Deadlines:
W8: tentamen (26 maart)
W1 Het oude nabije oosten
Hoorcollege Het nabije oosten
A. Overzicht
De geschiedenis van de mensheid is slechts een fractie van de geschiedenis van de aarde. De ‘oude
geschiedenis’ begon in 3000 v.C. in Mesopotamië en Egypte. Typerend voor de oude beschaving is
de staatsvorming (imperia, stadstaten), schrift, wetgeving, literatuur, wereldgodsdienst, exploratie van
wereldzeeën en het ontstaan van filosofie en wetenschap. De enorme periode van de oude
geschiedenis kunnen we indelen in verschillende, kleinere perioden: in 3000-1000 v.C. bestonden er
vergelijkbare maatschappelijke structuren in Egypte, Mesopotamië, India, China; in 1000-200 v.C.
was er een toenemende diversiteit in maatschappelijke structuren in Phoenicië, Griekenland,
Macedonië, Rome en in 200 v.C.-500 n.C. was er de consolidatie van het keizerrijk in het Romeinse
en Chinese imperium
Tussen 3000 en 2000 v.C. ontstonden er beschavingen langs de grote rivieren (Mesopotamië aan de
Eufraat en Tigris, Egypte langs de Nijl, India, China). De Eufraat kent een groot verschil in verval: men
heeft teveel of te weinig water. Men heeft voor landbouw bijgevolg irrigatie nodig. Rivierklei die
overblijft naar overstroming, is enorm vruchtbaar. Gecombineerd met irrigatie ontstaat er organisatie,
leidend tot een surplus: de basis voor het ontstaan van steden, met monumentale bouwwerken,
onbetwist gezag van de vorst en staatscontrole over landbouw en handel.
De materiële cultuur is essentieel voor onze kennis van de oude geschiedenis. Archeologie is
belangrijkste tak van de wetenschap die zich bezighoudt met materiële cultuur als landschap,
bouwwerken, artefacten, kunstwerken en munten. De historische tekstwetenschap onderzoekt de
schriftelijke cultuur, zoals wetten, administratie, literatuur en wetenschap. Jean-François Champollion
ontcijferde het Egyptische hiërogliefenschrift met de Rosetta-stone. In 1846 ontcijferde Henry
Creswicke Rawlinson het Mesopotamische spijkerschrift. Michael Ventris ontcijferde in 1952 het
Lineair B (Myceens Grieks).
Tussen het Midden Oosten, het Middellandse Zeegebied en Europa bestond er continuïteit: politieke
identiteit, literatuur, kunst, filosofie, politieke theorie, democratie(theorie), (natuur)wetenschap,
(Romeins) recht en monotheïstische religie.
In Mesopotamië bestond de Vruchtbare Halve Maan, die leidde tot ecologie, economie en cultureel
contact. Het zwaartepunt in Mesopotamië verschoof van Soemerië en Elam (3000-2500 v.C.) naar
Akkad (2300-1800 v.C.), naar Assyrië (2000-), naar Babylonië (1800-), naar Assyrië (1400-612 v.C.),
naar Babylonië (612-539 v.C.), naar Perzië (539-331 v.C.).
Het bouwsteen van de sociale relatie is het geven; dat verplicht immers tot teruggeven. Deze
wederkerigheid (reciprociteit) maakt mensen gelijk, maar niet-wederkerigheid leidt tot ongelijkheid
(schuld). De antropoloog Marcel Mauss schreef hierover in The Gift. De hiërarchie van Mesopotamië
werd sterk gevormd door de wederkerigheid. Bovenaan stonden de goden, gevolgd door de koningen
en daarna de rest (elite, boeren). De productie werd geleverd door het grootste deel van de bevolking,
de boeren, en de koning distribueert het na ontvangst.
Belastinginning werd gedaan via tribuut, hoofdelijke belasting, accijns en tol. Noodzakelijk daarvoor
was de administratie met als hoofdspeler het schrift, mogelijk gemaakt door klei en rietstengels. Al
snel ontwikkelde het zich tot een klankschrift met allerlei verschillende onderwerpen.
