans: Tegenovergesteld.
Entgegen (E): Als verschillende atomen tegenover elkaar liggen.
o Optsche isomerie
Dubbele bindingen kunnen niet draaien, omdat de binding star is. En daarom wordt de structuurformule
plat getekend.
1
