Hoorcolleges en werkcolleges Middeleeuwse Geschiedenis 2023-
2024
Hoorcollege 1: Een nieuwe wereld en een nieuwe religie – 300-750 (S. Corbellini)..............................9
Hoofdpunten van dit hoorcollege:.....................................................................................................9
“De ‘andere’ Middeleeuwen”:.......................................................................................................9
De moderniteit van de Middeleeuwen..............................................................................................9
“Romeinen” en “Barbaren”.............................................................................................................10
4de tot de 6de eeuw: de migratie-periode waarin zich grote verplaatsingen voordeden..............11
535-554: Gotische Oorlogen........................................................................................................11
Case study: de “bekering” van CLOVIS (481-511) – 6 de en 7de eeuw................................................12
De ‘novus Constantinus’..............................................................................................................12
600-750: Fragmentatie en eenheid: het creëren van een ‘Christelijke” gemeenschap...............12
Kerkelijke organisatie en hiërarchie.............................................................................................12
Conclusies na het eerste hoorcollege:.............................................................................................13
Werkcollege 1: Een nieuwe wereld en een nieuwe religie, 300-700...................................................13
Bronkritiek.......................................................................................................................................14
Inleiding...........................................................................................................................................14
Kennisvragen...................................................................................................................................14
Bronvragen......................................................................................................................................15
Bereid de volgende vraag voorafgaand aan het werkcollege voor:.............................................15
Lees vervolgens de volgende fragmenten door ter voorbereiding van het werkcollege:............16
De volgende vragen worden in groepjes gemaakt tijdens het college:........................................17
Hoorcollege 2: Het Middeleeuwse oosten, Byzantium en de opkomst van de Islam. C. 600-950
(Mohammed El Merheb).....................................................................................................................18
De Byzantijns-Sassanidische oorlogen.........................................................................................18
Byzantium....................................................................................................................................19
Arabië in de Late Oudheid...............................................................................................................19
Arabië aan de vooravond van de Islam........................................................................................19
Kenmerken van het religieuze landschap in het voor-Islamitische Arabië...................................19
Het sociale en politieke landschap in voor-Islamitisch Arabië.....................................................19
De opkomst van de Islam in Arabië.................................................................................................20
De profeet Mohammed...............................................................................................................20
Medina.........................................................................................................................................20
Islamitisch Judaeisch, christelijk en Arabisch erfgoed..................................................................21
De constitutie van Medina – Het UMMA document....................................................................21
, De 4 ‘Rashidun’ kaliefen..................................................................................................................21
De kalifaten (632-730).................................................................................................................21
De Ummayaden (661-750)...............................................................................................................22
Expressies van de Islamitische Imperiale Ideologie en macht......................................................22
De Imperiale Ummayadische fase (685-750)...............................................................................23
Imperiale Architectuur: De koepel van de steen (Dome of the Rock) – door kalief ‘Abd al-
Malik (685-705)........................................................................................................................23
Imperiale Architectuur: Ummayadische moskee van Damascus – door kalief al-Walid (705-
715)..........................................................................................................................................23
Ummayadische woestijnpaleizen (Desert Palaces)..................................................................23
De Islamitische veroveringen...........................................................................................................23
De verovering van Spanje (Iberische schiereiland)......................................................................24
De Islamitische wereld c. 750......................................................................................................24
Redenen achter het succes van de veroveringen........................................................................24
Het Verdrag van Tudmir (713).................................................................................................24
De Abbasiden...................................................................................................................................25
Abbasidische administratie en bestuur........................................................................................25
Decentralisatie en verzwakking van de Abbasiden......................................................................25
Desintegratie en de opkomst van provinciale machten...............................................................25
Abbasidische autoriteit, samenleving en cultuur.........................................................................26
De Arabische geesteswetenschappen en ‘Griekse wijsheid’........................................................26
Vertalingsbeweging.....................................................................................................................26
Islamitisch Iberië..............................................................................................................................27
Al-Andalus samenleving...............................................................................................................27
De fragmentatie van het kalifaat: de Taifa staten........................................................................27
Werkcollege 2: Het middeleeuwse Oosten: islam en Byzantium, 600-900..........................................27
Inleiding...........................................................................................................................................28
Kennisvragen...................................................................................................................................28
Essayvraag.......................................................................................................................................29
C. Bronvragen..................................................................................................................................30
Bereid de volgende vraag voorafgaand aan het werkcollege voor:.............................................30
Lees vervolgens de volgende fragmenten door ter voorbereiding van het werkcollege:............30
De volgende vragen worden in groepjes gemaakt tijdens het college:........................................32
Hoorcollege 3: De Karolingische wereld, 750-1050 (Arie van Steensel)..............................................33
Karel de Grote..................................................................................................................................33
Vader van Europa........................................................................................................................33
, De internationale visie van Karel de Grote..................................................................................34
