SOCIALE
PSYCHOLOGIE
MINOR INLEIDING TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE
Februari 2024
,Inhoudsopgave
Paragraaf 1.1 Wat is sociale psychologie?.....................................................................................4
Paragraaf 1.2 De macht van de situatie.........................................................................................4
Paragraaf 1.3 De macht van sociale interpretatie..........................................................................5
Paragraaf 1.4 De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven.......................6
Paragraaf 1.5 Het nut en de toepassing van de sociale psychologie..............................................6
Hoofdstuk 3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld..................................7
Paragraaf 3.1 De sociaal denker: twee soorten sociaal denken.....................................................7
Paragraaf 3.2 Automatisch denken met schema’s: mensen als alledaagse theoretici....................7
Paragraaf 3.3 Soorten automatisch denken..................................................................................8
Paragraaf 3.4 De invloed van cultuur op sociaal denken: holistisch vs. analytisch........................8
Paragraaf 3.5 Gecontroleerde sociale cognitie: bewust denken....................................................9
Hoofdstuk 4 Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en begrijpen.............10
Paragraaf 4.1 Non-verbale communicatie...................................................................................10
Paragraaf 4.2 Eerste indrukken: snel en hardnekkig....................................................................10
Paragraaf 4.4 Cultuur en sociale perceptie..................................................................................11
Hoofdstuk 5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context...........................................12
Paragraaf 5.1 De oorsprong en aard van het zelfconcept............................................................12
Paragraaf 5.2 Zelfkennis..............................................................................................................12
Paragraaf 5.3 Zelfcontrole: de uitvoerende functie van het zelf..................................................14
Paragraaf 5.4 Impressiemanagement: de wereld is een schouwtoneel.......................................14
Paragraaf 5.5 Zelfwaardering: hoe we over onszelf denken........................................................14
Hoofdstuk 6 Cognitieve dissonantie en de behoefte om ons zelfbeeld te beschermen.......15
Paragraaf 6.1 Een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden......................................................15
Paragraaf 6.2 Zelfrechtvaardiging...............................................................................................15
Paragraaf 6.3 Nieuwe inzichten in en uitbreidingen van cognitieve dissonantietheorie..............16
Hoofdstuk 7 Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden.......17
Paragraaf 7.1 De aard en oorsprong van attitudes......................................................................17
Paragraaf 7.2 Attitudes en het voorspellen van gedrag...............................................................17
Paragraaf 7.3 Attitudeverandering..............................................................................................18
Paragraaf 7.4 De macht van reclame...........................................................................................19
Paragraaf 7.5 Persuasieve boodschappen weerstaan..................................................................19
Samenvatting Sociale Psychologie Jan/feb 24
,Hoofdstuk 8 Conformisme en gehoorzaamheid: sociale invloed en aanpassing van gedrag
........................................................................................................................................20
Paragraaf 8.1 Conformisme: wanneer en waarom......................................................................20
Paragraaf 8.2 Informationeel conformisme: de behoefte om te weten wat juist is.....................20
Paragraaf 8.3 Normatief conformisme: de behoefte om geaccepteerd te worden......................20
Paragraaf 8.4 Strategieën om conformisme uit te lokken............................................................21
Paragraaf 8.5 Gehoorzamen aan gedrag.....................................................................................21
Hoofdstuk 9 Groepsprocessen: invloed in sociale groepen................................................22
Paragraaf 9.1 Wat is een groep?.................................................................................................22
Paragraaf 9.2 Groepen en het gedrag van individuen..................................................................23
Paragraaf 9.3 Groepsbeslissing...................................................................................................23