Zowel de paleizen van Pylos als die van Sargon II waren bedoeld als huisvesting voor redistributie.
Het paleis van Persepolis is ook zo’n voorbeeld. Uiteindelijk werd het verwoest door Alexander de
Grote.
Reliëfkunst is ontwikkeld door de Assyriërs, en later overgenomen door de Perzen.
B. Actualiteit: religie en samenleving
In de Oudheid tot aan de zeventiende-eeuwse wetenschappelijke revolutie waren religie en
,samenleving sterk verweven. Religie ontstaat door verklaring van de wereld (cognitie), reciprociteit en
schuld (sociale verbanden) en geschreven en ongeschreven regels (ethiek). De wetenschappelijke
revolutie heeft cognitie en ethiek uit het geheel van religie gehaald, maar niet absoluut en ook niet
universeel.
De cognitiewetenschap verklaart de wereld. Causaliteit zit ingebakken in de mens (aetiologie), waarbij
de mens zoekt naar een verklaring in de kracht van goden. De dingen buiten de mens zijn groots; de
oorzaken dus ook. Het scheppen van hemel en aarde, het schenken van regen, het schenken van
voortplanting en het verlenen van kracht in de strijd moeten gevolgen zijn van een grootse oorzaak;
een goddelijke oorzaak.
Maar hoe zien de goden er dan uit? Dit onderzoekt de theologie. In bijna alle religies hebben goden
vormen; zij het antropomorf of theromorf. En hoe zijn de goden ontstaan en wat is hun relatie tot
elkaar en tot de wereld? Dat wordt onderzocht in de theogonie en de cosmogonie.
De oppergod Zeus kreeg een antropomorfe voorstelling. Hij ging over het handhaven van wetten en
regels in zowel formele als informele contexten.
In de eerste plaats geven goden aan mensen, en mensen geven geschenken terug. Wij, mensen,
staan permanent in de schuld bij de weldadige goden. Als wij teruggeven, dan bestaat er
wederkerigheid. Maar geven wij wel genoeg aan de goden? Rampen en narigheid ontstaan door het
tekortschieten.
Cultus (verzorging, verering) houdt de reciprociteit in stand. In de antieke koninkrijken is de koning de
spil tussen goden en mensen, leidend tot absolute macht en absolute verantwoordelijkheid. Als de
koning faalt en zorgt voor mislukkingen, dan wordt hij afgezet.
De grote monumentale bouwwerken vertegenwoordigen de hiërarchie tussen samenleving, koning en
goden. De Codex van Hammoerabi werden de wetsbepalingen vastgelegd in een wereld- en
machtsvisie. De Assyrische koningen hebben zich even verantwoordelijkheid gesteld om chaos te
bestrijden en orde te handhaven. Zij veroverden het Koninkrijk Israël. Terwijl het henotheïsme één
god stelt boven de rest, sluit monotheïsme andere goden uit. Hoewel de joden aanvankelijk
henotheïsten waren, werden zij monotheïsten.
In Griekenland ontstonden poleis. De polis kende een minder hiërarchische structuur, met veel
betrokkenen op organisatorisch niveau. Toch speelden de goden een grote rol.
De ethiek hangt direct samen met de evolutionaire ontwikkeling van de mens, zo kunnen we het
individu en de groep behouden. Basale leefregels van wederkerigheid zijn wijdverbreid en veel
voorkomend tussen culturen.
Werkcolleges Conflict, geweld en ordening in het Neo-Assyrische imperium
A. Simon Price and Peter Thonemann, The Birth of Classical Europe. A history from Troy to
Augustine.
