Verdiepend formeel strafrecht
Samenvatting literatuur en hoorcolleges Deel I
1
, Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
Literatuur hoorcollege 1 3
Hoofdstuk 1: Plaatsbepaling en doel strafproces(recht) 3
Hoofdstuk 2: Bronnen van het Nederland strafprocesrecht 8
Hoofdstuk 3: Uitgangspunten en beginselen van het Nederlands strafprocesrecht 14
Hoofdstuk 4: Personen en organen in de strafrechtspleging 21
Hoorcollege 1 46
Literatuur hoorcollege 2 55
Kamerstukken II 2022/23, 36 327, nr. 3 (MvT), deel I.1 t/m I.5 (p. 7 t/m 40) 55
Hoorcollege 2 65
Panelvragen Hoorcollege 2 67
Literatuur hoorcollege 3 74
Hoorcollege 3 97
Panelvragen Hoorcollege 3 104
Literatuur hoorcollege 4 110
Hoofdstuk 9: Opsporingsonderzoek 110
Hoofdstuk 10: Onderzoek door de rechter-commissaris 136
Kamerstukken II 2022/23, 36 327, nr. 3 (MvT), Boek 2, Inleiding (p. 329 t/m 345) 149
Kamerstukken II 2022/23, 36 327, nr. 3 (MvT), Boek 2 paragraaf 8 tot en met 8.2 (p.662
-673). 153
Hoorcollege 4 157
Panelvragen hoorcollege 4 167
Literatuur hoorcollege 5 177
Hoofdstuk 11: Vrijheidsbenemende dwangmiddelen 177
Hoofdstuk 12: Niet- vrijheidsbenemende dwangmiddelen 198
Panelvragen hoorcollege 5 238
Hoorcollege 5 243
Literatuur hoorcollege 6 252
Corstens/Borgers & Kooijmans (C/B&K 2021), hoofdstuk hoofdstuk VI, XIII en XIV 252
Hoofdstuk 6: Vervolgbaarheid 252
Hoofdstuk 13: Beslissingen omtrent de vervolging en de voortzetting ervan 264
Hoofdstuk 14: De dagvaarding 277
Panelvragen hoorcollege 6 286
Hoorcollege 6 289
SCHEMA VOORARREST 295
2
, Literatuur hoorcollege 1
Corstens/Borgers & Kooijmans 2021, Het Nederlands strafprocesrecht, hoofdstuk I, II, III en IV
oofdstuk 1: Plaatsbepaling en doel strafproces(recht)
H
1.1 Strafrecht als sanctierecht
In de strafrechtspleging staat optreden tegen onrecht dat wordt of is begaan, centraal. In het
strafrecht gaat het om (negatief) sanctioneren van wederrechtelijk gedrag. Strafrecht is in de
voornaamste plaats sanctierecht. Het strafrecht regelt wat er mag gebeuren als
rechtssubjecten normen hebben overtreden. Het materiële strafrecht neemt als uitgangspunt
wederrechtelijk handelen. Het strafrecht als geheel (materieel en formeel) is dus op
handhaving in geval van niet-naleving van uit andere rechtsgebieden stammende
gedragsnormen gericht. Het is daarmeeheteronoom,niet autonoom van aard.
et strafrecht beschikt overeen speciale sanctie:de straf.Het bijzondere karakter ervan is
H
dat zij niet primair is gericht op herstel van onrecht. Het concreet gedane onrecht wordt door
de straf niet gerepareerd.De straf is niet-reparatoirvan aard. De leedtoevoeging is op
speciale en generale preventie gericht: zorgen dat de dader en anderen in de toekomst van
dit of dergelijk gedrag worden afgehouden. Tussen aan de ene kant het strafrechtelijk stelsel
van rechtshandhaving en aan de andere kant de stelsels van burgerrechtelijke en
bestuursrechtelijke rechtshandhaving staan dus geen waterdichte schotten. Er is alleen een
sanctie die met exclusiviteit in het strafrecht is ondergebracht:de vrijheidsstraf. Met het
bestuursrechtelijk stelsel van rechtshandhaving heeft het strafrecht gemeenschappelijk dat
de overheid de initiërende partij is en zij het handhavingsproces beheert. Strafrecht is
publiekrecht.
