Samenvatting parkinson
Eventuele screening
Een patiënt kan zich zonder verwijzing aanmelden in een zelfstandige
fysiotherapiepraktijk. Vanwege de complexe problematiek die een rol speelt bij de
behandeling van patiënten met de ziekte van Parkinson, wordt aangeraden altijd contact
op te nemen met de huisarts of neuroloog.
Rode vlaggen:
Naast de algemene rode vlaggen dient de fysiotherapeut alert te zijn op de volgende
parkinsonspecifieke rode vlaggen:
- Complexe motorische complicaties, zoals onvoorspelbaar optreden van on- en of-
fasen, ernstige dyskinesieën en dystonie (pijnlijke krampen of spasmen) tijdens of-
fasen;
- Pijn op de borst, hartritmestoornissen of onregelmatige bloeddrukschommelingen
tijdens lichamelijke inspanning;
- Slecht gereguleerde diabetes mellitus type 2;
- Acute systemische aandoeningen;
- Ernstige hart- en vaatstoornissen, zoals een recent myocardinfarct (hartaanval),
ernstige ischemie tijdens lichamelijke inspanning, tromboflebitis, ernstige
bloedarmoede, acute pericarditis of myocarditis, hemodynamisch gezien ernstige
aortastenose of mitraalstenose, hartklepinsufficiëntie waarvoor chirurgisch ingrijpen
geïndiceerd is, boezemfibrilleren met een snelle ventrikelrespons in rust (> 100
slagen per minuut);
- Binnen tien dagen na een periode met koorts of ten tijde van koorts bij patiënten met
hartklachten of het niet volgens voorschrift gebruiken van voorgeschreven
geneesmiddelen tegen hart- en vaatziekten, zoals bètablokkers;
- Andere medische problemen waarbij fysiotherapie in welke vorm dan ook gecontra-
indiceerd is.
In specifieke gevallen gelden nog de volgende rode vlaggen:
- Bij patiënten met chronic obstructive pulmonary disease (COPD): een recente
longembolie (< 3 maanden geleden) resulterend in ernstige hemodynamische
belasting, longontsteking en extreem gewichtsverlies (> 10% in het voorgaande
halfjaar of > 5% in de voorgaande maand);
- Bij patiënten die deep brain stimulation (DBS) hebben ondergaan:
Pas geen behandeling toe waarbij elektrische componenten worden gebruikt,
aangezien die een storend efect op de DBS-batterij kunnen hebben als ze te dicht
bij de in de borstkas geïmplanteerde batterij in de buurt komen (korte- en
microgolftherapie, geluidsgolftherapie en elektrotherapie, bijvoorbeeld
transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) of interferentie);
Oefen ook geen manuele druk uit in de buurt van de geleidingsdraden.
Bij het herkennen van signalen die wijzen op een atypisch parkinsonisme
adviseert de fysiotherapeut de patiënt om een arts te consulteren.
Gele vlaggen:
De fysiotherapeut dient de volgende gele vlaggen te herkennen:
- Ernstige mentale stoornissen zoals illusies (verkeerd interpreteren van echte
prikkels), hallucinaties (spontane ongerechtvaardigde sensaties) en
impulscontrolestoornissen, bijvoorbeeld inname van extra, niet-voorgeschreven
medicatie, handelingen herhalen, eetobsessie, obsessief bewegen/sporten, gokken of
extreme seksuele gevoelens.
- Mentale stoornissen waardoor de patiënt mogelijk minder goed in staat zal zijn een
interventie te begrijpen, aan te leren of trouw te blijven toepassen: cognitieve
, stoornissen (bijvoorbeeld geheugen- en aandachtsstoornissen), psychose, langdurige
depressieve stemming, dementie en ernstige hallucinaties;
- Angst voor inspanning of angst om te vallen of te bewegen;
- Vermoeidheid, pijn of gebrekkige pijncognities, verminderd initiatief of verminderde
motivatie;
- (Angst voor) urine-incontinentie bij chronische blaasontsteking.
Andere aandachtspunten die van belang kunnen zijn voor een fysiotherapeut bij het
(gaan) behandelen van mensen met de ziekte van Parkinson:
- Visuele stoornissen;
- Diabetes mellitus als daarbij sprake is van wonden, sensorische afwijkingen,
retinopathie graad ≥ 3 en een bloedglucosewaarde ≤ 5 of ≥ 15 mmol/l; wees erop
bedacht dat mensen die exogene insuline gebruiken, tot 72 uur na intensieve aerobe
training en krachttraining last kunnen krijgen van hypoglykemie;
- Longproblemen: voorkom desaturatie (dit komt er meestal op neer dat de O2-
saturatie tijdens de inspanning ≥ 90% moet blijven en niet met ≥ 4% mag afnemen);
voor individuele saturatiewaarden kan de longarts of cardioloog geraadpleegd
worden;
- Hypotensie: in rust een systolische bloeddruk ≥ 200 mmHg of een diastolische
bloeddruk ≥ 115 mmHg;
- Gebruik van bètablokkers: dit verlaagt de maximaal haalbare zuurstofopname (VO2-
max), waardoor de ervaren trainingsintensiteit bij elk inspanningsniveau hoger komt
te liggen; bètablokkers verlagen de hartslag en het hartminuutvolume in rust en bij
inspanning, verminderen de contractiliteit van de hartspier en verlagen de
doorbloeding van (hart)spierweefsel; autonoom falen; door de ziekte van Parkinson
stijgt de hartslag (ook bij mensen die geen bètablokkers gebruiken) niet altijd
adequaat mee met de inspanning;
- Osteoartritis: pijn, verminderde kracht.
