Samenvatting Waugh, A. & Grant, A. (2012) Ross en Wilson Anatomie en fysiologie in gezondheid en ziekte.
H-11 Voeding: een introductie
Evenwichtige voeding
Evenwichtige voedingà eten van gevarieerd voedsel.
- Iemand te buitensporig veel of juist erg weinig van een voedingsstof gebruikenà nadelige gevolgen
hebben voor de gezondheid.
Gezonde voedingà dagelijkse
energiebehoefte.
Afhankelijk van onder andere:
- Basale stofwisselingssnelheid;
- Leeftijd;
- Geslacht;
- Inspanningsniveau;
Energie weergeven in Joules (J), Kilojoules (kJ)
of in calorie (cal) of Kilocalorie (kcal)
Aanbevelingen voor de dagelijkse voedselinname brengen voedingsmiddelen van soortgelijke oorsprong en
voedingswaarde onder in voedingsgroepen, en adviseren om dagelijks uit elke groep een bepalde proportie te
eten.
De 5 hoofdvoedingsgroepen zijn:
1. Brood, rijst, aardappels en pasta;
2. Melk en zuivelproducten;
3. Voedingsmiddelen met een hoog vet- en/of
suikergehalte;
4. Vlees en vis, eieren, bonen;
5. Groente en fruit.
Brood, rijst, aardappels en pasta
- Maakt 1/3 van de voeding uit;
- Elke maaltijd moet gebaseerd zijn op een
voedingsmiddel uit deze groep;
Melk en zuivelproducten
- Leveren eiwitten en mineralen (calcium en zink);
- Sommige ook een bron van vitamine A, B2 en B12;
- Vaak bevatten ze ook een grote hoeveelheid vet;
- Er mogen niet meer dan 3 porties per dag worden geconsumeerd. 1 portie= 200ml melk, 150 g
yoghurt of 30 g kaas.
Voedginsmiddelen met een hoog vet- en/of suikergehalte
- Omvatten ook olie, boter, margarine, mayonaise, gefrituurde voedingsmiddelen zoals frites, chips,
snoep, roomijs, desserts, jam, suiker en frisdrank, maar geen light-dranken;
- Vetten geclassificeerd als verzadigd of onverzadigd;
- In kleine mate genuttigd worden, of achterwege gelaten worden, omdat ze veel energie bevatten en
weinig andere voedingswaarde bezitten.
Vlees, vis, eieren en bonen
- Aanbevolen hiervan wordt met mate te eten, omdat ze vaak een hoog vetgehalte hebben;
- Aanbevolen om vis 2x per week te consumeren.
Groente en fruit
- Verse, ingeblikte en diepvriesproducten, 100%vruchten- of groentesappen en smoothies van puur
fruit.
, - Leveren koolhydraten, vezels, vitamine C en foliumzuur.
- Minstens 5 porties per dag consumeren.
Extra aanbevelingen
- Zout
- Vloeistofinnameà 1,5-2,0 L per dag à thee, koffie, water, aanleglimonade en vruchtensap.
- Niet meer dan 3-4 eenheden alcohol per dag voor mannen en 2-3 voor vrouwen.
Mensen met specifieke voedingsvereisten
- Zwangere vrouwen meer energie nodig;
- Menstruerende vrouwen meer ijzer nodig;
- Baby’s en kinderenà in de groeià hogere energiebehoefte;
- Maag-darmafwijkingenà intolerantie bepaald voedselà voedselkeuzen beperken.
Koolhydraten
Koolhydraten voornamelijk suikers en zetmelen, die veel in verschillende voedingsmiddelen zitten: suiker, jam,
granen, brood, biscuits, pasta, fast food, fruit en groenten.
- Bestaan uit koolstof, waterstof en zuurstof.
- Koolhydraten ingedeeld naar de complexiteit van de chemische stoffen waaruit ze zijn gevormd.
Monosachariden
Koolhydraten na vertering opgenomen als monosachariden.
- Glucose, fructose en galactose
- Chemisch gezien de eenvoudigste vorm van koolhydraat
Disachariden
Chemische combinaties van 2 monosacharidemoleculen
- Sucrose, maltose en lactose
Polysachariden
Complexe moleculen die bestaan uit grote aantallen monosachariden
- Zetmeel, glycogeen, cellulose en dextrine.