erkeersboetes: De omstandigheid dat zij betrekkelijklicht zijn, maakt het toelaatbaar deze
V
door het bestuur te laten opleggen, zij het wel dat goed moet zijn voorzien in de mogelijkheid
van beroep op de rechter in een behoorlijke procedure. Artikel 2 van de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV) geeft het bereik ervan
aan: deze wet heeft betrekking op de in een bijlage bij de wet aangeduide
verkeersgedragingen. Voor die gedragingen zijn voorzieningen van strafrechtelijke of
strafvorderlijke aard uitgesloten. Artikel 2 lid 2 WAHV sluit vervolgens de in de bijlage
aangeduide gedragingen weer uit als daarbij letsel aan personen of schade aan goederen is
toegebracht.
olgens art. 257akan de OvJ voor overtredingen envoor misdrijven waarop naar de
V
wettelijke omschrijving gevangenisstraf is gesteld van niet meer dan zes jaar, een
strafbeschikking uitvaardigen. Zo’n strafbeschikking kan inhouden dat een taakstraf van ten
hoogste honderdtachtig uren, een geldboete, een onttrekking aan het verkeer, een
verplichting tot betaling aan de staat van geld ten behoeve van het slachtoffer of een
ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen voor ten hoogste zes
maanden wordt opgelegd. De strafbeschikking kan ook inhouden dat de verdachte zich aan
bepaalde aanwijzingen van de OvJ moet houden. Verzet is geregeld in art. 257sub e en f.
3
, et tuchtrechtelijke stelsels van rechtshandhaving heeft het strafrecht gemeenschappelijk
M
dat detuchtrechtelijke sanctienaar de strekkingvaak gelijk is aan de straf. In het
algemeen zijn de tuchtrechtelijke sancties wat minder ingrijpend.
.2
1 De verhouding strafprocesrecht- materieel strafrecht
De term strafrecht wordt wel gehanteerd als verzamelnaam. Daaronder vallen de drie grote
onderdelen van achtereenvolgens het materiële strafrecht, het strafprocesrecht en het
penitentiaire recht.
● Het materiële strafrechtzegt welke gedragingen onderwelke omstandigheden
strafbaar zijn en met welke straf zij worden bedreigd.
● Het strafprocesrechtbepaalt hoe en door wie wordtonderzocht of een strafbaar feit
is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te
verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist.
● Het penitentiair rechtleert welke strafrechtelijkesancties er zijn en door wie en hoe
deze ten uitvoer worden gelegd.
trafrecht is sanctierecht. Dit betekent dat het pas tot leven komt als daadwerkelijk wordt
S
gesanctioneerd. Het proces is een noodzakelijke voorwaarde voor de oplegging van de
strafrechtelijke sanctie. Materieel en formeel strafrecht zijn nauw met elkaar verbonden. Het
strafproces is de noodzakelijke schakel tussen het strafbaar feit en de door de rechter op te
leggen sanctie.
trafrechtspleging heeft niet alleen betekenis in gevallen waarin daadwerkelijk wordt
S
geprocedeerd. In de eerste plaats kan van strafbaarstelling als zodanig een zeker nuttig
effect op normnaleving uitgaan. De omstandigheid dat bepaald gedrag strafbaar is, kan
preventief werken. Ten tweede wordt met strafrechtelijke sanctionering ook een generaal
preventief effect beoogd. Aan potentiële overtreders wordt duidelijk gemaakt dat het begaan
van strafbare feiten tot bestraffing leidt.
.3
1 Doeleinden van het strafproces(recht), spanningen
Het strafproces dient ertoe te onderzoeken of er inderdaad een strafbaar feit heeft
plaatsgevonden, en als dat zo is, of dat ook aanleiding geeft tot een reactie. In die zin is het
strafproces de schakel tussen feit en reactie. Het strafprocesrecht regelt die schakel ->
tweeledige hoofddoelstelling van het strafproces.
trafprocessuele bevoegdheden zijn geen blanco cheques die door de wetgever zijn
S
afgegeven. De bevoegdheden zijn steeds geclausuleerd (enkel bepaalde functionarissen
bevoegd of onder bepaalde voorwaarden). De bevoegdheidstoedeling gaat dus steeds
gepaard met beperkingen. Daarmee is de ambivalentie van het strafproces aangetoond.
● Enerzijds legitimeert het de overheid op een bepaalde, vaak voor de betrokkenen
bezwarende wijze op te treden;
● Anderzijds worden tegelijk grenzen aangegeven waaraan de hanteerders van de
bevoegdheid zich hebben te houden.
e twee aspecten van het strafprocesrecht, enerzijds bevoegdheidstoedeling, anderzijds
D
begrenzing van die bevoegdheid, zijn wezenlijk met elkaar verbonden. Die
bevoegdheidstoedeling heeft gevolgen voor de bij de hantering van die bevoegdheid
betrokken burgers: toedeling van ruime bevoegdheden kan veel vrijheidsbeperking
impliceren .
