Cyclus 2.12 Odontogene ontstekingen: onderdeel 1 het pulpa-dentine complex.
Inleiding
1. De begrippen endodontium, periapex en ‘pulpodentinal complex’ definiëren.
• Wat wil de endodontologie?
o Tandmerg/tandpulpa: zachte bindweefselkern van tand en kies.
▪ Buitenste cellaag van de pulpa is gevormd door
dentinevormende odontoblasten
• Figuur 1.1.
▪ Celuitlopers van de odontoblasten lopen uit in de
dentinetubuli.
• Deze vallen niet onder het begrip ‘pulpa’.
o Endodontium
▪ Pulpa en odontoblastuitlopers samen
▪ Zeer kwetsbaar, raakt vaak geïnfecteerd m.a.g.
irreversibele pulpitis en pulpanecorse.
o Pulpdentinal complex
▪ Pulpa, odontoblasten met hun uitloper, predentine en
dentine.
o Endodontologie
▪ Leer van endodontium
▪ Micro-organismen en hun antigenen en toxinen kunnen
vanuit het wortelkanaal een directe en gemakkelijke
toegang hebben tot de rest van het lichaam.
• Humorale en cellulaire afweermechanismen
vanuit het lichaam hebben geen toegang tot
het wortelkanaal als het pulpaweefsel necrotisch is geworden.
• Lichaam heeft hulp nodig voor bestrijding van de infectie.
2. De begrippen primair, secundair, en tertiair dentine definiëren.
• 1.1 periodontium-parodontium
o Engels: periodontium, Nederlands: parodontium, periodontium wordt gezien als dontaal
ligament of wortelvlies.
o Bij foramen apicale van elke wortelpunt vormt het endodontium een continuüm met het
parodontium
▪ Hierdoor manifesteert zich in het parodontium het effect van aandoeningen in
het endodontium
▪ Soms wordt dit gebied aangeduid met metaendodontium, meestal met
periapex
o De inwendige anatomie van het wortelkanaalsysteem is zeer complex en bevat veel
splitsende kanalen
▪ Vaak alleen de grote kanalen op een röntgenopname aangeduid
• Figuur 1.3.
3. in welke mate de vorming van tertiair dentine een bescherming aan de pulpa biedt tegen invloeden van het mondmilieu bij natuurlijke afslijting,
bij cariës en bij caviteitspreparatie.
o Als een deel van de odontoblasten doodgaat door celdood (cariës/slijting)
▪ Wordt dit opgevuld met nieuwe odontoblasten
▪ Deze vormen snel een onregelmatig gestructureerd tertiair dentine (reparatiedentine, irritatiedentine,
beschermingsdentine, onregelmatig secondair dentine)
• Onregelmatige structuur
• Afzetting bij dentinetubuli
o Odontoblast hiervan is verloren gegaan
• Afslijting van tandkroon compenseren met afslijting van kroon te compenseren.
o Maar zwak systeem bij de mens.
▪ Primair dentine: dentine dat bij de tandvorming wordt neergelegd.
▪ Secundair dentine: dentine dat in langzaam tempo (0,5 um per dag) tegen de wanden van de pulpaholte is afgezet.
• Overgang van primair naar secundair dentine is zichtbaar als een donkere lijn.
▪ Afgezien hiervan bestaat de pulpa verder uit gewoon bindweefsel die hetzelfde reageert op beschadiging als ander
bindweefsel
o Afgezien van odontoblasten en generatie vermogen bestaat pulpa uit ‘gewoon bindweefsel’.
▪ Reactie op toxinen, antigenen, hitte en andere vormen van letsel is hetzelfde als die op andere plekken in
bindweefsel.
o Endodontische ontsteking
▪ Door afslijting, fracturen en vooral cariës ontstaat openingen in het glazuur.
• Lek in epitheliale bescherming.
o Microbiële toxinen, antigenen en micro-organismen kunnen de pulpa in.