Paragraaf 9.4 Conflicten & samenwerking..................................................................................24
Paragraaf 9.5 Intergroepsprocessen: processen tussen groepen.................................................24
Hoofdstuk 10 Aantrekkingskracht en relaties: van eerste indrukken tot hechte relaties....25
Paragraaf 10.1 Waardoor voelen we ons aangetrokken tot anderen?.........................................25
Paragraaf 10.2 Contacten leggen in het tijdperk van de technologie...........................................25
Paragraaf 10.3 Liefde en intieme relaties....................................................................................26
Paragraaf 10.4 Het proces en de ervaring van uit elkaar gaan....................................................26
Hoofdstuk 11 Pro-sociaal gedrag: waarom helpen mensen?.............................................28
Paragraaf 11.1 Waarom helpen mensen anderen?.....................................................................28
Paragraaf 11.2 Persoonseigenschappen en pro-sociaal gedrag...................................................28
Paragraaf 11.3 Situationele determinanten van pro-sociaal gedrag............................................28
Paragraaf 11.4 Het bevorderen van pro-sociaal gedrag...............................................................29
Paragraaf 12.1 De definitie en sociale oorzaken van agressie......................................................30
Paragraaf 12.2 Frustratie en agressie..........................................................................................30
Paragraaf 12.3 Geweld in de media............................................................................................31
Paragraaf 12.4 Agressie terugdringen.........................................................................................31
Paragraaf 13.1 Vooroordelen: een alomtegenwoordig sociaal verschijnsel.................................32
Paragraaf 13.2 Het opsporen van onderdrukte of onbewuste vooroordelen...............................32
Paragraaf 13.3 De effecten van vooroordelen.............................................................................32
Paragraaf 13.4 Drie aspecten van het sociale leven die vooroordelen kunnen veroorzaken........33
Paragraaf 13.5 Het terugdringen van vooroordelen....................................................................33
Hoofdstuk 1 Inleiding tot de sociale psychologie
Samenvatting Sociale Psychologie Jan/feb 24
, Paragraaf 1.1 Wat is sociale psychologie?
Psychologie = wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven van mensen.
Sociale psychologie = wetenschappelijke studie naar manier waarop mensen gedachten en
gedragingen van anderen beïnvloeden.
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of aanwezigheid van andere mensen
hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen en/of gedrag.
- Gaat verder dan uiterlijk waarneembaar gedrag
- Meer vormen van sociale invloed dan alleen bewuste overreding (alleen al het
bestaan van mensen is een vorm van sociale invloed)
Werk van filosofen is de basis voor psychologie. Later ook wetenschappelijk onderzoek op
empirische methode met hypothesen.
Verschillende disciplines houden zich bezig met determinanten (= bepalende factor in een
ontwikkeling of toestand);
1. Evolutionaire psychologie probeert sociaal gedrag te verklaren door erfelijke
factoren van natuurlijke selectie (= verschijnsel dat organisme dat zich beter aanpast
meer kans op overleven en voortplanten heeft).
2. Persoonlijkheidspsychologie verklaart sociaal gedrag met behulp van
karaktereigenschappen. Focus op individuele verschillen (= aspecten van
persoonlijkheid die mensen van elkaar onderscheiden)
3. Sociologie focust op de groep of de samenleving, met onderwerpen zoals de sociale
klasse en sociale structuur.
4. Sociale psychologie focust op individu in sociale context. Hiervoor is cross cultureel
onderzoek belangrijk. Focus op hoe construct (= manier waarop mensen de sociale
wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren) individu beïnvloedt.
Evolutionaire Persoonlijkheids- Sociale psychologie Sociologie
psychologie psychologie
Studie van Studie naar unieke Invloed van sociale Algemene wetten
natuurlijke selectie kenmerken van omgeving op over groepen en
als invloed individu gevoelens samenlevingen
Paragraaf 1.2 De macht van de situatie
Fundamentele attributiefout = neiging om gedrag toe te
schrijven aan dispositionele factoren (persoonlijke
eigenschappen) en het effect van sociale situatie te
onderschatten. Wordt ook wel
correspondentievertekening genoemd. Zorgt voor
(onterecht) gevoel van veiligheid waardoor we kwetsbaar
worden voor destructieve sociale invloeden.
Attributie = toeschrijven van oorzaken aan eigen of
andermans gedrag en het daarmee voorzien van
verklaringen. Figuur 1 Fundamentale attributiefout = is iemand
echt gemeen of ligt het aan de situatie?