4
Samenvatting literatuur en hoorcolleges Deel I
1
, Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
Literatuur hoorcollege 1 3
Hoofdstuk 1: Plaatsbepaling en doel strafproces(recht) 3
Hoofdstuk 2: Bronnen van het Nederland strafprocesrecht 8
Hoofdstuk 3: Uitgangspunten en beginselen van het Nederlands strafprocesrecht 14
Hoofdstuk 4: Personen en organen in de strafrechtspleging 21
Hoorcollege 1 46
Literatuur hoorcollege 2 55
Kamerstukken II 2022/23, 36 327, nr. 3 (MvT), deel I.1 t/m I.5 (p. 7 t/m 40) 55
Hoorcollege 2 65
Panelvragen Hoorcollege 2 67
Literatuur hoorcollege 3 74
Hoorcollege 3 97
Panelvragen Hoorcollege 3 104
Literatuur hoorcollege 4 110
Hoofdstuk 9: Opsporingsonderzoek 110
Hoofdstuk 10: Onderzoek door de rechter-commissaris 136
Kamerstukken II 2022/23, 36 327, nr. 3 (MvT), Boek 2, Inleiding (p. 329 t/m 345) 149
Kamerstukken II 2022/23, 36 327, nr. 3 (MvT), Boek 2 paragraaf 8 tot en met 8.2 (p.662
-673). 153
Hoorcollege 4 157
Panelvragen hoorcollege 4 167
Literatuur hoorcollege 5 177
Hoofdstuk 11: Vrijheidsbenemende dwangmiddelen 177
Hoofdstuk 12: Niet- vrijheidsbenemende dwangmiddelen 198
Panelvragen hoorcollege 5 238
Hoorcollege 5 243
Literatuur hoorcollege 6 252
Corstens/Borgers & Kooijmans (C/B&K 2021), hoofdstuk hoofdstuk VI, XIII en XIV 252
Hoofdstuk 6: Vervolgbaarheid 252
Hoofdstuk 13: Beslissingen omtrent de vervolging en de voortzetting ervan 264
Hoofdstuk 14: De dagvaarding 277
Panelvragen hoorcollege 6 286
Hoorcollege 6 289
SCHEMA VOORARREST 295
2
, Literatuur hoorcollege 1
Corstens/Borgers & Kooijmans 2021, Het Nederlands strafprocesrecht, hoofdstuk I, II, III en IV
oofdstuk 1: Plaatsbepaling en doel strafproces(recht)
H
1.1 Strafrecht als sanctierecht
In de strafrechtspleging staat optreden tegen onrecht dat wordt of is begaan, centraal. In het
strafrecht gaat het om (negatief) sanctioneren van wederrechtelijk gedrag. Strafrecht is in de
voornaamste plaats sanctierecht. Het strafrecht regelt wat er mag gebeuren als
rechtssubjecten normen hebben overtreden. Het materiële strafrecht neemt als uitgangspunt
wederrechtelijk handelen. Het strafrecht als geheel (materieel en formeel) is dus op
handhaving in geval van niet-naleving van uit andere rechtsgebieden stammende
gedragsnormen gericht. Het is daarmeeheteronoom,niet autonoom van aard.
et strafrecht beschikt overeen speciale sanctie:de straf.Het bijzondere karakter ervan is
H
dat zij niet primair is gericht op herstel van onrecht. Het concreet gedane onrecht wordt door
de straf niet gerepareerd.De straf is niet-reparatoirvan aard. De leedtoevoeging is op
speciale en generale preventie gericht: zorgen dat de dader en anderen in de toekomst van
dit of dergelijk gedrag worden afgehouden. Tussen aan de ene kant het strafrechtelijk stelsel
van rechtshandhaving en aan de andere kant de stelsels van burgerrechtelijke en
bestuursrechtelijke rechtshandhaving staan dus geen waterdichte schotten. Er is alleen een
sanctie die met exclusiviteit in het strafrecht is ondergebracht:de vrijheidsstraf. Met het
bestuursrechtelijk stelsel van rechtshandhaving heeft het strafrecht gemeenschappelijk dat
de overheid de initiërende partij is en zij het handhavingsproces beheert. Strafrecht is
publiekrecht.
erkeersboetes: De omstandigheid dat zij betrekkelijklicht zijn, maakt het toelaatbaar deze
V
door het bestuur te laten opleggen, zij het wel dat goed moet zijn voorzien in de mogelijkheid
van beroep op de rechter in een behoorlijke procedure. Artikel 2 van de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV) geeft het bereik ervan
aan: deze wet heeft betrekking op de in een bijlage bij de wet aangeduide
verkeersgedragingen. Voor die gedragingen zijn voorzieningen van strafrechtelijke of
strafvorderlijke aard uitgesloten. Artikel 2 lid 2 WAHV sluit vervolgens de in de bijlage
aangeduide gedragingen weer uit als daarbij letsel aan personen of schade aan goederen is
toegebracht.