1. Maak een samenvatting van hoofdstuk 1 en neem deze mee naar het werkcollege.
De Trojaanse Oorlog, zoals beschreven door Homerus in Ilias en Odyssee, speelde een
fundamentele rol in de Klassieke Oudheid. Hoewel de gebeurtenis lang werd gezien als fictioneel,
excaveerde de Noord-Duitse Heinrich Schliemann met Frank Calvert in 1871 een plek waarvan hij
dacht dat het Troje was in Noordwest-Turkije. Naast andere ontdekkingen (bijv. Odysseus’ paleis) is
Schliemann vooral bekend om het historiseren van de Trojaanse Oorlog en het gebruiken van
aardewerk om chronologie te bepalen.
Een tweede belangrijke figuur is sir Arthur Evans, die Knossos op Kreta excaveerde tussen 1900 en
1905. Daar ontdekte hij dat de beschaving sterk verschilde van de Myceense beschaving op het
vasteland: hij noemde ze daarom de Minoïsche beschaving, vernoemd naar Minos, zoon van Europa
en Zeus. Bovendien vond hij daar het Lineair B, het zogenaamde Myceens of archaïsch Grieks. In c.
1400 v. Chr. arriveerden de eerste Mycenen op Kreta. Tegelijkertijd ontstond in het Nabije Oosten het
Assyrische Rijk met een juridisch stelsel. Het Egeïsche gebied met Kreta en het Griekse vasteland
viel bij de supermachten van het Nabije Oosten (Egypte, Mesopotamië, Assyrische Rijk) in het niet.
Zowel op Kreta als op het Griekse vasteland bestonden er paleisculturen. De paleizen van Kreta in de
eerste helft van het tweede millennium v. Chr. vormden tezamen een netwerk, waarin onderling
, handel werd gedreven en waarbij alle staten tot op een zekere hoogte gelijkwaardig waren. Er
ontstonden verschillende centra. De paleizen op het Griekse vasteland, daarentegen, ontstonden pas
tijdens de tweede helft van het tweede millennium v. Chr. en kenden een gestandaardiseerde
structuur, maar geen centrale opslag voor goederen.
Hoewel het Lineair B ontstond op Kreta, werd het door de Mycenen meegenomen naar het Griekse
vasteland. Na de Tweede Wereldoorlog ontcijferde Michael Ventris het Lineair B, dat volgens hem
een archaïsche vorm van het Grieks was. Terwijl de Minoïsche beschaving wordt gezien als vredig,
wordt de Myceense beschaving beschouwd als strijdlustig. En hoewel we de Minoïsche beschaving
zien als buiten-Europees, beschouwen we de Myceense beschaving als de bakermat van de
Europese beschaving.
De zogenaamde plundering van Troje vond plaats in 1200 v. Chr., tegelijkertijd met de val van de
paleisculturen. Hoewel er geen consensus bestaat over de oorzaak, wordt de Dorische invasie als
aannemelijk en favoriet gezien, waarvolgens invallen van Doriërs uit het noorden leidden tot de
terugval van Griekenland in zogenaamde ‘Donkere Eeuwen’.
2. Beschrijf de politieke en economische systemen die ten grondslag lagen aan de
paleiscultuur van Kreta gedurende de eerste helft van het tweede millennium v. Chr.
Bespreek daarbij ook de weerslag van deze cultuur op kleine nederzettingen op het
eiland. Vergelijk deze infrastructuur met die van andere paleisculturen op het Griekse
vasteland.
De paleiscultuur van Kreta in de eerste helft van het tweede millennium v. Chr. ontstond via politieke
en economische systemen. De verschillende paleizen (ongeveer tien in totaal) en villa’s vormden
tezamen een netwerk, waarin onderling handel werd gedreven, waarin goederen werden opgeslagen
en waarbij alle staten tot op een zekere hoogte gelijkwaardig waren (p.21). Dat netwerk was
multicentrisch: er was niet één dominant paleis, maar elk paleis vormde zelf een centrum met de
wanax als centraal figuur (p.25).
De paleiscultuur omvatte niet geheel Kreta; de paleizen en villa’s waren voornamelijk gecentreerd in
Centraal-, Oost en Noordwest-Kreta. Gebieden in West- en Zuidwest-Kreta kenden bij isolatie
bescheiden gemeenschappen, maar konden ook uitgroeien tot een grote nederzetting bij toegang tot
de kust (p.21).
