INTRO HC (teruggeluisterd)
Hormonen zijn voor alles wat we doen van belang. Bepaling geslacht is niet alleen door y-
chromosoom maar ook door hormonen -> die bepalen uiteindelijk geslacht van gonaden,
geslachtsgangen en externe geslachtskenmerken.
De eerste spermacel die door de eicel gaat wint.
Bevruchting
Is het gevolg van de fusie van twee haploide gameten, die ieder 23 chromosomen bevaten.
Het resultaat hiervan is een zygoot met 46 chromosomen. Spermatozoa zorgt dan vaderlijke
chromosomen bij eicel komen en eicel levert alle organellen, de voeding en het genetsche
programma van de gehele eerste week. De eerste celdeling vind ongeveer 30 uur na de
fertlisate plaats.
Tweelingen: 2 eitjes zijn automatsch 2 individuen, maar als je het hebt over 1 eiig komen ze
inderdaad uit 1 eitje (1 fertlisate) -> tjdens fertlisate heb je het dus over een individu maar
tot 2 weken hierna kan het eitje zich nog opsplitsen tot 2 individuen -> daarom misschien
wel t verschil soms tussen eeneiige tweelingen.
Screening; via vruchtwaterpuncte of vlokkentest, afankelijk van leefijd vd foetus en type
ziekte waarnaar wordt gekeken. Preconcepte is belangrijk voor mensen die twijfelen of ze
drager zijn van iets. Pre- en postnataal ook belangrijk.
Carnegie stages plaatjes veel gebruikt omdat deze stadia zijn gedefnieerd op basis van
morfologie, niet op tjd of afankelijk van soort organisme-> dus bij elke soort hetzelfde
moment bij bv Carnegie 15 (algemeen ontwikkelingsstadium)
Baby’s hebben een mega hoofd in verhouding met lichaam. Dit komt door grote hersenen.
Veschillende stages (even kort) van embryonale ontwikkeling:
Celdeling (cleavage), implantate, placentate, embryogenese
Foetus ontwikkeling begint met de aanvang van het 2e trimester; toename in gewicht (veel
groei) maar wel nog volledig afankelijk van moeder. In 3e trimester worden meeste
orgaansystemen onafankelijk van moeder -> vooral bij longen is die een kritek moment.
Virussen en bacteriën kunnen door placenta heen migreren en foetus heef geen
functonerend immuunsysteem volledig afankelijk van anitlichamen van moeder. HIV is
ook een risico en teratogene stofen zijn vb nicotne, alcohol, cocaine.
Hox genen zijn onmisbaar voor het op de juiste manier ontwikkelen van verschillende delen
van lichaam, naast andere groeifactoren (later meer).
Foetale ontwikkeling: bekijk Martni Chapter 29 p. 1086-1087 Belangrijk dan vooral
ontwikkelingsstadia van het urogenitaal (met nadruk op genitaal) systeem en ontwikkeling
vd hersenen (zelfstudie opzoeken!)
,Ontwikkeling van zenuwstelsel: maand 1 vorming van neurale buis uit ectodermaal weefsel,
maand 2 organisate volgens somieten (aanzet tot telencephalon, dienchephalon zie Martni
P 454). Maand 3 basis structuur brein en spinal cord. Maand 4 sterke celdeling en vorming
cortex van cerebrum en cerebellum. Maand 5 myelinisate van ruggemerg. Maand 608
diferentate CNS, tract vorming, verschillende corex lagen gevormd. Maand 9 en later;
begin myelinisate CNS en verbindingen selecteren op basis van zintuiglijke input-output.
Een vroegtjdige bevalling wordt tegengewerkt door hoge dosis progesteron die het
contraheren vd baarmoeder tegenwerkt en feedback geef aan CNS (hypothalamus) om te
voorkomen dat oxytocine secrete (zoek op!) op gang komt.
Geboorte:
Embryo geef hormonaal signaal dat het is uitontwikkeld estrogeen piek (sterke verlaging
progesteron), ‘indalen’ foetus en op gang komen van oxytocine (hormoon voor weeen).
