samenvatting
1
, Formatief toetsen
in de les
2 e herziene druk, september 2021
Meike Berben | Joke Koopman | Roel Vos
Samenvatting Ronald Doornekamp
2
,Hoofdstuk 1
Wat is formatief toetsen?
Leerlingen komen in je les om leerdoelen te halen (en niet om drie bladzijden verder te komen in het
lesboek). Maar weet je eigenlijk wel of ze de goede denkstappen zetten? Wat hun voorkennis is?
Welke hiaten ze nog hebben? Het zou wel een beetje armoedig zijn om te denken: dat merken we
wel op de toets.
Formatief toetsen (formatief handelen, ontwikkelingsgericht beoordelen) is een manier van werken
waarbij je regelmatig checkt waar de leerling staat en wat hij nog nodig heeft om iets te beheersen.
Je neemt regelmatig kleine testjes af (of een quiz, of een oefenopdracht) zónder dat dit meetelt. Een
formatieve toets (= toetsen om te leren) is iets anders dan een summatieve toets (= toetsen van het
leren, eindevaluatie). Dit is ook de bedoeling van de negen actielijnen voor het PTA van de VO Raad.
Een PTA moet niet een oerwoud zijn van voortgangstoetsen, huiswerkopdrachten en
schoolexamentoetsen.
Er is veel wetenschappelijk bewijs dat formatief evalueren leerlingen helpt bij hun motivatie en
eigenaarschap van het leren.
Definitie
Formatief toetsen is dat docenten én leerlingen bewijzen (informatie) verzamelen en gebruiken over
de vervolgstappen die nodig zijn om iets te beheersen.
Als je formatief toetsen tot onderdeel van je lespraktijk wilt maken, zijn er drie ingrediënten nodig.
1. Duidelijk maken aan welk doel wordt gewerkt. Feed up is als het ware het ‘programmeren’
van de leerling.
2. Tussentijdse controles om te weten welke doelen de leerling al beheerst. Feedback is dus
een lijstje ‘wat al wel’ en ‘wat nog niet’.
3. Uitleg en opdrachten geven waarmee de leerling de nog ontbrekende doelen gaat halen.
Feed forward is dus een activiteitenlijstje voor de leerling om aan verder te werken.
3
, Formatief toetsen is een cyclische manier van werken, gericht op de individuele leerling. Dit in
tegenstelling tot summatief toetsen. Feedback geven (of feed up, feed forward) werkt alleen als de
leerling open staat om te leren en er ook echt wat mee gaat doen. Je moet hiervoor het goede
moment kiezen, anders is het nutteloos.
Er zijn veel voordelen aan formatief toetsen. Formatieve toetsjes helpen om een beeld te krijgen van
de beginsituatie van je leerlingen. Je zult merken dat ze minder vragen waarom ze iets moeten leren.
En leerlingen voelen zich meer actief betrokken. Ze begrijpen wat ze moeten leren en waarom dit
belangrijk voor hen is. Ze durven ook beter aan te geven wat ze nog niet kunnen.
4
1
, Formatief toetsen
in de les
2 e herziene druk, september 2021
Meike Berben | Joke Koopman | Roel Vos
Samenvatting Ronald Doornekamp
2
,Hoofdstuk 1
Wat is formatief toetsen?
Leerlingen komen in je les om leerdoelen te halen (en niet om drie bladzijden verder te komen in het
lesboek). Maar weet je eigenlijk wel of ze de goede denkstappen zetten? Wat hun voorkennis is?
Welke hiaten ze nog hebben? Het zou wel een beetje armoedig zijn om te denken: dat merken we
wel op de toets.
Formatief toetsen (formatief handelen, ontwikkelingsgericht beoordelen) is een manier van werken
waarbij je regelmatig checkt waar de leerling staat en wat hij nog nodig heeft om iets te beheersen.
Je neemt regelmatig kleine testjes af (of een quiz, of een oefenopdracht) zónder dat dit meetelt. Een
formatieve toets (= toetsen om te leren) is iets anders dan een summatieve toets (= toetsen van het
leren, eindevaluatie). Dit is ook de bedoeling van de negen actielijnen voor het PTA van de VO Raad.
Een PTA moet niet een oerwoud zijn van voortgangstoetsen, huiswerkopdrachten en
schoolexamentoetsen.
Er is veel wetenschappelijk bewijs dat formatief evalueren leerlingen helpt bij hun motivatie en
eigenaarschap van het leren.
Definitie
Formatief toetsen is dat docenten én leerlingen bewijzen (informatie) verzamelen en gebruiken over
de vervolgstappen die nodig zijn om iets te beheersen.
Als je formatief toetsen tot onderdeel van je lespraktijk wilt maken, zijn er drie ingrediënten nodig.
1. Duidelijk maken aan welk doel wordt gewerkt. Feed up is als het ware het ‘programmeren’
van de leerling.
2. Tussentijdse controles om te weten welke doelen de leerling al beheerst. Feedback is dus
een lijstje ‘wat al wel’ en ‘wat nog niet’.
3. Uitleg en opdrachten geven waarmee de leerling de nog ontbrekende doelen gaat halen.
Feed forward is dus een activiteitenlijstje voor de leerling om aan verder te werken.
3
, Formatief toetsen is een cyclische manier van werken, gericht op de individuele leerling. Dit in
tegenstelling tot summatief toetsen. Feedback geven (of feed up, feed forward) werkt alleen als de
leerling open staat om te leren en er ook echt wat mee gaat doen. Je moet hiervoor het goede
moment kiezen, anders is het nutteloos.
Er zijn veel voordelen aan formatief toetsen. Formatieve toetsjes helpen om een beeld te krijgen van
de beginsituatie van je leerlingen. Je zult merken dat ze minder vragen waarom ze iets moeten leren.
En leerlingen voelen zich meer actief betrokken. Ze begrijpen wat ze moeten leren en waarom dit
belangrijk voor hen is. Ze durven ook beter aan te geven wat ze nog niet kunnen.
4