De paleisculturen van het Griekse vasteland ontstonden later dan de paleisculturen van Kreta, pas
rond de tweede helft van het tweede millennium v. Chr. In tegenstelling tot de Minoïsche paleizen,
werden goederen niet centraal opgeslagen. Bovendien kenden de paleizen een andere architecturale
vormgeving (overdekt) en een gestandaardiseerde structuur (p.22).
3. In hoofdstuk 1 benadrukken de auteurs dat de rijken in het Nabije Oosten de
Minoïsche en Myceense dynastieën in vele opzichten overtroffen. Leg uit waarom zij
denken dat dit het geval was. Geef daarbij één voorbeeld voor het Assyrische rijk en
één voor het Egyptische rijk.
De rijken in het Nabije Oosten overtroffen de Minoïsche en Myceense dynastieën niet alleen in
grootte, maar ook in de complexiteit van taal en de aanwezigheid van een wet, grote tempels en
graven, een grootschalig systeem, permanente archieven en vooral de grote invloed die de rijken in
het Nabije Oosten uitoefenden op de volgende periode (p.28; p.31; p.44).
B. Mordechai Cogan, Assyrian Kings, Neo-Assyrian period. (Een verdrag onder ede afgesloten door
Esarhaddon (681-669), koning van Assyrië, met zijn vazalkoning Baal van Tyrus.)
1. Welke bestuurlijke plichten heeft Baal tegenover Esarhaddon? Hoe kan Esarhaddon
controleren of Baal die plichten nakomt?
Baal I, koning van Tyrus 680-660 v. Chr., is verplicht om schepen te controleren en heeft als enige
persoon toestemming om de brieven van Esarhaddon, koning van Assyrië 681-669 v.Chr., te openen.
Koning Baal I stond onder de supervisie van de Assyrische koning, en zijn onderdanen werden
W8: tentamen (26 maart)
W1 Het oude nabije oosten
Hoorcollege Het nabije oosten
A. Overzicht
De geschiedenis van de mensheid is slechts een fractie van de geschiedenis van de aarde. De ‘oude
geschiedenis’ begon in 3000 v.C. in Mesopotamië en Egypte. Typerend voor de oude beschaving is
de staatsvorming (imperia, stadstaten), schrift, wetgeving, literatuur, wereldgodsdienst, exploratie van
wereldzeeën en het ontstaan van filosofie en wetenschap. De enorme periode van de oude
geschiedenis kunnen we indelen in verschillende, kleinere perioden: in 3000-1000 v.C. bestonden er
vergelijkbare maatschappelijke structuren in Egypte, Mesopotamië, India, China; in 1000-200 v.C.
was er een toenemende diversiteit in maatschappelijke structuren in Phoenicië, Griekenland,
Macedonië, Rome en in 200 v.C.-500 n.C. was er de consolidatie van het keizerrijk in het Romeinse
en Chinese imperium
Tussen 3000 en 2000 v.C. ontstonden er beschavingen langs de grote rivieren (Mesopotamië aan de
Eufraat en Tigris, Egypte langs de Nijl, India, China). De Eufraat kent een groot verschil in verval: men
heeft teveel of te weinig water. Men heeft voor landbouw bijgevolg irrigatie nodig. Rivierklei die
overblijft naar overstroming, is enorm vruchtbaar. Gecombineerd met irrigatie ontstaat er organisatie,
leidend tot een surplus: de basis voor het ontstaan van steden, met monumentale bouwwerken,
onbetwist gezag van de vorst en staatscontrole over landbouw en handel.