Door stressfactoren kan het dat neuro-endocriene response niet voldoende op gang komen,
ook kunnen er mechanische complicates zoals stuit-ligging, afnellen kind nek door
navelstreng en bloeding door scheuren placenta.
Wanneer geslachtsrijp?
Mannen: primordiale germ cellen ongematureerd tot aan begin van de puberteit, daarna
diferentate in permatogonia die cyclussen doorlopen tot haploide spermatden of
spermatozoa.
Vrouwen: alle primaire oocyten worden gevormd voor de geboorte. Meiose wordt ‘hervat’
aan het begin van de puberteit, iedere maand zal uiteindelijk 1 primaire oocyte op het
moment van de eisprong diferenteren in een secundaire oocyte, welke meiose 2 afronden
tot het bevrucht word (of niet).
Vanaf nu met geluid terugluisteren hierboven was vooral uit tekst in pp
Male reproductive system
Gameten worden gemaakt, opgeslagen, gevoed en moeten getransporteerd worden naar de
‘place to be’ -> de plek waar ze kunnen samenvoegen met elkaar. (fertlisate) dan vormt
zygoot (en begint het leven)
Gonaden zijn de organen die zorgen voor de producte van gameten; testes bij man en
ovaries (eierstokken) bij vrouw. Deze produceren ook hormonen (worden nog bekeken)
Om te zorgen dat gameten naar juiste plek kunnen hebben we gangetjes (ducts). Ook zijn er
nog klieren die zorgen voor voeding etc in deze gangetjes -> accessory glands.
Kleine herrinering: seks cellen/gameten zijn haploid niet diploid, somatsche zij diploid en
hebben 46 chromosomen (23 paren), gameten dus 23 chromosomen. Gewone cellen delen
door mitose waarbij ze identeke dochtercelen creeeren. Gameten delen door meiose maar
eerst mitose nodig voor meiose.
Symmetrische celdeling zijn A cellen die steeds A cellen worden. Asymmetrische deling is A
cel die wordt A cel en B cel dus andere bestemming.
,Meiose: cel met chromosomen-> tetraden worden gevormd (recombinate kan plaatsvinden)
dan meiose 1 en meiose 2 (allemaal onafankelijke gameten). De producten zijn dan dus niet
meer identek (door recombinate) -> spermatozoa gevormd.
Meiose is nodig voor recombinate! -> recombinate is crossing over in de late profase.
Aantal mogelijkheden met recombinate ua chromosomen is 2N met n = aantal
chromosomen. Mens dus 223 = 8.5 miljoen mogelijkheden. -> super veel recombinate en
daarom verschillen broertjes en zusjes etc.
Man en vrouw voortplantng eerste verschil: vrouw 1 gameet per maand -> als die wordt
bevrucht moet daar ook 9 maanden voor worden gezorgd. Man zorgt hele tjd voor
gameetproducte. In principe kunnen ze half miljoen per dag produceren.
Testes ziten in scrotum (balzak) hier worden spermacellen gemaakt en die worden
verplaatst naar epididymis. Vervolgens viaductus deferens naar gangetje door prostaatklier
heen, vocht toegevoegd dan via urethra vd penis naar buiten (zie plaatje).
Even belangrijk voor anatomie:
Hoofd = craniale gedeelte
Achterkant = caudaal en posterior
Buikzijde = ventraal zijde
Rugzijde = dorsaal
Hormonen in hypothalamus gemaakt zijn GnRH en die stmuleren de
hypofyse (pituitairy) om Gn (gonadotrofe) hormonen als FSH (follikel stmulerend) en LH
(luteīniserend -> zorgt voor meer testosteron en androgenen) uit te scheiden. Deze zorgen
er voor dat uiteindelijk testosteron wordt gemaakt. Testosteron en dihydrotestosteron
(DHT) binden aan adrogeen receptor (AR) en zorgen voor celgroei. Androgeen producte
wordt ook gestmuleerd door adrenocoritcotroof hormoon (ACTH).
Gonaden (testes) worden gestmuleerd om zaadcellen te maken onder invloed van
hormonen, maar zelf maken ze ook hormonen.
