Ik en de Ander in een democratisch land
Bauman beschrijft de laatmoderne tijd waarin we ons bevinden als een tijd waarin
individuele belangen allesbepalend zijn geworden. Gemeenschappelijke en publieke
issues zijn vaak gereduceerd tot losstaande incidenten. Hierdoor bewaken burgers bovenal
hun eigen grenzen en rechten, ook als dit ten koste gaat van de rechten en grenzen van
anderen. Democratie is op deze manier gereduceerd tot uitingen van individuen over hun
frustraties en hun claim op de politiek om daaraan iets te doen.
In deze geïndividualiseerde tijd lijkt het onlogisch om iets te doen voor het publiek ofwel
algemeen belang, als het niet direct ook kan worden ingezet voor het eigen belang. Het
publieke belang wordt gekoloniseerd door het individuele belang. Het nieuwe realisme is
een tijdperk waarbij ‘moet kunnen worden gezegd wat er wordt gedacht’. De overheersing
van die nieuwe realisme heeft ertoe geleid dat vrijheid vaak wordt gelijkgesteld aan het recht
om de ander te schofferen.
In dit tijdperk van extreem individualisme is het besef van gemeenschappelijkheid eerder
een geconstrueerde illusie van allemaal hetzelfde zijn om de (ongewenste) ander uit te
kunnen sluiten. Een alternatief tegen dit reactief besef van gemeenschappelijkheid is het
creëren van een balans tussen gemeenschappelijkheid en verschil.
Maatschappelijke erkenning van verschil is van groot belang voor de menselijke
ontwikkeling. Deze erkenning kan de mogelijkheid bieden tot een positieve zelfdefinitie van
individuen en groepen. De noodzaak voor het erkennen van verschil in de publieke ruimte
ligt verankerd in de cultuur van democratie.
§3.1 Democratie en anders-zijn
Democratie is veel meer dan de vrijheid om je stem te mogen uitbrengen. Het gat bij
democratie niet alleen om de meerderheid, maar zeker ook om ruimte voor de minderheid.
Democratie zonder oppositie is geen democratie. Bij democratie gaat het niet allereerst om
gelijkheid, maar eerder om de erkenning van verschil. Dit vraagt om e cultuur waarin ruimte
wordt geschapen voor het anders-zijn.
Democratie is volgens Tocqueville naast een staatsvorm ook een levensvorm. Dit betekent
een verandering in de sociale verhoudingen. De aanhangers van ‘de-liberatieve’
democratie leggen de nadruk op het publieke forum waarin burgers binnen een vrij en open
gesprek in staat worden gesteld hun eigen voorkeuren om te zetten in meer publieke
doelstellingen. Een van de belangrijkste kritiekpunten op deze benadering is dat de
democratie hier gereduceerd wordt tot een dialoog waarin weinig rekening wordt gehouden
met machtsverhoudingen en de consequenties daarvan voor de toegang tot de belangrijkste
publieke podia.
Democratie gaat om een cultuur, een houding en een leefwijze. Een democratische
houding houdt in dat je bij voorbaat accepteert dat de ander anders mag zijn. Een
democratische rechtsstaat zoals de Nederlandse heeft twee componenten van
democratie, namelijk een staatsvorm en een levensvorm ofwel ‘civil society’. Rawls
noemde de basisstructuur van de samenleving: constitutionele rechten, politieke
besluitvormingsprocessen en sociale instituties die de democratie mogelijk moeten maken.
Ook moet er aandacht zijn voor de kwaliteiten en de houding van de burgers die handelen
binnen deze basisstructuren. Public virtues = democratische deugden. Tolerantie is een
van de belangrijkste democratische deugden die de Nederlandse traditie rijk is.
Bauman beschrijft de laatmoderne tijd waarin we ons bevinden als een tijd waarin
individuele belangen allesbepalend zijn geworden. Gemeenschappelijke en publieke
issues zijn vaak gereduceerd tot losstaande incidenten. Hierdoor bewaken burgers bovenal
hun eigen grenzen en rechten, ook als dit ten koste gaat van de rechten en grenzen van
anderen. Democratie is op deze manier gereduceerd tot uitingen van individuen over hun
frustraties en hun claim op de politiek om daaraan iets te doen.
In deze geïndividualiseerde tijd lijkt het onlogisch om iets te doen voor het publiek ofwel
algemeen belang, als het niet direct ook kan worden ingezet voor het eigen belang. Het
publieke belang wordt gekoloniseerd door het individuele belang. Het nieuwe realisme is
een tijdperk waarbij ‘moet kunnen worden gezegd wat er wordt gedacht’. De overheersing
van die nieuwe realisme heeft ertoe geleid dat vrijheid vaak wordt gelijkgesteld aan het recht
om de ander te schofferen.
In dit tijdperk van extreem individualisme is het besef van gemeenschappelijkheid eerder
een geconstrueerde illusie van allemaal hetzelfde zijn om de (ongewenste) ander uit te
kunnen sluiten. Een alternatief tegen dit reactief besef van gemeenschappelijkheid is het
creëren van een balans tussen gemeenschappelijkheid en verschil.
Maatschappelijke erkenning van verschil is van groot belang voor de menselijke
ontwikkeling. Deze erkenning kan de mogelijkheid bieden tot een positieve zelfdefinitie van
individuen en groepen. De noodzaak voor het erkennen van verschil in de publieke ruimte
ligt verankerd in de cultuur van democratie.
§3.1 Democratie en anders-zijn
Democratie is veel meer dan de vrijheid om je stem te mogen uitbrengen. Het gat bij
democratie niet alleen om de meerderheid, maar zeker ook om ruimte voor de minderheid.
Democratie zonder oppositie is geen democratie. Bij democratie gaat het niet allereerst om
gelijkheid, maar eerder om de erkenning van verschil. Dit vraagt om e cultuur waarin ruimte
wordt geschapen voor het anders-zijn.
Democratie is volgens Tocqueville naast een staatsvorm ook een levensvorm. Dit betekent
een verandering in de sociale verhoudingen. De aanhangers van ‘de-liberatieve’
democratie leggen de nadruk op het publieke forum waarin burgers binnen een vrij en open
gesprek in staat worden gesteld hun eigen voorkeuren om te zetten in meer publieke
doelstellingen. Een van de belangrijkste kritiekpunten op deze benadering is dat de
democratie hier gereduceerd wordt tot een dialoog waarin weinig rekening wordt gehouden
met machtsverhoudingen en de consequenties daarvan voor de toegang tot de belangrijkste
publieke podia.
Democratie gaat om een cultuur, een houding en een leefwijze. Een democratische
houding houdt in dat je bij voorbaat accepteert dat de ander anders mag zijn. Een
democratische rechtsstaat zoals de Nederlandse heeft twee componenten van
democratie, namelijk een staatsvorm en een levensvorm ofwel ‘civil society’. Rawls
noemde de basisstructuur van de samenleving: constitutionele rechten, politieke
besluitvormingsprocessen en sociale instituties die de democratie mogelijk moeten maken.
Ook moet er aandacht zijn voor de kwaliteiten en de houding van de burgers die handelen
binnen deze basisstructuren. Public virtues = democratische deugden. Tolerantie is een
van de belangrijkste democratische deugden die de Nederlandse traditie rijk is.
