Wetenschapsfilosofie voor
geesteswetenschappen
Bronvermelding
Wetenschapsfilosofie voor
Titel : geesteswetenschappen
Druk : 7
Auteur : M. Leezenberg
Uitgever : Amsterdam University Press
ISBN (boek) : 9789053564653
Aantal hoofdstukken (boek) : 10
Aantal pagina’s (boek) : 263
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel nastreeft.
Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd het bijbehorende
studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse verwijzingen naar het studieboek
op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2012 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden. De uitgever
van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden
tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Inleiding 3
Hoofdstuk 2 Het standaardbeeld van de wetenschap 4
Hoofdstuk 3 Het logisch empirisme en Poppers kritisch rationalisme 6
Hoofdstuk 4 De historisering van het wetenschapsbeeld: Quine, Kuhn en Foucault 10
Hoofdstuk 5 Het ontstaan van de geesteswetenschappen 14
Hoofdstuk 6 De hermeneutische traditie 16
Hoofdstuk 7 Positivisme en structuralisme 19
Hoofdstuk 8 Kritische theorie 22
Hoofdstuk 9 Postmodernisme en verder 25
Hoofdstuk 10 Geesteswetenschappen: het bedrijf 28
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : Wetenschapsfilosofie voor geesteswetenschappen – M. Leezenberg
, Hoofdstuk 1 Inleiding
1.1 Geesteswetenschap als beroep
Een dag in het leven van een geesteswetenschapper → zeer diverse werkverbanden.
1.2 De taken van de wetenschapsfilosofie
• Normatieve taak: Beeld van de wetenschap schetsen dat de aard van wetenschappelijke
kennis beschrijft, helpt bij het beoordelen van epistemologische (kennistheoretische)
aanspraken. → Filosofisch adequaat.
• Beschrijvende taak: Beeld van wetenschappelijke methode schetsen → Historisch adequaat.
Voor 1970 vooral normatief, daarna vooral beschrijvend. Wetenschapsfilosofie draait om
methodologie: Kwaliteitscontrole van de wetenschappelijke productie. Aandacht voor: taken
en aanpak, (organisatie) controle, effect op maatschappij. Daarnaast gaat het om diepere
vragen als: Wat is kennis?
1.3 Kennis en waarheid
Epistime: Echte kennis, tijdloze noodzakelijke waarheden.
Doxa: Opinies, denkbeelden gebonden aan standpunt van individu, groep, periode.
17e eeuw: kennis van de objectieve werkelijkheid (onafhankelijk van de menselijke geest).
Verwerven van kennis via zuivere bron: zintuiglijke ervaring (empirische wetenschap)
Moet gezuiverd worden van subjectiviteit: moet reproduceerbaar zijn en met onberispelijke middelen
(wiskunde, logica, statistiek) verwerkt worden.
1.4 Interpretatie en perspectief
Doel natuurwetenschap: Zoeken van waarheden, concurrentie van waarheidsclaims.
Doel geesteswetenschap: Nieuwe interpretatietechnieken introduceren, geen concurrentie.
Maar: Wat is een acceptabele interpretatie, wanneer wordt een bron misbruikt? Zijn er interpretaties
die beter zijn en daarmee niet ook de ‘juiste betekenis’ van een tekst vormen?
1.5 Wetenschapsidealen in de geesteswetenschappen
Geesteswetenschappen: Gemeenschappelijke ontstaanswijze: Begin 19e eeuw in Duitsland ontstaan.
Ten tijde van de Oudheid en de Renaissance bestond het begrip ‘cultuur’ als zodanig nog niet:
Aristoteles’ indeling van de wetenschap: Theoretisch (kennis), praktisch (handelen) en poëtisch
(maken van dingen). Hulpvakken als logica en retorica.
Middeleeuwse indeling: Trivium (grammatica, dialectica, retorica), Quadrivium (muziek, aritmetica,
geologie, astronomie). 19e eeuw: geesteswetenschappelijke revolutie door nieuwe filosofische
ideeën, maatschappelijke ontwikkelingen en institutionele veranderingen.
1.6 Resumé
• Empirisme: Kennis gebaseerd op waarneming, verwerkt met onberispelijke middelen.
• Verschillende kennisidealen natuurwetenschap (concurrentie over verklaring) en
geesteswetenschap (samengaan van interpretaties)
• Indeling alfa/bèta/gammawetenschap is recent: Aristoteles en Renaissance deden het niet.