Route van testes (al genoemd, zie pp ook)
De klieren die hier ziten (prostaatklier en seminale vesicles) omgeven 2 gangen; niet
alleen gang die aanleiding geef tot de zaadcellen maar uiteindelijk ook de gang en
zenuwbaan die de blaas reguleren -> daarom bij kankergezwel ook geen controle meer op
blaasinhoud en dus een stoma om urineinhoud weg te halen.
Klier van Cowper -> verder niks over gezegd
Vooraanzicht; reden dat testes aan de voorkant hangen is om te zorgen dat de temperatuur
een klein beetje lager ligt dan de lichaamstemperatuur. Op het moment dat het heel erg
koud is zullen de spieren (cremastor en dartos) aanspannen zodat ze dichter bij lichaam
zite, bij hite juist ontspannen zodat verder zit.
Er zijn factoren die invloed hebben op kwaliteit vh zaad. Genetsch zijn er factoren maar ua
omgeving hebben operates, niet werken en een boxershort ook invloed.
, Structuur van de testes: kanalen met soort spagetslierten (semiferous tubles) die de
uiteindelijke spermacellen maken. Zie plaatje
Seminiferous tubulus bevaten stamcellen (spermatogonia) die spermatozoa maken. Ook
hebben ze sustentaculaire cellen en deze zijn belangrijk voor de promote en producte.
Kijkje in buisjes hoe spermacellen worden gemaakt; sertoli cel en leydig cellen. Mitose en
meiose vindt plaats. We gaan van spermatogonia naar primaire spermatocyte, secondair,
spermatds en daadwerkelijke spermatozoa. Zoom in; Nucleus van sustentaculaire cel ->
langs hele cel liggen ontwikkelende spermacellen (secundaire/primaire etc).
Spermatogenesis; A cel deelt en vormt weer A cel, dan B cel, primaire spermatocyt (nog
diploid), tetraden worden gevormd, meiose 1 dan meiose 2 en er is spermatozoa.
Duurt 9 weken. zie plaatje dia 29
Spermatogonia (stamcellen) delen via mitose tot 2 diploide Primaire spermatocyt -> dan
vormen tetraden -> diferentate via meiose 1 tot secundaire spermatocyt en deze via
meiose 2 tot spermatden. Uiteindelijk spermiogenesis diferentate tot spermatozoa
(maturate) -> contact met wand van seminiferous buis laat los en ze belanden in de
vloeistof vd lumen.
Spermiogenesis (cel raakt cytoplasma kwijt om beter te kunnen zwemmen): maturate van
spermatd, het acrosomaal vesicle/blaasje gemaakt door golgi en peroxisoom, vormt
acrosomale cap met enzymen om door eicel te komen.
Sustentaculaire cellen fagocyteren cytoplasma spermacel, golgi en peroxisoom fuseren.
Spermatozoa heef dus eigenlijk alleen kern met DNA (in kop) en wat mitochondriën (in nek)
zodat zweepstaart functe kan uitvoeren. Voeding van spermacel gaat via sustentaculaire
cellen en alles klieren die onderweg tegen gekomen worden.
Sustentaculaire (sertoli) cellen dus aantal functes (al deel besproken):
- Bloed-testes barrière maken; je hebt 2 verschillende cellen, somatsch en gonaden ->
lichaam zou immuunsysteem reacte kunnen geven.
- Mitose en meiose ondersteuning
- Proces spermiogenesis actveren
- Maken aantal hormonen; inhibin en androgen-binding protein (ABP), mullerian-inhibitng
volgt later meer (ontwikkeling kindje zelf, man/vrouw).
Hormonen gemaakt dus sustentaculaire cellen en deze worden geactveerd door rest vh
lichaam (hypothalamus en hypofyse hormonen). Inhibin zorgt voor negateve feedback op
FSH, waardoor er minder GnRH gemaakt wordt en
sperma ontwikkeling versneld (algehele controle dus eigenlijk
op spermatogenesis). Androgen binding protein (ABP) pakt/
bindt testosteron (en beetje andere androgens) waardoor er
steeds hogere concentrates testosteron zijn. ABP wordt
gestmuleerd dor FSH. (zie pathways)
Intersttële cellen; verantwoordelijk voor produceren
testosteron (zie ook pathways) wat sustantaire cellen weer
Hormonen zijn voor alles wat we doen van belang. Bepaling geslacht is niet alleen door y-
chromosoom maar ook door hormonen -> die bepalen uiteindelijk geslacht van gonaden,
geslachtsgangen en externe geslachtskenmerken.