Samenvatting Sociale Psychologie Jan/feb 24
PSYCHOLOGIE
MINOR INLEIDING TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE
Februari 2024
,Inhoudsopgave
Paragraaf 1.1 Wat is sociale psychologie?.....................................................................................4
Paragraaf 1.2 De macht van de situatie.........................................................................................4
Paragraaf 1.3 De macht van sociale interpretatie..........................................................................5
Paragraaf 1.4 De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven.......................6
Paragraaf 1.5 Het nut en de toepassing van de sociale psychologie..............................................6
Hoofdstuk 3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld..................................7
Paragraaf 3.1 De sociaal denker: twee soorten sociaal denken.....................................................7
Paragraaf 3.2 Automatisch denken met schema’s: mensen als alledaagse theoretici....................7
Paragraaf 3.3 Soorten automatisch denken..................................................................................8
Paragraaf 3.4 De invloed van cultuur op sociaal denken: holistisch vs. analytisch........................8
Paragraaf 3.5 Gecontroleerde sociale cognitie: bewust denken....................................................9
Hoofdstuk 4 Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en begrijpen.............10
Paragraaf 4.1 Non-verbale communicatie...................................................................................10
Paragraaf 4.2 Eerste indrukken: snel en hardnekkig....................................................................10
Paragraaf 4.4 Cultuur en sociale perceptie..................................................................................11
Hoofdstuk 5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context...........................................12
Paragraaf 5.1 De oorsprong en aard van het zelfconcept............................................................12
Paragraaf 5.2 Zelfkennis..............................................................................................................12
Paragraaf 5.3 Zelfcontrole: de uitvoerende functie van het zelf..................................................14
Paragraaf 5.4 Impressiemanagement: de wereld is een schouwtoneel.......................................14
Paragraaf 5.5 Zelfwaardering: hoe we over onszelf denken........................................................14
Hoofdstuk 6 Cognitieve dissonantie en de behoefte om ons zelfbeeld te beschermen.......15
Paragraaf 6.1 Een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden......................................................15
Paragraaf 6.2 Zelfrechtvaardiging...............................................................................................15
Paragraaf 6.3 Nieuwe inzichten in en uitbreidingen van cognitieve dissonantietheorie..............16
Hoofdstuk 7 Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden.......17
Paragraaf 7.1 De aard en oorsprong van attitudes......................................................................17
Paragraaf 7.2 Attitudes en het voorspellen van gedrag...............................................................17
Paragraaf 7.3 Attitudeverandering..............................................................................................18
Paragraaf 7.4 De macht van reclame...........................................................................................19
Paragraaf 7.5 Persuasieve boodschappen weerstaan..................................................................19
Samenvatting Sociale Psychologie Jan/feb 24
,Hoofdstuk 8 Conformisme en gehoorzaamheid: sociale invloed en aanpassing van gedrag
........................................................................................................................................20
Paragraaf 8.1 Conformisme: wanneer en waarom......................................................................20
Paragraaf 8.2 Informationeel conformisme: de behoefte om te weten wat juist is.....................20
Paragraaf 8.3 Normatief conformisme: de behoefte om geaccepteerd te worden......................20
Paragraaf 8.4 Strategieën om conformisme uit te lokken............................................................21
Paragraaf 8.5 Gehoorzamen aan gedrag.....................................................................................21
Hoofdstuk 9 Groepsprocessen: invloed in sociale groepen................................................22
Paragraaf 9.1 Wat is een groep?.................................................................................................22
Paragraaf 9.2 Groepen en het gedrag van individuen..................................................................23
Paragraaf 9.3 Groepsbeslissing...................................................................................................23