olgens art. 257akan de OvJ voor overtredingen envoor misdrijven waarop naar de
V
wettelijke omschrijving gevangenisstraf is gesteld van niet meer dan zes jaar, een
strafbeschikking uitvaardigen. Zo’n strafbeschikking kan inhouden dat een taakstraf van ten
hoogste honderdtachtig uren, een geldboete, een onttrekking aan het verkeer, een
verplichting tot betaling aan de staat van geld ten behoeve van het slachtoffer of een
ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen voor ten hoogste zes
maanden wordt opgelegd. De strafbeschikking kan ook inhouden dat de verdachte zich aan
bepaalde aanwijzingen van de OvJ moet houden. Verzet is geregeld in art. 257sub e en f.
3
, et tuchtrechtelijke stelsels van rechtshandhaving heeft het strafrecht gemeenschappelijk
M
dat detuchtrechtelijke sanctienaar de strekkingvaak gelijk is aan de straf. In het
algemeen zijn de tuchtrechtelijke sancties wat minder ingrijpend.
.2
1 De verhouding strafprocesrecht- materieel strafrecht
De term strafrecht wordt wel gehanteerd als verzamelnaam. Daaronder vallen de drie grote
onderdelen van achtereenvolgens het materiële strafrecht, het strafprocesrecht en het
penitentiaire recht.
● Het materiële strafrechtzegt welke gedragingen onderwelke omstandigheden
strafbaar zijn en met welke straf zij worden bedreigd.
● Het strafprocesrechtbepaalt hoe en door wie wordtonderzocht of een strafbaar feit
is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te
verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist.
● Het penitentiair rechtleert welke strafrechtelijkesancties er zijn en door wie en hoe
deze ten uitvoer worden gelegd.
trafrecht is sanctierecht. Dit betekent dat het pas tot leven komt als daadwerkelijk wordt
S
gesanctioneerd. Het proces is een noodzakelijke voorwaarde voor de oplegging van de
strafrechtelijke sanctie. Materieel en formeel strafrecht zijn nauw met elkaar verbonden. Het
strafproces is de noodzakelijke schakel tussen het strafbaar feit en de door de rechter op te
leggen sanctie.
trafrechtspleging heeft niet alleen betekenis in gevallen waarin daadwerkelijk wordt
S
geprocedeerd. In de eerste plaats kan van strafbaarstelling als zodanig een zeker nuttig
effect op normnaleving uitgaan. De omstandigheid dat bepaald gedrag strafbaar is, kan
preventief werken. Ten tweede wordt met strafrechtelijke sanctionering ook een generaal
preventief effect beoogd. Aan potentiële overtreders wordt duidelijk gemaakt dat het begaan
van strafbare feiten tot bestraffing leidt.
.3
1 Doeleinden van het strafproces(recht), spanningen
Het strafproces dient ertoe te onderzoeken of er inderdaad een strafbaar feit heeft
plaatsgevonden, en als dat zo is, of dat ook aanleiding geeft tot een reactie. In die zin is het
strafproces de schakel tussen feit en reactie. Het strafprocesrecht regelt die schakel ->
tweeledige hoofddoelstelling van het strafproces.
trafprocessuele bevoegdheden zijn geen blanco cheques die door de wetgever zijn
S
afgegeven. De bevoegdheden zijn steeds geclausuleerd (enkel bepaalde functionarissen
bevoegd of onder bepaalde voorwaarden). De bevoegdheidstoedeling gaat dus steeds
gepaard met beperkingen. Daarmee is de ambivalentie van het strafproces aangetoond.
● Enerzijds legitimeert het de overheid op een bepaalde, vaak voor de betrokkenen
bezwarende wijze op te treden;
● Anderzijds worden tegelijk grenzen aangegeven waaraan de hanteerders van de
bevoegdheid zich hebben te houden.
e twee aspecten van het strafprocesrecht, enerzijds bevoegdheidstoedeling, anderzijds
D
begrenzing van die bevoegdheid, zijn wezenlijk met elkaar verbonden. Die
bevoegdheidstoedeling heeft gevolgen voor de bij de hantering van die bevoegdheid
betrokken burgers: toedeling van ruime bevoegdheden kan veel vrijheidsbeperking
impliceren .
4
