Hoorcollege Strafrecht en privaatrecht Week 3

Hoorcollege Week 3
Civielrechtelijke en strafrechtelijke groepsaansprakelijkheid met elkaar vergeleken

Ratio van groepsaansprakelijkheid
- Uitgangspunt is individuele aansprakelijkheid
o In het strafrecht: daadstrafrecht, gebaseerd op gewilde spierbeweging van
het individu
 Er moet een gedraging zijn
 Dit is de gedachte van de wetgever in 1886, die nu nog steeds geldt. In
de loop der tjd zijn er meerdere gedragingen bijgekomen, zoals een
geestelijke gedraging.
o In het privaatrecht: de onrechtmatge daad van het individu
 Een persoon die door middel van zijn gedraging (een gewilde
spierbeweging) een onrechtmatge daad pleegt
 Intussen ook nalaten en passiviteit
- Groepsaansprakelijkheid is de uitzondering
o Let op: in het strafrecht geen zuivere groepsaansprakelijkheid
 Gaat om individuele deelname aan een collectef
 Wat doet een individu ten opzichte van een criminele
organisate?
o In privaatrecht wel collecteve aansprakelijkheid
 Is geen kwalitateve aansprakelijkheid, maar hoofdelijke
aansprakelijkheid
 Geen aansprakelijkheid omdat je een bepaalde kwaliteit
(functe etc.) hebt, maar aansprakelijkheid omdat jij
deelgenomen hebt aan een groep die schade heef
veroorzaakt. Het slachtofer kan n lid van die groep
aansprakelijk stellen voor de totale schade.
o Een gelijkenis met art. 140 Sr is dat het gaat om een
eigen onrechtmatge daad. Het privaatrecht koppelt
daar echter een rechtsgevolg aan, namelijk dat jij
verantwoordelijk bent voor alle schade. Bij art. 140 Sr
ben je niet aansprakelijk voor alle misdrijven die de
criminele organisate pleegt, terwijl je bij art. 6:166 BW
wel aansprakelijk bent voor de schade die de groep
heef veroorzaakt, maar die steunt op jouw individuele
onrechtmatge daad.
 Deelnemer aan een groepshandeling pleegt een eigen onrechtmatge
daad die leidt tot hoofdelijke aansprakelijkheid
 Jij bent aansprakelijk voor schade die door anderen kan zijn
veroorzaakt. Dit is dus wel een uitzondering, omdat je normaal
gesproken alleen aansprakelijk bent voor schade die jij zelf
hebt gemaakt
- Waarom erkenning van groepsaansprakelijkheid?
o In het strafrecht:

,  Aanvankelijk (in 1886): de ‘vereniging van boosdoeners’
 Gaat terug naar de Franse Code P nal
o ‘Ascension de malfaiteur’
 Het idee achter deze boosdoeners was dat bendes die op
lokale boerderijen reizigers aanvielen moesten worden gestopt
 Meer personen kunnen meer dan n persoon
 Dit is de reden dat er iets apart is geregeld en het niet valt
onder bijvoorbeeld medeplegen. In een groep kun je de taken
verdelen. Je kunt efcicnter en gevaarlijker optreden.
 Van groepen gaat meer dreiging uit
 Groepen kunnen meer; kennis delen, voorbereiding is beter,
etc.
 Gevaarzetende groepsdynnamiek
 Een dynnamiek die ertoe leidt dat er steeds meer strafare
feiten worden gepleegd. Vooral om andere leden van de groep
te laten zien dat jij beter bent dan hen. Zo ontstaat er een
geweldscultuur in zo’n groep die steeds erger wordt.
 Aantastng van de openbare orde
 Door de argumenten hierboven op te tellen ontstaat er een
aantastng van de openbare orde. Er kunnen gedragingen
ontstaan die de rechtsorde kunnen ontwrichten.
o In het privaatrecht:
 Schade door een ‘turba’
 En uiteenlopende andere gevallen
o Gerechtshof Den Bosch: verzekeraar kan art. 6:166 BW
gebruiken om schade te verhalen. Het kan zo een
instrument worden voor verzekeraars dat als zij geld
moeten uitkeren, zij die schade kunnen verhalen op de
groep die de schade heef veroorzaakt.
 Turba wil zeggen geweldspleging in een groep
 Groepsleden handelen in strijd met algemene zorgvuldigheidsnorm
 Groepsleden doen nog iets extra’s waardoor zij moeten
worden ‘gestraf’. Het is maatschappelijk onbetamelijk om in
een groep geweld te gebruiken. Dit is een extra argument om
groepsaansprakelijk mogelijk te maken.
 Procesrechtelijke reden: moeilijk voor slachtofer om te achterhalen
en te bewijzen welk groepslid de schade heef veroorzaakt
 Er moet een causaal verband bestaan tussen de gedraging van
degene die wordt aangesproken en de schade die het
slachtofer heef geleden. Hiervoor is het wel noodzakelijk om
te weten wie die schade heef veroorzaakt. Dit is vaak moeilijk
vast te stellen binnen een groep. Dit is een probleem, omdat je
als slachtofer dan geen schade kunt verhalen.
 Art. 6:166 BW lost daarom causaliteitsprobleem op
o Er hoef niet worden vastgesteld dat de persoon die
wordt aangesproken ook daadwerkelijk de schade heef