- Niet alle polysachariden kunnen door mensen worden verteerdà cellulose en andere stoffen in
groenten, fruit en sommige granen passeren bijna onveranderd het spijsverteringskanaal.
Functies van koolhydraten
§ Beschikbare energie en warmteà afbraak monosacharidenà geeft energie vrij voor metabolisme.
Glucose belangrijkste brandstof voor lichaamscellen;
§ Eiwitbesparingà voeding voldoende koolhydraten bevatà lichaam geen eiwit gebruiken om energie
en warmte te leveren;
§ Energievoorraadà meer koolhydraten dan lichaamsbehoefteà omgezet in glycogeen (korte
termijnenergievoorraad in de lever en skeletspieren, en vet opgeslagen in de vetdepots)
Eiwitten (stikstofbehoudende voedingsmiddelen)
Eiwitten bij vertering afgebroken in hun samenstellende aminozuren, en in die vorm opgenomen in de
bloedstroom.
- Voortdurende toevoer van aminozuren nodig om nieuwe eiwitten te produceren (zoals structurele
eiwitten, enzymen en sommige hormonen)
, Aminozuren
Samengesteld uit koolstof, waterstof, zuurstof en
stikstof.
- Enkele bevatten ijzer, koper, zink, jodium
Ingedeeld in 2 categorieën:
1. Essentiële aminozurenà niet in lichaam
worden aangemaakt, dus in voeding aanwezig
zijn;
2. Niet-essentiële aminozurenà wel in lichaam
gemaakt.
Stikstofbalans
Ongebruikt aminozuur wordt afgebroken
- Aminogroep (NH2) wordt omgezet in het
stikstofhoudende afvalproducten ureum en
door de nieren verwijderd.
- Rest omgezet in glucose of ketonlichaam, afhankelijk van het aminozuur.
Negatieve stikstofbalansà wanneer de toevoer van aminozuren niet aan de behoefte van het lichaam voldoet
(inname voedsel onvoldoende)
Biologische waarde van eiwitten
Voedingswaarde eiwit wordt afgemeten aan hoe goed het in de voedingsbehoefte voorziet.
- Hoge biologische waardeà meestal dierlijke afkomst, gemakkelijk verteerd en bevat alle essentiële
aminozuren
Functies van eiwitten
§ Groei en herstel van lichaamscellen en –weefsels;
§ De aanmaak van enzymen, plasmaproteïnen, antilichamen en sommige hormonen;
§ Energielevering: normaliter een secundaire functie, maar wordt belangrijk als het voedingspatroon
niet voldoende koolhydraten bevat en de vetvoorraden uitgeput zijn.
Meer eiwitten dan lichaam nodig heeftà stikstof bevattende deel losgemaakt en door nieren uitgescheiden.
Rest omgezet in vet en opgeslagen in vetweefsel.
Vetten
Bestaan uit koolstof, waterstof en zuurstof, maar hier hebben water en zuurstof niet dezelfde verhouding als in
water.
Vetten (triglyceriden)
- Gewoonlijk vetten genoemd en bestaan uit 1 glycerol en 3 vetzuurmoleculen.
- Verdeeld in verzadigd en onverzadigd vet
- Verzadigde vetten bij kamertemp. Vaste vorm en van dierlijke bronnen afkomstig
- Onverzadigde vetten= oliën, verkregen van groenten/planten
- Grote inname verzadigde vettenà hart- en vaatziekten veroorzaken.
- Linolzuur, linoleenzuur en arachidonzuur zijn essentiële vetzuren, die niet in grote hoeveelheden door
het lichaam aangemaakt kunnen worden. Maar ze zijn niet nodig voor de aanmaak van
prostaglandinen, fosfolipiden en leukotriënen.
Cholesterol
Deze bestaat uit 4 ringen, die er een kenmerkende steroïdestructuur aan geven.
- Kan aangemaakt worden door het lichaam en is een bestanddeel van volvette zuivelproducten, vet
vlees en eigeel
- Nodig voor de aanmaak van steroïden en is belangrijk bestanddeel van het celmembraan.