De eerste spermacel die door de eicel gaat wint.
Bevruchting
Is het gevolg van de fusie van twee haploide gameten, die ieder 23 chromosomen bevaten.
Het resultaat hiervan is een zygoot met 46 chromosomen. Spermatozoa zorgt dan vaderlijke
chromosomen bij eicel komen en eicel levert alle organellen, de voeding en het genetsche
programma van de gehele eerste week. De eerste celdeling vind ongeveer 30 uur na de
fertlisate plaats.
Tweelingen: 2 eitjes zijn automatsch 2 individuen, maar als je het hebt over 1 eiig komen ze
inderdaad uit 1 eitje (1 fertlisate) -> tjdens fertlisate heb je het dus over een individu maar
tot 2 weken hierna kan het eitje zich nog opsplitsen tot 2 individuen -> daarom misschien
wel t verschil soms tussen eeneiige tweelingen.
Screening; via vruchtwaterpuncte of vlokkentest, afankelijk van leefijd vd foetus en type
ziekte waarnaar wordt gekeken. Preconcepte is belangrijk voor mensen die twijfelen of ze
drager zijn van iets. Pre- en postnataal ook belangrijk.
Carnegie stages plaatjes veel gebruikt omdat deze stadia zijn gedefnieerd op basis van
morfologie, niet op tjd of afankelijk van soort organisme-> dus bij elke soort hetzelfde
moment bij bv Carnegie 15 (algemeen ontwikkelingsstadium)
Baby’s hebben een mega hoofd in verhouding met lichaam. Dit komt door grote hersenen.
Veschillende stages (even kort) van embryonale ontwikkeling:
Celdeling (cleavage), implantate, placentate, embryogenese
Foetus ontwikkeling begint met de aanvang van het 2e trimester; toename in gewicht (veel
groei) maar wel nog volledig afankelijk van moeder. In 3e trimester worden meeste
orgaansystemen onafankelijk van moeder -> vooral bij longen is die een kritek moment.
Virussen en bacteriën kunnen door placenta heen migreren en foetus heef geen
functonerend immuunsysteem volledig afankelijk van anitlichamen van moeder. HIV is
ook een risico en teratogene stofen zijn vb nicotne, alcohol, cocaine.
Hox genen zijn onmisbaar voor het op de juiste manier ontwikkelen van verschillende delen
van lichaam, naast andere groeifactoren (later meer).
Foetale ontwikkeling: bekijk Martni Chapter 29 p. 1086-1087 Belangrijk dan vooral
ontwikkelingsstadia van het urogenitaal (met nadruk op genitaal) systeem en ontwikkeling
vd hersenen (zelfstudie opzoeken!)
,Ontwikkeling van zenuwstelsel: maand 1 vorming van neurale buis uit ectodermaal weefsel,
maand 2 organisate volgens somieten (aanzet tot telencephalon, dienchephalon zie Martni
P 454). Maand 3 basis structuur brein en spinal cord. Maand 4 sterke celdeling en vorming
cortex van cerebrum en cerebellum. Maand 5 myelinisate van ruggemerg. Maand 608
diferentate CNS, tract vorming, verschillende corex lagen gevormd. Maand 9 en later;
begin myelinisate CNS en verbindingen selecteren op basis van zintuiglijke input-output.
Een vroegtjdige bevalling wordt tegengewerkt door hoge dosis progesteron die het
contraheren vd baarmoeder tegenwerkt en feedback geef aan CNS (hypothalamus) om te
voorkomen dat oxytocine secrete (zoek op!) op gang komt.
Geboorte:
Embryo geef hormonaal signaal dat het is uitontwikkeld estrogeen piek (sterke verlaging
progesteron), ‘indalen’ foetus en op gang komen van oxytocine (hormoon voor weeen).