• Beschrijvende taak: welke methoden/stijlen van redeneren een rol spelen
• Normatieve taak: wat de taken van goed onderzoek zijn
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 3
Bron : Wetenschapsfilosofie voor geesteswetenschappen – M. Leezenberg
geesteswetenschappen
Bronvermelding
Wetenschapsfilosofie voor
Titel : geesteswetenschappen
Druk : 7
Auteur : M. Leezenberg
Uitgever : Amsterdam University Press
ISBN (boek) : 9789053564653
Aantal hoofdstukken (boek) : 10
Aantal pagina’s (boek) : 263
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel nastreeft.
Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd het bijbehorende
studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse verwijzingen naar het studieboek
op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2012 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden. De uitgever
van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden
tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Inleiding 3
Hoofdstuk 2 Het standaardbeeld van de wetenschap 4
Hoofdstuk 3 Het logisch empirisme en Poppers kritisch rationalisme 6
Hoofdstuk 4 De historisering van het wetenschapsbeeld: Quine, Kuhn en Foucault 10
Hoofdstuk 5 Het ontstaan van de geesteswetenschappen 14
Hoofdstuk 6 De hermeneutische traditie 16
Hoofdstuk 7 Positivisme en structuralisme 19
Hoofdstuk 8 Kritische theorie 22
Hoofdstuk 9 Postmodernisme en verder 25
Hoofdstuk 10 Geesteswetenschappen: het bedrijf 28
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : Wetenschapsfilosofie voor geesteswetenschappen – M. Leezenberg
, Hoofdstuk 1 Inleiding
1.1 Geesteswetenschap als beroep
Een dag in het leven van een geesteswetenschapper → zeer diverse werkverbanden.
1.2 De taken van de wetenschapsfilosofie
• Normatieve taak: Beeld van de wetenschap schetsen dat de aard van wetenschappelijke
kennis beschrijft, helpt bij het beoordelen van epistemologische (kennistheoretische)
aanspraken. → Filosofisch adequaat.
• Beschrijvende taak: Beeld van wetenschappelijke methode schetsen → Historisch adequaat.
Voor 1970 vooral normatief, daarna vooral beschrijvend. Wetenschapsfilosofie draait om
methodologie: Kwaliteitscontrole van de wetenschappelijke productie. Aandacht voor: taken
en aanpak, (organisatie) controle, effect op maatschappij. Daarnaast gaat het om diepere
vragen als: Wat is kennis?
1.3 Kennis en waarheid
Epistime: Echte kennis, tijdloze noodzakelijke waarheden.
Doxa: Opinies, denkbeelden gebonden aan standpunt van individu, groep, periode.
17e eeuw: kennis van de objectieve werkelijkheid (onafhankelijk van de menselijke geest).
Verwerven van kennis via zuivere bron: zintuiglijke ervaring (empirische wetenschap)
Moet gezuiverd worden van subjectiviteit: moet reproduceerbaar zijn en met onberispelijke middelen
(wiskunde, logica, statistiek) verwerkt worden.
1.4 Interpretatie en perspectief
Doel natuurwetenschap: Zoeken van waarheden, concurrentie van waarheidsclaims.
Doel geesteswetenschap: Nieuwe interpretatietechnieken introduceren, geen concurrentie.
Maar: Wat is een acceptabele interpretatie, wanneer wordt een bron misbruikt? Zijn er interpretaties
die beter zijn en daarmee niet ook de ‘juiste betekenis’ van een tekst vormen?
1.5 Wetenschapsidealen in de geesteswetenschappen
Geesteswetenschappen: Gemeenschappelijke ontstaanswijze: Begin 19e eeuw in Duitsland ontstaan.
Ten tijde van de Oudheid en de Renaissance bestond het begrip ‘cultuur’ als zodanig nog niet:
Aristoteles’ indeling van de wetenschap: Theoretisch (kennis), praktisch (handelen) en poëtisch
(maken van dingen). Hulpvakken als logica en retorica.
Middeleeuwse indeling: Trivium (grammatica, dialectica, retorica), Quadrivium (muziek, aritmetica,
geologie, astronomie). 19e eeuw: geesteswetenschappelijke revolutie door nieuwe filosofische
ideeën, maatschappelijke ontwikkelingen en institutionele veranderingen.
1.6 Resumé
• Empirisme: Kennis gebaseerd op waarneming, verwerkt met onberispelijke middelen.
• Verschillende kennisidealen natuurwetenschap (concurrentie over verklaring) en
geesteswetenschap (samengaan van interpretaties)
• Indeling alfa/bèta/gammawetenschap is recent: Aristoteles en Renaissance deden het niet.
• Beschrijvende taak: welke methoden/stijlen van redeneren een rol spelen
• Normatieve taak: wat de taken van goed onderzoek zijn
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 3
Bron : Wetenschapsfilosofie voor geesteswetenschappen – M. Leezenberg