Chronologie.................................................................................................................................34
CLOVIS.............................................................................................................................................34
Hofmeijers...................................................................................................................................34
KAREL MARTEL.................................................................................................................................34
PEPIJN III..........................................................................................................................................35
De werking van de Karolingische staat............................................................................................35
2 elementen waren belangrijk in de werking van de Karolingische staat:...................................35
De karakteristieken van een staat:...............................................................................................35
Aard van de Karolingische macht.....................................................................................................35
Karolingisch koninklijk bestuur........................................................................................................36
Oorlogsvoering en inkomsten..........................................................................................................36
Macht, ideologie en de kerk............................................................................................................37
De koningen van het christelijke rijk: een ideologisch project van renovatie en correctio
(hervorming)................................................................................................................................37
Canon law (algemeen geldend recht)..........................................................................................38
De Karolingische Renaissance..........................................................................................................39
Technisch: een nieuw schrift (het Karolingische minuskel)..........................................................39
De beperkingen van het Karolingische Rijk......................................................................................40
Conflicten, opvolging en strijd.....................................................................................................40
Inkomsten en staatsopbouw........................................................................................................40
Invasies: Vikingen, Moslims (Fatimiden) en de Hongaren............................................................41
Regionale diversiteit als een centrifugale kracht.........................................................................41
De regionalisering van de macht.....................................................................................................41
Nieuwe dynastieën..........................................................................................................................42
Handel en uitwisseling in de vroegmiddeleeuwse wereld...............................................................42
Manorialism (hofstelsel)..................................................................................................................43
Sociale structuur en mobiliteit in de Karolingische periode.............................................................43
Horige..........................................................................................................................................44
Conclusies hoorcollege 3.................................................................................................................44
Week 3 De Karolingische wereld, 750-1050........................................................................................45
Inleiding...........................................................................................................................................45
Kennisvragen...................................................................................................................................45
Essayvraag.......................................................................................................................................46
Bronvragen......................................................................................................................................46
, 1. Zoek in Rosenwein op wie de volgende personen waren: a) Einhard, b) Alcuin en 3) Karel III
de Dikke. Bepaal ook hoe Rosenwein de Karolingische renaissance definieert...........................46
De volgende vragen worden in groepjes gemaakt tijdens het college:............................................48
Hoorcollege 4: Regionalisering en externe bedreigingen, 900-1250 (Mohammed El Merheb)...........50
Byzantium........................................................................................................................................50
De Macedonische renaissance.........................................................................................................50
Het Zuid-Byzantijnse rijk..................................................................................................................50
Alternatieven voor de religieuze autoriteit van het Abbassidische kalifaat:................................50
Transoxanie: voorbij de Oxus-rivier.................................................................................................51
Het Grote Seltsjoekenrijk.................................................................................................................51
Het Seltsjoekse Model voor de “Military Patronage States” (MPS).............................................52
De geschiedenis van stedelijke samenlevingen...............................................................................52
Fragmentatie (snel)......................................................................................................................52
Dynastieën na de Seltsjoeken (opvolgersstaten).........................................................................53
De chronologie van de kruistochten................................................................................................53
Nominale chronologie van de kruistochten.................................................................................53
De rol van de Roomse Paus..........................................................................................................54
Wortels van de kruistochten (scholastische verklaringen met blijvende debatten:.....................54
Wat is een ‘kruistocht’?...................................................................................................................54
Wie is een ‘kruisvaarder’?................................................................................................................55
De eerste kruistocht (1096-1099)................................................................................................55
Impact op joodse samenlevingen................................................................................................55
De verovering van Jeruzalem...........................................................................................................55
De eerste reacties van Moslims en de opkomst van de Zangiden (1127-1250)...........................55
De Tweede kruistocht (1145-1149) en het begin van de tegen-kruistocht..................................56
Saladin en de Ayyubiden (1171-1260).............................................................................................56
Derde kruistocht (1189-1192): Door Richard Leeuwenhart en Philip II Augustus........................56
Er werden ook kruistochten georganiseerd tegen christenen: De Vierde kruistocht (1198-1204)
– de plundering van Constantinopel............................................................................................56
Zesde kruistocht (1228-1229): vredevolle overgave van Jeruzalem............................................57
Zevende en achtste kruistochten – geleid door Louis IX van Frankrijk........................................57
Kruistochten: alleen tegen moslims?...........................................................................................57
Frankisch-moslimse relaties.............................................................................................................57
Economische ontwikkeling en handel..............................................................................................58
Islamitische stedelijke leven en instituties onder de Zangiden en Ayyubiden.............................58
De Mongoolse verovering van de Islamitische wereld.....................................................................59