Door stressfactoren kan het dat neuro-endocriene response niet voldoende op gang komen,
ook kunnen er mechanische complicates zoals stuit-ligging, afnellen kind nek door
navelstreng en bloeding door scheuren placenta.
Wanneer geslachtsrijp?
Mannen: primordiale germ cellen ongematureerd tot aan begin van de puberteit, daarna
diferentate in permatogonia die cyclussen doorlopen tot haploide spermatden of
spermatozoa.
Vrouwen: alle primaire oocyten worden gevormd voor de geboorte. Meiose wordt ‘hervat’
aan het begin van de puberteit, iedere maand zal uiteindelijk 1 primaire oocyte op het
moment van de eisprong diferenteren in een secundaire oocyte, welke meiose 2 afronden
tot het bevrucht word (of niet).
Vanaf nu met geluid terugluisteren hierboven was vooral uit tekst in pp
Male reproductive system
Gameten worden gemaakt, opgeslagen, gevoed en moeten getransporteerd worden naar de
‘place to be’ -> de plek waar ze kunnen samenvoegen met elkaar. (fertlisate) dan vormt
zygoot (en begint het leven)
Gonaden zijn de organen die zorgen voor de producte van gameten; testes bij man en
ovaries (eierstokken) bij vrouw. Deze produceren ook hormonen (worden nog bekeken)
Om te zorgen dat gameten naar juiste plek kunnen hebben we gangetjes (ducts). Ook zijn er
nog klieren die zorgen voor voeding etc in deze gangetjes -> accessory glands.
Kleine herrinering: seks cellen/gameten zijn haploid niet diploid, somatsche zij diploid en
hebben 46 chromosomen (23 paren), gameten dus 23 chromosomen. Gewone cellen delen
door mitose waarbij ze identeke dochtercelen creeeren. Gameten delen door meiose maar
eerst mitose nodig voor meiose.
Symmetrische celdeling zijn A cellen die steeds A cellen worden. Asymmetrische deling is A
cel die wordt A cel en B cel dus andere bestemming.
,Meiose: cel met chromosomen-> tetraden worden gevormd (recombinate kan plaatsvinden)
dan meiose 1 en meiose 2 (allemaal onafankelijke gameten). De producten zijn dan dus niet
meer identek (door recombinate) -> spermatozoa gevormd.
Meiose is nodig voor recombinate! -> recombinate is crossing over in de late profase.
Aantal mogelijkheden met recombinate ua chromosomen is 2N met n = aantal
chromosomen. Mens dus 223 = 8.5 miljoen mogelijkheden. -> super veel recombinate en
daarom verschillen broertjes en zusjes etc.
Man en vrouw voortplantng eerste verschil: vrouw 1 gameet per maand -> als die wordt
bevrucht moet daar ook 9 maanden voor worden gezorgd. Man zorgt hele tjd voor
gameetproducte. In principe kunnen ze half miljoen per dag produceren.
Testes ziten in scrotum (balzak) hier worden spermacellen gemaakt en die worden
verplaatst naar epididymis. Vervolgens viaductus deferens naar gangetje door prostaatklier
heen, vocht toegevoegd dan via urethra vd penis naar buiten (zie plaatje).
Even belangrijk voor anatomie:
Hoofd = craniale gedeelte
Achterkant = caudaal en posterior
Buikzijde = ventraal zijde
Rugzijde = dorsaal
Hormonen in hypothalamus gemaakt zijn GnRH en die stmuleren de
hypofyse (pituitairy) om Gn (gonadotrofe) hormonen als FSH (follikel stmulerend) en LH
(luteīniserend -> zorgt voor meer testosteron en androgenen) uit te scheiden. Deze zorgen
er voor dat uiteindelijk testosteron wordt gemaakt. Testosteron en dihydrotestosteron
(DHT) binden aan adrogeen receptor (AR) en zorgen voor celgroei. Androgeen producte
wordt ook gestmuleerd door adrenocoritcotroof hormoon (ACTH).
Gonaden (testes) worden gestmuleerd om zaadcellen te maken onder invloed van
hormonen, maar zelf maken ze ook hormonen.
