Samenvatting Behandeling spraak

Hoorcollege spraak week 1.1

Fonetische stoornis  slissen.
Fonologische stoornis  Als een kind poes moet zeggen maar poe zegt of poet.

1. Articulatorische fonetiek
Distinctieve kenmerken van klanken

 Vocaal vs Consonant

 1. Stem stemhebbend vs stemloos
 2. Wijze Obstruent vs sonorant
o Obstruent: obstructie gedeeltelijk of geheel
 Explosief bijv P
 Fricatief bijv F
o Sonorant: geen obstructie maar ‘open’
 Nasaal
 Liquidae (lateraal/rhotisch)
 Semivocalen/halfklinkers/glijklanken


Distinctieve kenmerken
3. Plaats
 Labiaal (labiodentaal, bilabialen)
 Coronaal (alveolair/ palataal)
 Dorsaal (velaren/ uvulair)  Velaar k, g , ng / uvulair is huig r
 Laryngeaal (glottaal)  H

Verwervingsvolgorde:
 Consonanten: van voor naar achter
 Vocalen: van achter naar voor

2. Contrastontwikkeling
 Fonologische ontwikkeling
 Spraakklankverwerving

Wat is fonologie?
 Verwerving en eigenschappen van fonemen (fonetiek)
 Klankleer van een bepaalde taal (maken van woorden; klanken in een
bepaalde volgorde of betekenisonderscheidende functie)

VB
 mbob
 paard/baard
 B-oe-k

,Processen betrokken bij taal en spraak
 Conceptualisator: bedenken van een boodschap

 Preverbale boodschap: idee v boodschap, nog niet uitgesproken

 Formulator: structuur grammaticale codering: info uit lexicon:
woordbetekenissen en woordvormen fonologische codering: fonemen op de
juiste plek + toepassing fonologisch regels van het Nederlands

 Fonetisch plan: planning van de opeenvolgende bewegingen

 Articulator: uitvoer


Taal-en spraakproductiemodel van Levelt




Fonologische problemen zijn problemen met de regels. Je moet ze op de juiste
manier klaarzetten en uitspreken.

,Verwerving
Voor het 3e levensjaar hebben kinderen alle klanken van de taal verworven (initiaal,
finaal, mediaal)

, Verwervingsvolgorde volgens Beers
 Nederlands
 Spontane spraak
 Initiale consonanten

 Verwerving van contrasten  contrastontwikkeling
 Verwerving van distinctieve kenmerken
 Kinderen verwerven geen individuele klanken

Contrastgraden
 Basiscontrast [consonantisch explosief]
Daarmee begint de ontwikkeling, als een kind alleen vocalen produceert en hij
gaat ineens papa zegt dan weet je dat de ontwikkeling begint.

Contrastgraad 1: leeftijd 1;03 – 1;08 jaar

[sonorant], [labiaal], [coronaal]
manier plaats plaats
Bijbehorende klanken: p, t, m, n, j (eerste klanken die een kind leert) zitten
vooraan en gaan dan een klein stukje naar achteren.

 Contrast: labiaal tegenover coronaal, vb. p – t of
 Contrast: obstruent tegenover sonorant vb t – n




Contrastgraad 2 – 1;09 – 1;11 jaar

Plaatscontrast [dorsaal]

Bijbehorende klank: /k/

 Contrast: labiaal of coronaal tegenover dorsaal, vb. p – k


Contrastgraad 3:
2;0 – 2;2 jaar

 Continuant
Manier

Bijbehorende klanken: h, g, s (f, latere fase)

Continuant wordt verworven als contrasterend kenmerk binnen de groep
obstruenten. Continuante klanken (fricatieven) contrasteren met de niet-continuante
plosieven p/t/k.

 Contrast: explosief tegenover fricatief, vb. t - s