2024
Hoorcollege 1: Een nieuwe wereld en een nieuwe religie – 300-750 (S. Corbellini)..............................9
Hoofdpunten van dit hoorcollege:.....................................................................................................9
“De ‘andere’ Middeleeuwen”:.......................................................................................................9
De moderniteit van de Middeleeuwen..............................................................................................9
“Romeinen” en “Barbaren”.............................................................................................................10
4de tot de 6de eeuw: de migratie-periode waarin zich grote verplaatsingen voordeden..............11
535-554: Gotische Oorlogen........................................................................................................11
Case study: de “bekering” van CLOVIS (481-511) – 6 de en 7de eeuw................................................12
De ‘novus Constantinus’..............................................................................................................12
600-750: Fragmentatie en eenheid: het creëren van een ‘Christelijke” gemeenschap...............12
Kerkelijke organisatie en hiërarchie.............................................................................................12
Conclusies na het eerste hoorcollege:.............................................................................................13
Werkcollege 1: Een nieuwe wereld en een nieuwe religie, 300-700...................................................13
Bronkritiek.......................................................................................................................................14
Inleiding...........................................................................................................................................14
Kennisvragen...................................................................................................................................14
Bronvragen......................................................................................................................................15
Bereid de volgende vraag voorafgaand aan het werkcollege voor:.............................................15
Lees vervolgens de volgende fragmenten door ter voorbereiding van het werkcollege:............16
De volgende vragen worden in groepjes gemaakt tijdens het college:........................................17
Hoorcollege 2: Het Middeleeuwse oosten, Byzantium en de opkomst van de Islam. C. 600-950
(Mohammed El Merheb).....................................................................................................................18
De Byzantijns-Sassanidische oorlogen.........................................................................................18
Byzantium....................................................................................................................................19
Arabië in de Late Oudheid...............................................................................................................19
Arabië aan de vooravond van de Islam........................................................................................19
Kenmerken van het religieuze landschap in het voor-Islamitische Arabië...................................19
Het sociale en politieke landschap in voor-Islamitisch Arabië.....................................................19
De opkomst van de Islam in Arabië.................................................................................................20
De profeet Mohammed...............................................................................................................20
Medina.........................................................................................................................................20
Islamitisch Judaeisch, christelijk en Arabisch erfgoed..................................................................21
De constitutie van Medina – Het UMMA document....................................................................21
, De 4 ‘Rashidun’ kaliefen..................................................................................................................21
De kalifaten (632-730).................................................................................................................21
De Ummayaden (661-750)...............................................................................................................22
Expressies van de Islamitische Imperiale Ideologie en macht......................................................22
De Imperiale Ummayadische fase (685-750)...............................................................................23
Imperiale Architectuur: De koepel van de steen (Dome of the Rock) – door kalief ‘Abd al-
Malik (685-705)........................................................................................................................23
Imperiale Architectuur: Ummayadische moskee van Damascus – door kalief al-Walid (705-
715)..........................................................................................................................................23
Ummayadische woestijnpaleizen (Desert Palaces)..................................................................23
De Islamitische veroveringen...........................................................................................................23
De verovering van Spanje (Iberische schiereiland)......................................................................24
De Islamitische wereld c. 750......................................................................................................24
Redenen achter het succes van de veroveringen........................................................................24
Het Verdrag van Tudmir (713).................................................................................................24
De Abbasiden...................................................................................................................................25
Abbasidische administratie en bestuur........................................................................................25
Decentralisatie en verzwakking van de Abbasiden......................................................................25
Desintegratie en de opkomst van provinciale machten...............................................................25
Abbasidische autoriteit, samenleving en cultuur.........................................................................26
De Arabische geesteswetenschappen en ‘Griekse wijsheid’........................................................26
Vertalingsbeweging.....................................................................................................................26
Islamitisch Iberië..............................................................................................................................27
Al-Andalus samenleving...............................................................................................................27
De fragmentatie van het kalifaat: de Taifa staten........................................................................27
Werkcollege 2: Het middeleeuwse Oosten: islam en Byzantium, 600-900..........................................27
Inleiding...........................................................................................................................................28
Kennisvragen...................................................................................................................................28
Essayvraag.......................................................................................................................................29
C. Bronvragen..................................................................................................................................30
Bereid de volgende vraag voorafgaand aan het werkcollege voor:.............................................30
Lees vervolgens de volgende fragmenten door ter voorbereiding van het werkcollege:............30
De volgende vragen worden in groepjes gemaakt tijdens het college:........................................32
Hoorcollege 3: De Karolingische wereld, 750-1050 (Arie van Steensel)..............................................33
Karel de Grote..................................................................................................................................33
Vader van Europa........................................................................................................................33
, De internationale visie van Karel de Grote..................................................................................34