De materiële cultuur is essentieel voor onze kennis van de oude geschiedenis. Archeologie is
belangrijkste tak van de wetenschap die zich bezighoudt met materiële cultuur als landschap,
bouwwerken, artefacten, kunstwerken en munten. De historische tekstwetenschap onderzoekt de
schriftelijke cultuur, zoals wetten, administratie, literatuur en wetenschap. Jean-François Champollion
ontcijferde het Egyptische hiërogliefenschrift met de Rosetta-stone. In 1846 ontcijferde Henry
Creswicke Rawlinson het Mesopotamische spijkerschrift. Michael Ventris ontcijferde in 1952 het
Lineair B (Myceens Grieks).
Tussen het Midden Oosten, het Middellandse Zeegebied en Europa bestond er continuïteit: politieke
identiteit, literatuur, kunst, filosofie, politieke theorie, democratie(theorie), (natuur)wetenschap,
(Romeins) recht en monotheïstische religie.
In Mesopotamië bestond de Vruchtbare Halve Maan, die leidde tot ecologie, economie en cultureel
contact. Het zwaartepunt in Mesopotamië verschoof van Soemerië en Elam (3000-2500 v.C.) naar
Akkad (2300-1800 v.C.), naar Assyrië (2000-), naar Babylonië (1800-), naar Assyrië (1400-612 v.C.),
naar Babylonië (612-539 v.C.), naar Perzië (539-331 v.C.).
Het bouwsteen van de sociale relatie is het geven; dat verplicht immers tot teruggeven. Deze
wederkerigheid (reciprociteit) maakt mensen gelijk, maar niet-wederkerigheid leidt tot ongelijkheid
(schuld). De antropoloog Marcel Mauss schreef hierover in The Gift. De hiërarchie van Mesopotamië
werd sterk gevormd door de wederkerigheid. Bovenaan stonden de goden, gevolgd door de koningen
en daarna de rest (elite, boeren). De productie werd geleverd door het grootste deel van de bevolking,
de boeren, en de koning distribueert het na ontvangst.
Belastinginning werd gedaan via tribuut, hoofdelijke belasting, accijns en tol. Noodzakelijk daarvoor
was de administratie met als hoofdspeler het schrift, mogelijk gemaakt door klei en rietstengels. Al
snel ontwikkelde het zich tot een klankschrift met allerlei verschillende onderwerpen.
Zowel de paleizen van Pylos als die van Sargon II waren bedoeld als huisvesting voor redistributie.
Het paleis van Persepolis is ook zo’n voorbeeld. Uiteindelijk werd het verwoest door Alexander de
Grote.
Reliëfkunst is ontwikkeld door de Assyriërs, en later overgenomen door de Perzen.
B. Actualiteit: religie en samenleving
In de Oudheid tot aan de zeventiende-eeuwse wetenschappelijke revolutie waren religie en
,samenleving sterk verweven. Religie ontstaat door verklaring van de wereld (cognitie), reciprociteit en
schuld (sociale verbanden) en geschreven en ongeschreven regels (ethiek). De wetenschappelijke
revolutie heeft cognitie en ethiek uit het geheel van religie gehaald, maar niet absoluut en ook niet
universeel.
De cognitiewetenschap verklaart de wereld. Causaliteit zit ingebakken in de mens (aetiologie), waarbij
de mens zoekt naar een verklaring in de kracht van goden. De dingen buiten de mens zijn groots; de
oorzaken dus ook. Het scheppen van hemel en aarde, het schenken van regen, het schenken van
voortplanting en het verlenen van kracht in de strijd moeten gevolgen zijn van een grootse oorzaak;
een goddelijke oorzaak.
Maar hoe zien de goden er dan uit? Dit onderzoekt de theologie. In bijna alle religies hebben goden
vormen; zij het antropomorf of theromorf. En hoe zijn de goden ontstaan en wat is hun relatie tot
elkaar en tot de wereld? Dat wordt onderzocht in de theogonie en de cosmogonie.
De oppergod Zeus kreeg een antropomorfe voorstelling. Hij ging over het handhaven van wetten en
regels in zowel formele als informele contexten.