Anamnese
Voor een globale inventarisatie van de problemen van de patiënt kan de Intakevragenlijst
worden gebruikt. De Intakevragenlijst kan worden gebruikt om voorafgaand aan het
eerste consult informatie in te winnen over de hulpvraag van de patiënt en een aantal
specifieke problemen.
De Intakevragenlijst informeert naar:
- Problemen die de patiënt ervaart;
- Freezing;
- (bijna) vallen;
- Niveau van fysieke activiteit.
De Intakevragenlijst bevat algemene vragen, het volledige activiteitenoverzicht van de
Patiëntspecifieke klachten (PSK) Parkinson, items uit de New Freezing of Gait
Questionnaire (NFOG-Q), items uit de Vragenlijst valgeschiedenis en informeert naar de
duur in minuten van een aantal (sport)activiteiten.
De werkgroep adviseert om de Intakevragenlijst enkele dagen voor het eerste consult
aan de patiënt te overhandigen of toe te sturen, zodat deze in alle rust ingevuld kan
worden. Het is belangrijk dat de patiënt een eventuele mantelzorger om hulp vraagt bij
het invullen. Als mentale factoren of fysieke problemen de communicatie bemoeilijken of
als iemand voor persoonlijke verzorging grotendeels afhankelijk is van anderen, dient de
fysiotherapeut de mantelzorger te raadplegen om een goed beeld te krijgen van de
bestaande problemen.
Tijdens het eerste consult diept de fysiotherapeut op basis van de Intakevragenlijst de
probleemgebieden verder uit. De fysiotherapeut legt vast wat de patiënt zelf al heeft
geprobeerd om deze problemen aan te pakken en wat de patiënt verwacht ten aanzien
Eventuele screening
Een patiënt kan zich zonder verwijzing aanmelden in een zelfstandige
fysiotherapiepraktijk. Vanwege de complexe problematiek die een rol speelt bij de
behandeling van patiënten met de ziekte van Parkinson, wordt aangeraden altijd contact
op te nemen met de huisarts of neuroloog.
Rode vlaggen:
Naast de algemene rode vlaggen dient de fysiotherapeut alert te zijn op de volgende
parkinsonspecifieke rode vlaggen:
- Complexe motorische complicaties, zoals onvoorspelbaar optreden van on- en of-
fasen, ernstige dyskinesieën en dystonie (pijnlijke krampen of spasmen) tijdens of-
fasen;
- Pijn op de borst, hartritmestoornissen of onregelmatige bloeddrukschommelingen
tijdens lichamelijke inspanning;
- Slecht gereguleerde diabetes mellitus type 2;
- Acute systemische aandoeningen;
- Ernstige hart- en vaatstoornissen, zoals een recent myocardinfarct (hartaanval),
ernstige ischemie tijdens lichamelijke inspanning, tromboflebitis, ernstige
bloedarmoede, acute pericarditis of myocarditis, hemodynamisch gezien ernstige
aortastenose of mitraalstenose, hartklepinsufficiëntie waarvoor chirurgisch ingrijpen
geïndiceerd is, boezemfibrilleren met een snelle ventrikelrespons in rust (> 100
slagen per minuut);
- Binnen tien dagen na een periode met koorts of ten tijde van koorts bij patiënten met
hartklachten of het niet volgens voorschrift gebruiken van voorgeschreven
geneesmiddelen tegen hart- en vaatziekten, zoals bètablokkers;
- Andere medische problemen waarbij fysiotherapie in welke vorm dan ook gecontra-
indiceerd is.
In specifieke gevallen gelden nog de volgende rode vlaggen:
- Bij patiënten met chronic obstructive pulmonary disease (COPD): een recente
longembolie (< 3 maanden geleden) resulterend in ernstige hemodynamische
belasting, longontsteking en extreem gewichtsverlies (> 10% in het voorgaande
halfjaar of > 5% in de voorgaande maand);
- Bij patiënten die deep brain stimulation (DBS) hebben ondergaan:
Pas geen behandeling toe waarbij elektrische componenten worden gebruikt,
aangezien die een storend efect op de DBS-batterij kunnen hebben als ze te dicht
bij de in de borstkas geïmplanteerde batterij in de buurt komen (korte- en
microgolftherapie, geluidsgolftherapie en elektrotherapie, bijvoorbeeld
transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) of interferentie);
Oefen ook geen manuele druk uit in de buurt van de geleidingsdraden.