Paragraaf 9.4 Conflicten & samenwerking..................................................................................24
Paragraaf 9.5 Intergroepsprocessen: processen tussen groepen.................................................24
Hoofdstuk 10 Aantrekkingskracht en relaties: van eerste indrukken tot hechte relaties....25
Paragraaf 10.1 Waardoor voelen we ons aangetrokken tot anderen?.........................................25
Paragraaf 10.2 Contacten leggen in het tijdperk van de technologie...........................................25
Paragraaf 10.3 Liefde en intieme relaties....................................................................................26
Paragraaf 10.4 Het proces en de ervaring van uit elkaar gaan....................................................26
Hoofdstuk 11 Pro-sociaal gedrag: waarom helpen mensen?.............................................28
Paragraaf 11.1 Waarom helpen mensen anderen?.....................................................................28
Paragraaf 11.2 Persoonseigenschappen en pro-sociaal gedrag...................................................28
Paragraaf 11.3 Situationele determinanten van pro-sociaal gedrag............................................28
Paragraaf 11.4 Het bevorderen van pro-sociaal gedrag...............................................................29
Paragraaf 12.1 De definitie en sociale oorzaken van agressie......................................................30
Paragraaf 12.2 Frustratie en agressie..........................................................................................30
Paragraaf 12.3 Geweld in de media............................................................................................31
Paragraaf 12.4 Agressie terugdringen.........................................................................................31
Paragraaf 13.1 Vooroordelen: een alomtegenwoordig sociaal verschijnsel.................................32
Paragraaf 13.2 Het opsporen van onderdrukte of onbewuste vooroordelen...............................32
Paragraaf 13.3 De effecten van vooroordelen.............................................................................32
Paragraaf 13.4 Drie aspecten van het sociale leven die vooroordelen kunnen veroorzaken........33
Paragraaf 13.5 Het terugdringen van vooroordelen....................................................................33
Hoofdstuk 1 Inleiding tot de sociale psychologie
Samenvatting Sociale Psychologie Jan/feb 24
, Paragraaf 1.1 Wat is sociale psychologie?
Psychologie = wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven van mensen.
Sociale psychologie = wetenschappelijke studie naar manier waarop mensen gedachten en
gedragingen van anderen beïnvloeden.
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of aanwezigheid van andere mensen
hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen en/of gedrag.
- Gaat verder dan uiterlijk waarneembaar gedrag
- Meer vormen van sociale invloed dan alleen bewuste overreding (alleen al het
bestaan van mensen is een vorm van sociale invloed)
Werk van filosofen is de basis voor psychologie. Later ook wetenschappelijk onderzoek op
empirische methode met hypothesen.
Verschillende disciplines houden zich bezig met determinanten (= bepalende factor in een
ontwikkeling of toestand);
1. Evolutionaire psychologie probeert sociaal gedrag te verklaren door erfelijke
factoren van natuurlijke selectie (= verschijnsel dat organisme dat zich beter aanpast
meer kans op overleven en voortplanten heeft).
2. Persoonlijkheidspsychologie verklaart sociaal gedrag met behulp van
karaktereigenschappen. Focus op individuele verschillen (= aspecten van
persoonlijkheid die mensen van elkaar onderscheiden)
3. Sociologie focust op de groep of de samenleving, met onderwerpen zoals de sociale
klasse en sociale structuur.
4. Sociale psychologie focust op individu in sociale context. Hiervoor is cross cultureel
onderzoek belangrijk. Focus op hoe construct (= manier waarop mensen de sociale
wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren) individu beïnvloedt.
Evolutionaire Persoonlijkheids- Sociale psychologie Sociologie
psychologie psychologie
Studie van Studie naar unieke Invloed van sociale Algemene wetten
natuurlijke selectie kenmerken van omgeving op over groepen en
als invloed individu gevoelens samenlevingen
Paragraaf 1.2 De macht van de situatie
Fundamentele attributiefout = neiging om gedrag toe te
schrijven aan dispositionele factoren (persoonlijke
eigenschappen) en het effect van sociale situatie te
onderschatten. Wordt ook wel
correspondentievertekening genoemd. Zorgt voor
(onterecht) gevoel van veiligheid waardoor we kwetsbaar
worden voor destructieve sociale invloeden.
Attributie = toeschrijven van oorzaken aan eigen of
andermans gedrag en het daarmee voorzien van
verklaringen. Figuur 1 Fundamentale attributiefout = is iemand
echt gemeen of ligt het aan de situatie?
Samenvatting Sociale Psychologie Jan/feb 24