In de eerste plaats geven goden aan mensen, en mensen geven geschenken terug. Wij, mensen,
staan permanent in de schuld bij de weldadige goden. Als wij teruggeven, dan bestaat er
wederkerigheid. Maar geven wij wel genoeg aan de goden? Rampen en narigheid ontstaan door het
tekortschieten.
Cultus (verzorging, verering) houdt de reciprociteit in stand. In de antieke koninkrijken is de koning de
spil tussen goden en mensen, leidend tot absolute macht en absolute verantwoordelijkheid. Als de
koning faalt en zorgt voor mislukkingen, dan wordt hij afgezet.
De grote monumentale bouwwerken vertegenwoordigen de hiërarchie tussen samenleving, koning en
goden. De Codex van Hammoerabi werden de wetsbepalingen vastgelegd in een wereld- en
machtsvisie. De Assyrische koningen hebben zich even verantwoordelijkheid gesteld om chaos te
bestrijden en orde te handhaven. Zij veroverden het Koninkrijk Israël. Terwijl het henotheïsme één
god stelt boven de rest, sluit monotheïsme andere goden uit. Hoewel de joden aanvankelijk
henotheïsten waren, werden zij monotheïsten.
In Griekenland ontstonden poleis. De polis kende een minder hiërarchische structuur, met veel
betrokkenen op organisatorisch niveau. Toch speelden de goden een grote rol.
De ethiek hangt direct samen met de evolutionaire ontwikkeling van de mens, zo kunnen we het
individu en de groep behouden. Basale leefregels van wederkerigheid zijn wijdverbreid en veel
voorkomend tussen culturen.
Werkcolleges Conflict, geweld en ordening in het Neo-Assyrische imperium
A. Simon Price and Peter Thonemann, The Birth of Classical Europe. A history from Troy to
Augustine.
1. Maak een samenvatting van hoofdstuk 1 en neem deze mee naar het werkcollege.
De Trojaanse Oorlog, zoals beschreven door Homerus in Ilias en Odyssee, speelde een
fundamentele rol in de Klassieke Oudheid. Hoewel de gebeurtenis lang werd gezien als fictioneel,
excaveerde de Noord-Duitse Heinrich Schliemann met Frank Calvert in 1871 een plek waarvan hij
dacht dat het Troje was in Noordwest-Turkije. Naast andere ontdekkingen (bijv. Odysseus’ paleis) is
Schliemann vooral bekend om het historiseren van de Trojaanse Oorlog en het gebruiken van
aardewerk om chronologie te bepalen.
Een tweede belangrijke figuur is sir Arthur Evans, die Knossos op Kreta excaveerde tussen 1900 en
1905. Daar ontdekte hij dat de beschaving sterk verschilde van de Myceense beschaving op het
vasteland: hij noemde ze daarom de Minoïsche beschaving, vernoemd naar Minos, zoon van Europa
en Zeus. Bovendien vond hij daar het Lineair B, het zogenaamde Myceens of archaïsch Grieks. In c.
1400 v. Chr. arriveerden de eerste Mycenen op Kreta. Tegelijkertijd ontstond in het Nabije Oosten het
Assyrische Rijk met een juridisch stelsel. Het Egeïsche gebied met Kreta en het Griekse vasteland
viel bij de supermachten van het Nabije Oosten (Egypte, Mesopotamië, Assyrische Rijk) in het niet.
Zowel op Kreta als op het Griekse vasteland bestonden er paleisculturen. De paleizen van Kreta in de
eerste helft van het tweede millennium v. Chr. vormden tezamen een netwerk, waarin onderling
, handel werd gedreven en waarbij alle staten tot op een zekere hoogte gelijkwaardig waren. Er
ontstonden verschillende centra. De paleizen op het Griekse vasteland, daarentegen, ontstonden pas
tijdens de tweede helft van het tweede millennium v. Chr. en kenden een gestandaardiseerde
structuur, maar geen centrale opslag voor goederen.