Chronologie.................................................................................................................................34
CLOVIS.............................................................................................................................................34
Hofmeijers...................................................................................................................................34
KAREL MARTEL.................................................................................................................................34
PEPIJN III..........................................................................................................................................35
De werking van de Karolingische staat............................................................................................35
2 elementen waren belangrijk in de werking van de Karolingische staat:...................................35
De karakteristieken van een staat:...............................................................................................35
Aard van de Karolingische macht.....................................................................................................35
Karolingisch koninklijk bestuur........................................................................................................36
Oorlogsvoering en inkomsten..........................................................................................................36
Macht, ideologie en de kerk............................................................................................................37
De koningen van het christelijke rijk: een ideologisch project van renovatie en correctio
(hervorming)................................................................................................................................37
Canon law (algemeen geldend recht)..........................................................................................38
De Karolingische Renaissance..........................................................................................................39
Technisch: een nieuw schrift (het Karolingische minuskel)..........................................................39
De beperkingen van het Karolingische Rijk......................................................................................40
Conflicten, opvolging en strijd.....................................................................................................40
Inkomsten en staatsopbouw........................................................................................................40
Invasies: Vikingen, Moslims (Fatimiden) en de Hongaren............................................................41
Regionale diversiteit als een centrifugale kracht.........................................................................41
De regionalisering van de macht.....................................................................................................41
Nieuwe dynastieën..........................................................................................................................42
Handel en uitwisseling in de vroegmiddeleeuwse wereld...............................................................42
Manorialism (hofstelsel)..................................................................................................................43
Sociale structuur en mobiliteit in de Karolingische periode.............................................................43
Horige..........................................................................................................................................44
Conclusies hoorcollege 3.................................................................................................................44
Week 3 De Karolingische wereld, 750-1050........................................................................................45
Inleiding...........................................................................................................................................45
Kennisvragen...................................................................................................................................45
Essayvraag.......................................................................................................................................46
Bronvragen......................................................................................................................................46
, 1. Zoek in Rosenwein op wie de volgende personen waren: a) Einhard, b) Alcuin en 3) Karel III
de Dikke. Bepaal ook hoe Rosenwein de Karolingische renaissance definieert...........................46
De volgende vragen worden in groepjes gemaakt tijdens het college:............................................48
Hoorcollege 4: Regionalisering en externe bedreigingen, 900-1250 (Mohammed El Merheb)...........50
Byzantium........................................................................................................................................50
De Macedonische renaissance.........................................................................................................50
Het Zuid-Byzantijnse rijk..................................................................................................................50
Alternatieven voor de religieuze autoriteit van het Abbassidische kalifaat:................................50
Transoxanie: voorbij de Oxus-rivier.................................................................................................51
Het Grote Seltsjoekenrijk.................................................................................................................51
Het Seltsjoekse Model voor de “Military Patronage States” (MPS).............................................52
De geschiedenis van stedelijke samenlevingen...............................................................................52
Fragmentatie (snel)......................................................................................................................52
Dynastieën na de Seltsjoeken (opvolgersstaten).........................................................................53
De chronologie van de kruistochten................................................................................................53
Nominale chronologie van de kruistochten.................................................................................53
De rol van de Roomse Paus..........................................................................................................54
Wortels van de kruistochten (scholastische verklaringen met blijvende debatten:.....................54
Wat is een ‘kruistocht’?...................................................................................................................54
Wie is een ‘kruisvaarder’?................................................................................................................55
De eerste kruistocht (1096-1099)................................................................................................55
Impact op joodse samenlevingen................................................................................................55
De verovering van Jeruzalem...........................................................................................................55
De eerste reacties van Moslims en de opkomst van de Zangiden (1127-1250)...........................55
De Tweede kruistocht (1145-1149) en het begin van de tegen-kruistocht..................................56
Saladin en de Ayyubiden (1171-1260).............................................................................................56
Derde kruistocht (1189-1192): Door Richard Leeuwenhart en Philip II Augustus........................56
Er werden ook kruistochten georganiseerd tegen christenen: De Vierde kruistocht (1198-1204)
– de plundering van Constantinopel............................................................................................56
Zesde kruistocht (1228-1229): vredevolle overgave van Jeruzalem............................................57
Zevende en achtste kruistochten – geleid door Louis IX van Frankrijk........................................57
Kruistochten: alleen tegen moslims?...........................................................................................57
Frankisch-moslimse relaties.............................................................................................................57
Economische ontwikkeling en handel..............................................................................................58
Islamitische stedelijke leven en instituties onder de Zangiden en Ayyubiden.............................58
De Mongoolse verovering van de Islamitische wereld.....................................................................59