Functies van vetten
§ Meest geconcentreerde bron van chemische energie en warmte;
§ Steunweefsel van bepaalde lichaamsorganen (nieren en ogen bv.);
H-11 Voeding: een introductie
Evenwichtige voeding
Evenwichtige voedingà eten van gevarieerd voedsel.
- Iemand te buitensporig veel of juist erg weinig van een voedingsstof gebruikenà nadelige gevolgen
hebben voor de gezondheid.
Gezonde voedingà dagelijkse
energiebehoefte.
Afhankelijk van onder andere:
- Basale stofwisselingssnelheid;
- Leeftijd;
- Geslacht;
- Inspanningsniveau;
Energie weergeven in Joules (J), Kilojoules (kJ)
of in calorie (cal) of Kilocalorie (kcal)
Aanbevelingen voor de dagelijkse voedselinname brengen voedingsmiddelen van soortgelijke oorsprong en
voedingswaarde onder in voedingsgroepen, en adviseren om dagelijks uit elke groep een bepalde proportie te
eten.
De 5 hoofdvoedingsgroepen zijn:
1. Brood, rijst, aardappels en pasta;
2. Melk en zuivelproducten;
3. Voedingsmiddelen met een hoog vet- en/of
suikergehalte;
4. Vlees en vis, eieren, bonen;
5. Groente en fruit.
Brood, rijst, aardappels en pasta
- Maakt 1/3 van de voeding uit;
- Elke maaltijd moet gebaseerd zijn op een
voedingsmiddel uit deze groep;
Melk en zuivelproducten
- Leveren eiwitten en mineralen (calcium en zink);
- Sommige ook een bron van vitamine A, B2 en B12;
- Vaak bevatten ze ook een grote hoeveelheid vet;
- Er mogen niet meer dan 3 porties per dag worden geconsumeerd. 1 portie= 200ml melk, 150 g
yoghurt of 30 g kaas.
Voedginsmiddelen met een hoog vet- en/of suikergehalte
- Omvatten ook olie, boter, margarine, mayonaise, gefrituurde voedingsmiddelen zoals frites, chips,
snoep, roomijs, desserts, jam, suiker en frisdrank, maar geen light-dranken;
- Vetten geclassificeerd als verzadigd of onverzadigd;
- In kleine mate genuttigd worden, of achterwege gelaten worden, omdat ze veel energie bevatten en
weinig andere voedingswaarde bezitten.
Vlees, vis, eieren en bonen
- Aanbevolen hiervan wordt met mate te eten, omdat ze vaak een hoog vetgehalte hebben;
- Aanbevolen om vis 2x per week te consumeren.
Groente en fruit
- Verse, ingeblikte en diepvriesproducten, 100%vruchten- of groentesappen en smoothies van puur
fruit.
, - Leveren koolhydraten, vezels, vitamine C en foliumzuur.
- Minstens 5 porties per dag consumeren.
Extra aanbevelingen
- Zout
- Vloeistofinnameà 1,5-2,0 L per dag à thee, koffie, water, aanleglimonade en vruchtensap.
- Niet meer dan 3-4 eenheden alcohol per dag voor mannen en 2-3 voor vrouwen.
Mensen met specifieke voedingsvereisten
- Zwangere vrouwen meer energie nodig;
- Menstruerende vrouwen meer ijzer nodig;
- Baby’s en kinderenà in de groeià hogere energiebehoefte;
- Maag-darmafwijkingenà intolerantie bepaald voedselà voedselkeuzen beperken.
Koolhydraten
Koolhydraten voornamelijk suikers en zetmelen, die veel in verschillende voedingsmiddelen zitten: suiker, jam,
granen, brood, biscuits, pasta, fast food, fruit en groenten.
- Bestaan uit koolstof, waterstof en zuurstof.
- Koolhydraten ingedeeld naar de complexiteit van de chemische stoffen waaruit ze zijn gevormd.
Monosachariden
Koolhydraten na vertering opgenomen als monosachariden.
- Glucose, fructose en galactose
- Chemisch gezien de eenvoudigste vorm van koolhydraat
Disachariden
Chemische combinaties van 2 monosacharidemoleculen
- Sucrose, maltose en lactose
Polysachariden
Complexe moleculen die bestaan uit grote aantallen monosachariden
- Zetmeel, glycogeen, cellulose en dextrine.