Route van testes (al genoemd, zie pp ook)
De klieren die hier ziten (prostaatklier en seminale vesicles) omgeven 2 gangen; niet
alleen gang die aanleiding geef tot de zaadcellen maar uiteindelijk ook de gang en
zenuwbaan die de blaas reguleren -> daarom bij kankergezwel ook geen controle meer op
blaasinhoud en dus een stoma om urineinhoud weg te halen.
Klier van Cowper -> verder niks over gezegd
Vooraanzicht; reden dat testes aan de voorkant hangen is om te zorgen dat de temperatuur
een klein beetje lager ligt dan de lichaamstemperatuur. Op het moment dat het heel erg
koud is zullen de spieren (cremastor en dartos) aanspannen zodat ze dichter bij lichaam
zite, bij hite juist ontspannen zodat verder zit.
Er zijn factoren die invloed hebben op kwaliteit vh zaad. Genetsch zijn er factoren maar ua
omgeving hebben operates, niet werken en een boxershort ook invloed.
, Structuur van de testes: kanalen met soort spagetslierten (semiferous tubles) die de
uiteindelijke spermacellen maken. Zie plaatje
Seminiferous tubulus bevaten stamcellen (spermatogonia) die spermatozoa maken. Ook
hebben ze sustentaculaire cellen en deze zijn belangrijk voor de promote en producte.
Kijkje in buisjes hoe spermacellen worden gemaakt; sertoli cel en leydig cellen. Mitose en
meiose vindt plaats. We gaan van spermatogonia naar primaire spermatocyte, secondair,
spermatds en daadwerkelijke spermatozoa. Zoom in; Nucleus van sustentaculaire cel ->
langs hele cel liggen ontwikkelende spermacellen (secundaire/primaire etc).
Spermatogenesis; A cel deelt en vormt weer A cel, dan B cel, primaire spermatocyt (nog
diploid), tetraden worden gevormd, meiose 1 dan meiose 2 en er is spermatozoa.
Duurt 9 weken. zie plaatje dia 29
Spermatogonia (stamcellen) delen via mitose tot 2 diploide Primaire spermatocyt -> dan
vormen tetraden -> diferentate via meiose 1 tot secundaire spermatocyt en deze via
meiose 2 tot spermatden. Uiteindelijk spermiogenesis diferentate tot spermatozoa
(maturate) -> contact met wand van seminiferous buis laat los en ze belanden in de
vloeistof vd lumen.
Spermiogenesis (cel raakt cytoplasma kwijt om beter te kunnen zwemmen): maturate van
spermatd, het acrosomaal vesicle/blaasje gemaakt door golgi en peroxisoom, vormt
acrosomale cap met enzymen om door eicel te komen.
Sustentaculaire cellen fagocyteren cytoplasma spermacel, golgi en peroxisoom fuseren.
Spermatozoa heef dus eigenlijk alleen kern met DNA (in kop) en wat mitochondriën (in nek)
zodat zweepstaart functe kan uitvoeren. Voeding van spermacel gaat via sustentaculaire
cellen en alles klieren die onderweg tegen gekomen worden.
Sustentaculaire (sertoli) cellen dus aantal functes (al deel besproken):
- Bloed-testes barrière maken; je hebt 2 verschillende cellen, somatsch en gonaden ->
lichaam zou immuunsysteem reacte kunnen geven.
- Mitose en meiose ondersteuning
- Proces spermiogenesis actveren
- Maken aantal hormonen; inhibin en androgen-binding protein (ABP), mullerian-inhibitng
volgt later meer (ontwikkeling kindje zelf, man/vrouw).
Hormonen gemaakt dus sustentaculaire cellen en deze worden geactveerd door rest vh
lichaam (hypothalamus en hypofyse hormonen). Inhibin zorgt voor negateve feedback op
FSH, waardoor er minder GnRH gemaakt wordt en
sperma ontwikkeling versneld (algehele controle dus eigenlijk
op spermatogenesis). Androgen binding protein (ABP) pakt/
bindt testosteron (en beetje andere androgens) waardoor er
steeds hogere concentrates testosteron zijn. ABP wordt
gestmuleerd dor FSH. (zie pathways)
Intersttële cellen; verantwoordelijk voor produceren
testosteron (zie ook pathways) wat sustantaire cellen weer