Hoewel het Lineair B ontstond op Kreta, werd het door de Mycenen meegenomen naar het Griekse
vasteland. Na de Tweede Wereldoorlog ontcijferde Michael Ventris het Lineair B, dat volgens hem
een archaïsche vorm van het Grieks was. Terwijl de Minoïsche beschaving wordt gezien als vredig,
wordt de Myceense beschaving beschouwd als strijdlustig. En hoewel we de Minoïsche beschaving
zien als buiten-Europees, beschouwen we de Myceense beschaving als de bakermat van de
Europese beschaving.
De zogenaamde plundering van Troje vond plaats in 1200 v. Chr., tegelijkertijd met de val van de
paleisculturen. Hoewel er geen consensus bestaat over de oorzaak, wordt de Dorische invasie als
aannemelijk en favoriet gezien, waarvolgens invallen van Doriërs uit het noorden leidden tot de
terugval van Griekenland in zogenaamde ‘Donkere Eeuwen’.
2. Beschrijf de politieke en economische systemen die ten grondslag lagen aan de
paleiscultuur van Kreta gedurende de eerste helft van het tweede millennium v. Chr.
Bespreek daarbij ook de weerslag van deze cultuur op kleine nederzettingen op het
eiland. Vergelijk deze infrastructuur met die van andere paleisculturen op het Griekse
vasteland.
De paleiscultuur van Kreta in de eerste helft van het tweede millennium v. Chr. ontstond via politieke
en economische systemen. De verschillende paleizen (ongeveer tien in totaal) en villa’s vormden
tezamen een netwerk, waarin onderling handel werd gedreven, waarin goederen werden opgeslagen
en waarbij alle staten tot op een zekere hoogte gelijkwaardig waren (p.21). Dat netwerk was
multicentrisch: er was niet één dominant paleis, maar elk paleis vormde zelf een centrum met de
wanax als centraal figuur (p.25).
De paleiscultuur omvatte niet geheel Kreta; de paleizen en villa’s waren voornamelijk gecentreerd in
Centraal-, Oost en Noordwest-Kreta. Gebieden in West- en Zuidwest-Kreta kenden bij isolatie
bescheiden gemeenschappen, maar konden ook uitgroeien tot een grote nederzetting bij toegang tot
de kust (p.21).
De paleisculturen van het Griekse vasteland ontstonden later dan de paleisculturen van Kreta, pas
rond de tweede helft van het tweede millennium v. Chr. In tegenstelling tot de Minoïsche paleizen,
werden goederen niet centraal opgeslagen. Bovendien kenden de paleizen een andere architecturale
vormgeving (overdekt) en een gestandaardiseerde structuur (p.22).
3. In hoofdstuk 1 benadrukken de auteurs dat de rijken in het Nabije Oosten de
Minoïsche en Myceense dynastieën in vele opzichten overtroffen. Leg uit waarom zij
denken dat dit het geval was. Geef daarbij één voorbeeld voor het Assyrische rijk en
één voor het Egyptische rijk.
De rijken in het Nabije Oosten overtroffen de Minoïsche en Myceense dynastieën niet alleen in
grootte, maar ook in de complexiteit van taal en de aanwezigheid van een wet, grote tempels en
graven, een grootschalig systeem, permanente archieven en vooral de grote invloed die de rijken in
het Nabije Oosten uitoefenden op de volgende periode (p.28; p.31; p.44).
B. Mordechai Cogan, Assyrian Kings, Neo-Assyrian period. (Een verdrag onder ede afgesloten door
Esarhaddon (681-669), koning van Assyrië, met zijn vazalkoning Baal van Tyrus.)
1. Welke bestuurlijke plichten heeft Baal tegenover Esarhaddon? Hoe kan Esarhaddon
controleren of Baal die plichten nakomt?
Baal I, koning van Tyrus 680-660 v. Chr., is verplicht om schepen te controleren en heeft als enige
persoon toestemming om de brieven van Esarhaddon, koning van Assyrië 681-669 v.Chr., te openen.
Koning Baal I stond onder de supervisie van de Assyrische koning, en zijn onderdanen werden