4. in hoeverre radio-actieve stoffen die zijn geappliceerd op dentine, elders in het lichaam kunnen worden teruggevonden en in hoeverre
waarschijnlijk hetzelfde geldt voor toxinen en antigenen die in de cariëslaesie met dentine in contact zijn.
• 1.2 vloeistofbeweging door dentine
o Proef: buccale vlak van eerste ondermolaar bijslijpen.
▪ Hierop plastic kamertje vastgekit.
▪ Bij geringe over- en onderdruk in kamertje het volume bepalen van de vloeistofbeweging door het dentine.
• In beide richtingen blijkt dentine permeabel.
, o In tweede proef/experiment het kamertje vullen met oplossing van radioactief natriumjodide.
▪ Elke 10 minuten een bloedmonster nemen.
• Eerste monster is al radioactief.
• Activiteit neemt toe totdat na 1 uur een maximum werd bereikt.
o Bij een lek naar de pulpa ontstaat een immuunreactie en ontsteking.
5. het begrip endodontologie als onderdeel van de tandheelkunde
o Endodontologie: tandheelkunde dat zich bezighoudt met de bouw en functie van het endodontium en met de etiologie,
pathologie, preventie en therapie van aandoeningen van het endodontium en verband houdende aandoeningen van weefsels
die de tand of kies omgeven.
▪ Doel: behoud van gebitselement en pulpa-aandoeningen en pulpanecrose voorkomen.
Hoofdstuk 2: gevaren voor de pulpa
1. de wijze (vijf categorieën) waarop de pulpa letsel kan oplopen beschrijven.
• Endodontium wordt beschermd door glazuurlaag en parodontium.
o Lek zorgt voor ontsteking (toxinen, antigenen) → irreversibele pulpitis → pulpanecrose.
• Pulpaletsel
o Natuurlijke oorzaak
o Gevolg van behandeling
▪ 1. Natuurlijk trauma
▪ 2. Iatrogeen trauma
o Oplopen van pulpaletsel
▪ 3. Erfelijke ziekten
2. het feit dat systeemziekten hun weerslag hebben op de toestand van de pulpa verklaren
▪ 4. Verworven systeemziekten
▪ 5. Leeftijdseffecten
• Tyfusplaag Athene
o DNA van buiktyfusbacil heeft geen overeenkomst met DNA van de verwerkkers van andere infectieziekten.
3. de aandoeningen die geassocieerd kunnen zijn met degeneratieve weefselveranderingen, onregelmatige verkalkingen en pulpastenen
benoemen
• Abnormaal grote pulpaholte
o Aandoeningen geassocieerd met abnormaal grote pulpaholte en open pulpahoorns
o Odontodysplasie (ghost teeth)
o Shell teeth
o Enkele vormen van opalescent dentin
o Osteomalacie, rachitis
o Taurodontie, abnormaal hoge pulpakamer, sluiting pulpahoorns normaal
• Vernauwing en obliteratie van de pulpaholte
o Meeste vormen van opalescent dentine
o Dentinedysplasie
o Pulpadysplasie
o Dentinogenesis imperfecta
o Hoge doses vitamine D
o Progeria (premature aging syndrome)
o Nierinsufficiëntie
o Nierdialyse
o Corticosteroïdtherapie
o Niertransplantaat
o Hemodialyse
o Leeftijd
o Chronische pulpitis
o Luxatie
o Tandletsel op jonge leeftijd
o Le-fort-I-osteotomie
• Degeneratieve veranderingen in de pulpa
o Homozygote sikkelcelanemie
o Herpes zoster, andere virusinfecties
o Vasculitiden, atherosclerose
o Diabetes mellitus
o Ostitis deformans (ziekte van Paget)
o Leeftijd
o Cariës
o Parodontopathie
o Luxatie
o Preparatie en restauratie
o Te snelle orthodontische verplaatsing
o Le-fort-I-Osteotomie
• Histopathologische beoordeling van pulpareacties is lastig.
o Moeilijkheid van tijdige en goede fixatie van weefsel.
o Vele pulpa reacties op traumata waren artefacten veroorzaakt door onvoldoende snel doordringen van fixatievloeistof in
pulpaweefsel.