- Niet alle polysachariden kunnen door mensen worden verteerdà cellulose en andere stoffen in
groenten, fruit en sommige granen passeren bijna onveranderd het spijsverteringskanaal.
Functies van koolhydraten
§ Beschikbare energie en warmteà afbraak monosacharidenà geeft energie vrij voor metabolisme.
Glucose belangrijkste brandstof voor lichaamscellen;
§ Eiwitbesparingà voeding voldoende koolhydraten bevatà lichaam geen eiwit gebruiken om energie
en warmte te leveren;
§ Energievoorraadà meer koolhydraten dan lichaamsbehoefteà omgezet in glycogeen (korte
termijnenergievoorraad in de lever en skeletspieren, en vet opgeslagen in de vetdepots)
Eiwitten (stikstofbehoudende voedingsmiddelen)
Eiwitten bij vertering afgebroken in hun samenstellende aminozuren, en in die vorm opgenomen in de
bloedstroom.
- Voortdurende toevoer van aminozuren nodig om nieuwe eiwitten te produceren (zoals structurele
eiwitten, enzymen en sommige hormonen)
, Aminozuren
Samengesteld uit koolstof, waterstof, zuurstof en
stikstof.
- Enkele bevatten ijzer, koper, zink, jodium
Ingedeeld in 2 categorieën:
1. Essentiële aminozurenà niet in lichaam
worden aangemaakt, dus in voeding aanwezig
zijn;
2. Niet-essentiële aminozurenà wel in lichaam
gemaakt.
Stikstofbalans
Ongebruikt aminozuur wordt afgebroken
- Aminogroep (NH2) wordt omgezet in het
stikstofhoudende afvalproducten ureum en
door de nieren verwijderd.
- Rest omgezet in glucose of ketonlichaam, afhankelijk van het aminozuur.
Negatieve stikstofbalansà wanneer de toevoer van aminozuren niet aan de behoefte van het lichaam voldoet
(inname voedsel onvoldoende)
Biologische waarde van eiwitten
Voedingswaarde eiwit wordt afgemeten aan hoe goed het in de voedingsbehoefte voorziet.
- Hoge biologische waardeà meestal dierlijke afkomst, gemakkelijk verteerd en bevat alle essentiële
aminozuren
Functies van eiwitten
§ Groei en herstel van lichaamscellen en –weefsels;
§ De aanmaak van enzymen, plasmaproteïnen, antilichamen en sommige hormonen;
§ Energielevering: normaliter een secundaire functie, maar wordt belangrijk als het voedingspatroon
niet voldoende koolhydraten bevat en de vetvoorraden uitgeput zijn.
Meer eiwitten dan lichaam nodig heeftà stikstof bevattende deel losgemaakt en door nieren uitgescheiden.
Rest omgezet in vet en opgeslagen in vetweefsel.
Vetten
Bestaan uit koolstof, waterstof en zuurstof, maar hier hebben water en zuurstof niet dezelfde verhouding als in
water.
Vetten (triglyceriden)
- Gewoonlijk vetten genoemd en bestaan uit 1 glycerol en 3 vetzuurmoleculen.
- Verdeeld in verzadigd en onverzadigd vet
- Verzadigde vetten bij kamertemp. Vaste vorm en van dierlijke bronnen afkomstig
- Onverzadigde vetten= oliën, verkregen van groenten/planten
- Grote inname verzadigde vettenà hart- en vaatziekten veroorzaken.
- Linolzuur, linoleenzuur en arachidonzuur zijn essentiële vetzuren, die niet in grote hoeveelheden door
het lichaam aangemaakt kunnen worden. Maar ze zijn niet nodig voor de aanmaak van
prostaglandinen, fosfolipiden en leukotriënen.
Cholesterol
Deze bestaat uit 4 ringen, die er een kenmerkende steroïdestructuur aan geven.
- Kan aangemaakt worden door het lichaam en is een bestanddeel van volvette zuivelproducten, vet
vlees en eigeel
- Nodig voor de aanmaak van steroïden en is belangrijk bestanddeel van het celmembraan.
Functies van vetten
§ Meest geconcentreerde bron van chemische energie en warmte;
§ Steunweefsel van bepaalde lichaamsorganen (nieren en ogen bv.);