Bij het herkennen van signalen die wijzen op een atypisch parkinsonisme
adviseert de fysiotherapeut de patiënt om een arts te consulteren.
Gele vlaggen:
De fysiotherapeut dient de volgende gele vlaggen te herkennen:
- Ernstige mentale stoornissen zoals illusies (verkeerd interpreteren van echte
prikkels), hallucinaties (spontane ongerechtvaardigde sensaties) en
impulscontrolestoornissen, bijvoorbeeld inname van extra, niet-voorgeschreven
medicatie, handelingen herhalen, eetobsessie, obsessief bewegen/sporten, gokken of
extreme seksuele gevoelens.
- Mentale stoornissen waardoor de patiënt mogelijk minder goed in staat zal zijn een
interventie te begrijpen, aan te leren of trouw te blijven toepassen: cognitieve
, stoornissen (bijvoorbeeld geheugen- en aandachtsstoornissen), psychose, langdurige
depressieve stemming, dementie en ernstige hallucinaties;
- Angst voor inspanning of angst om te vallen of te bewegen;
- Vermoeidheid, pijn of gebrekkige pijncognities, verminderd initiatief of verminderde
motivatie;
- (Angst voor) urine-incontinentie bij chronische blaasontsteking.
Andere aandachtspunten die van belang kunnen zijn voor een fysiotherapeut bij het
(gaan) behandelen van mensen met de ziekte van Parkinson:
- Visuele stoornissen;
- Diabetes mellitus als daarbij sprake is van wonden, sensorische afwijkingen,
retinopathie graad ≥ 3 en een bloedglucosewaarde ≤ 5 of ≥ 15 mmol/l; wees erop
bedacht dat mensen die exogene insuline gebruiken, tot 72 uur na intensieve aerobe
training en krachttraining last kunnen krijgen van hypoglykemie;
- Longproblemen: voorkom desaturatie (dit komt er meestal op neer dat de O2-
saturatie tijdens de inspanning ≥ 90% moet blijven en niet met ≥ 4% mag afnemen);
voor individuele saturatiewaarden kan de longarts of cardioloog geraadpleegd
worden;
- Hypotensie: in rust een systolische bloeddruk ≥ 200 mmHg of een diastolische
bloeddruk ≥ 115 mmHg;
- Gebruik van bètablokkers: dit verlaagt de maximaal haalbare zuurstofopname (VO2-
max), waardoor de ervaren trainingsintensiteit bij elk inspanningsniveau hoger komt
te liggen; bètablokkers verlagen de hartslag en het hartminuutvolume in rust en bij
inspanning, verminderen de contractiliteit van de hartspier en verlagen de
doorbloeding van (hart)spierweefsel; autonoom falen; door de ziekte van Parkinson
stijgt de hartslag (ook bij mensen die geen bètablokkers gebruiken) niet altijd
adequaat mee met de inspanning;
- Osteoartritis: pijn, verminderde kracht.
Anamnese
Voor een globale inventarisatie van de problemen van de patiënt kan de Intakevragenlijst
worden gebruikt. De Intakevragenlijst kan worden gebruikt om voorafgaand aan het
eerste consult informatie in te winnen over de hulpvraag van de patiënt en een aantal
specifieke problemen.
De Intakevragenlijst informeert naar:
- Problemen die de patiënt ervaart;
- Freezing;
- (bijna) vallen;
- Niveau van fysieke activiteit.
De Intakevragenlijst bevat algemene vragen, het volledige activiteitenoverzicht van de
Patiëntspecifieke klachten (PSK) Parkinson, items uit de New Freezing of Gait
Questionnaire (NFOG-Q), items uit de Vragenlijst valgeschiedenis en informeert naar de
duur in minuten van een aantal (sport)activiteiten.
De werkgroep adviseert om de Intakevragenlijst enkele dagen voor het eerste consult
aan de patiënt te overhandigen of toe te sturen, zodat deze in alle rust ingevuld kan
worden. Het is belangrijk dat de patiënt een eventuele mantelzorger om hulp vraagt bij
het invullen. Als mentale factoren of fysieke problemen de communicatie bemoeilijken of
als iemand voor persoonlijke verzorging grotendeels afhankelijk is van anderen, dient de
fysiotherapeut de mantelzorger te raadplegen om een goed beeld te krijgen van de
bestaande problemen.
Tijdens het eerste consult diept de fysiotherapeut op basis van de Intakevragenlijst de
probleemgebieden verder uit. De fysiotherapeut legt vast wat de patiënt zelf al heeft
geprobeerd om deze problemen aan te pakken en wat de patiënt verwacht ten aanzien