Inleiding
1. De begrippen endodontium, periapex en ‘pulpodentinal complex’ definiëren.
• Wat wil de endodontologie?
o Tandmerg/tandpulpa: zachte bindweefselkern van tand en kies.
▪ Buitenste cellaag van de pulpa is gevormd door
dentinevormende odontoblasten
• Figuur 1.1.
▪ Celuitlopers van de odontoblasten lopen uit in de
dentinetubuli.
• Deze vallen niet onder het begrip ‘pulpa’.
o Endodontium
▪ Pulpa en odontoblastuitlopers samen
▪ Zeer kwetsbaar, raakt vaak geïnfecteerd m.a.g.
irreversibele pulpitis en pulpanecorse.
o Pulpdentinal complex
▪ Pulpa, odontoblasten met hun uitloper, predentine en
dentine.
o Endodontologie
▪ Leer van endodontium
▪ Micro-organismen en hun antigenen en toxinen kunnen
vanuit het wortelkanaal een directe en gemakkelijke
toegang hebben tot de rest van het lichaam.
• Humorale en cellulaire afweermechanismen
vanuit het lichaam hebben geen toegang tot
het wortelkanaal als het pulpaweefsel necrotisch is geworden.
• Lichaam heeft hulp nodig voor bestrijding van de infectie.
2. De begrippen primair, secundair, en tertiair dentine definiëren.
• 1.1 periodontium-parodontium
o Engels: periodontium, Nederlands: parodontium, periodontium wordt gezien als dontaal
ligament of wortelvlies.
o Bij foramen apicale van elke wortelpunt vormt het endodontium een continuüm met het
parodontium
▪ Hierdoor manifesteert zich in het parodontium het effect van aandoeningen in
het endodontium
▪ Soms wordt dit gebied aangeduid met metaendodontium, meestal met
periapex
o De inwendige anatomie van het wortelkanaalsysteem is zeer complex en bevat veel
splitsende kanalen
▪ Vaak alleen de grote kanalen op een röntgenopname aangeduid
• Figuur 1.3.
3. in welke mate de vorming van tertiair dentine een bescherming aan de pulpa biedt tegen invloeden van het mondmilieu bij natuurlijke afslijting,
bij cariës en bij caviteitspreparatie.
o Als een deel van de odontoblasten doodgaat door celdood (cariës/slijting)
▪ Wordt dit opgevuld met nieuwe odontoblasten
▪ Deze vormen snel een onregelmatig gestructureerd tertiair dentine (reparatiedentine, irritatiedentine,
beschermingsdentine, onregelmatig secondair dentine)
• Onregelmatige structuur
• Afzetting bij dentinetubuli
o Odontoblast hiervan is verloren gegaan
• Afslijting van tandkroon compenseren met afslijting van kroon te compenseren.
o Maar zwak systeem bij de mens.
▪ Primair dentine: dentine dat bij de tandvorming wordt neergelegd.
▪ Secundair dentine: dentine dat in langzaam tempo (0,5 um per dag) tegen de wanden van de pulpaholte is afgezet.
• Overgang van primair naar secundair dentine is zichtbaar als een donkere lijn.
▪ Afgezien hiervan bestaat de pulpa verder uit gewoon bindweefsel die hetzelfde reageert op beschadiging als ander
bindweefsel
o Afgezien van odontoblasten en generatie vermogen bestaat pulpa uit ‘gewoon bindweefsel’.
▪ Reactie op toxinen, antigenen, hitte en andere vormen van letsel is hetzelfde als die op andere plekken in
bindweefsel.
o Endodontische ontsteking
▪ Door afslijting, fracturen en vooral cariës ontstaat openingen in het glazuur.
• Lek in epitheliale bescherming.
o Microbiële toxinen, antigenen en micro-organismen kunnen de pulpa in.
4. in hoeverre radio-actieve stoffen die zijn geappliceerd op dentine, elders in het lichaam kunnen worden teruggevonden en in hoeverre
waarschijnlijk hetzelfde geldt voor toxinen en antigenen die in de cariëslaesie met dentine in contact zijn.
• 1.2 vloeistofbeweging door dentine
o Proef: buccale vlak van eerste ondermolaar bijslijpen.
▪ Hierop plastic kamertje vastgekit.
▪ Bij geringe over- en onderdruk in kamertje het volume bepalen van de vloeistofbeweging door het dentine.
• In beide richtingen blijkt dentine permeabel.
, o In tweede proef/experiment het kamertje vullen met oplossing van radioactief natriumjodide.
▪ Elke 10 minuten een bloedmonster nemen.
• Eerste monster is al radioactief.
• Activiteit neemt toe totdat na 1 uur een maximum werd bereikt.
o Bij een lek naar de pulpa ontstaat een immuunreactie en ontsteking.
5. het begrip endodontologie als onderdeel van de tandheelkunde
o Endodontologie: tandheelkunde dat zich bezighoudt met de bouw en functie van het endodontium en met de etiologie,
pathologie, preventie en therapie van aandoeningen van het endodontium en verband houdende aandoeningen van weefsels
die de tand of kies omgeven.
▪ Doel: behoud van gebitselement en pulpa-aandoeningen en pulpanecrose voorkomen.
Hoofdstuk 2: gevaren voor de pulpa
1. de wijze (vijf categorieën) waarop de pulpa letsel kan oplopen beschrijven.
• Endodontium wordt beschermd door glazuurlaag en parodontium.
o Lek zorgt voor ontsteking (toxinen, antigenen) → irreversibele pulpitis → pulpanecrose.
• Pulpaletsel
o Natuurlijke oorzaak
o Gevolg van behandeling
▪ 1. Natuurlijk trauma
▪ 2. Iatrogeen trauma
o Oplopen van pulpaletsel
▪ 3. Erfelijke ziekten
2. het feit dat systeemziekten hun weerslag hebben op de toestand van de pulpa verklaren
▪ 4. Verworven systeemziekten
▪ 5. Leeftijdseffecten
• Tyfusplaag Athene
o DNA van buiktyfusbacil heeft geen overeenkomst met DNA van de verwerkkers van andere infectieziekten.
3. de aandoeningen die geassocieerd kunnen zijn met degeneratieve weefselveranderingen, onregelmatige verkalkingen en pulpastenen
benoemen
• Abnormaal grote pulpaholte
o Aandoeningen geassocieerd met abnormaal grote pulpaholte en open pulpahoorns
o Odontodysplasie (ghost teeth)
o Shell teeth
o Enkele vormen van opalescent dentin
o Osteomalacie, rachitis
o Taurodontie, abnormaal hoge pulpakamer, sluiting pulpahoorns normaal
• Vernauwing en obliteratie van de pulpaholte
o Meeste vormen van opalescent dentine
o Dentinedysplasie
o Pulpadysplasie
o Dentinogenesis imperfecta
o Hoge doses vitamine D
o Progeria (premature aging syndrome)
o Nierinsufficiëntie
o Nierdialyse
o Corticosteroïdtherapie
o Niertransplantaat
o Hemodialyse
o Leeftijd
o Chronische pulpitis
o Luxatie
o Tandletsel op jonge leeftijd
o Le-fort-I-osteotomie
• Degeneratieve veranderingen in de pulpa
o Homozygote sikkelcelanemie
o Herpes zoster, andere virusinfecties
o Vasculitiden, atherosclerose
o Diabetes mellitus
o Ostitis deformans (ziekte van Paget)
o Leeftijd
o Cariës
o Parodontopathie
o Luxatie
o Preparatie en restauratie
o Te snelle orthodontische verplaatsing
o Le-fort-I-Osteotomie
• Histopathologische beoordeling van pulpareacties is lastig.
o Moeilijkheid van tijdige en goede fixatie van weefsel.
o Vele pulpa reacties op traumata waren artefacten veroorzaakt door onvoldoende snel doordringen van fixatievloeistof in
pulpaweefsel.
