OWG oncologische patinn
Leerdoel 1. De snudenn beschrijf an an er inhoudn
Kanker is een verzamelnaam voor honderd verschillende ziektes. Ze hebben allemaal een
ding gemeen: abnormale en ongecontroleerde groei van lichaamscellen.
Ons lichaam is opgebouwd uit miljarden bouwstenen: de cellen. Ons lichaam maakt steeds
nieuwe cellen. Zo kan het lichaam groeien en beschadigde en oude cellen vervangen.
Nieuwe cellen ontstaan door celdeling. Uit 1 cel ontstaan 2 nieuwe cellen, uit deze 2 cellen
ontstaan er 4 dan 8 etc.
In elke cel zit informate die bepaalt wanneer de cel moet gaan delen en daar weer mee
moet stoppen. Deze informate zit in de kern van elke lichaamscel. Het wordt doorgegeven
van ouder op kind. Dit erfelijk materiaal heet DNA. DNA bevat verschillende stukje
informate die genen genoemd worden.
Elke dag zijn er miljoenen celdelingen in het lichaam. Tijdens al die celdelingen kan er iets
misgaan. Door toeval, maar ook door schadelijke invloeden. Bijvoorbeeld door roken of te
veel zonlicht. Meestal zorgen reparategenen voor herstel van de schade. Soms werkt dat
beschermingssysteem niet. De genen die de deling van een cel regelen, maken dan fouten.
Bij een aantal fouten in dezelfde cel, gaat die cel zich ongecontroleerd delen. Zo ontstaat er
kanker.
Vormen van an er
Er zijn meer dan 100 verschillende soorten kanker. Elk type wordt ingedeeld naar de aard
van de cel waar de kanker uit afomstg is. Bijvoorbeeld, een borstcel of een longcel. Elke
vorm van kanker valt in het algemeen in één van de volgende drie categorieën:
Carcinomen. Dit zijn kankers die ontstaan uit cellen die een lichaamsoppervlak
vormen of het oppervlak van een klier. Bijvoorbeeld, de huid of het slijmvlies van de
darm, de bekleding van de mond, van de baarmoederhals, van de luchtwegen, etc.
Sarcomen. Dit zijn kankers die ontstaan uit cellen die de bindweefsels vormen, zoals
botten en spieren. Bijvoorbeeld, een osteosarcoom is een kanker van botweefsel.
Leukemieën en lymfomen. Dit zijn kankers van de cellen in het beenmerg en de
lymfeklieren. Leukemie is bijvoorbeeld een kanker van de cellen die de witte
bloedcellen maken.
Eigenschappen kankercellen:
Ongeconnroleerde celdeling. Gezonde cellen delen gecontroleerd en alleen als dat
nodig is. Op de buitenkant van cellen zitten ontvangers voor signalen uit de
omgeving. Deze ontvangers heten receptoren. Elk type signaal kan binden met een
specifeke receptor, als een sleutel in een slot. Deling gebeurt alleen als een
groeifactor bindt met een receptor op de cel. Kankercellen delen ongeremd. Dat
komt bijvoorbeeld doordat op sommige kankercellen die receptoren altjd
geactveerd zijn. Zij hebben hiervoor niet de binding van groeifactoren nodig. En
geven daardoor constant het signaal door om te delen. Andere kankercellen hebben,
net als gezonde cellen, deze binding wel nodig. Maar hebben veel meer receptoren
aan de buitenkant dan een gezonde cel. Hierdoor krijgen ook deze cellen
voortdurend het signaal dat ze moeten delen.
De geprogrammeerde celdood is uingescha eld. Als gezonde cellen ernstg
beschadigd zijn, vernietgen zij zichzelf. Dat heet geprogrammeerde celdood.
Kankercellen moeten dit eigenlijk ook doen, maar het mechanisme dat zorgt voor
, geprogrammeerde celdood is uitgeschakeld. Daardoor blijven de kankercellen zich
delen.
Kan ercellen unnen onnsnappen aan hen af eersysneem. Ons afweersysteem, ook
wel immuunsysteem genoemd, kan onderscheid maken tussen gezonde cellen en
cellen die afwijken van gezonde cellen. Het afweersysteem herkent kankercellen vaak
niet als afwijkende cellen. Dat komt doordat kankercellen zich voordoen als gezonde
cellen. Of doordat ze de verbinding met de afweercellen blokkeren.
Kan ercellen stmuleren de aanmaa van nieu e bloedvanen. Net als gezonde
cellen hebben kankercellen zuurstof en voedingsstofen nodig. Deze worden door het
bloed naar de cellen gebracht. Als kankercellen te weinig zuurstof of voedingsstofen
krijgen, gaan ze groeifactoren aanmaken. Groeifactoren zorgen ervoor dat
bloedvaten in de buurt van de tumor nieuwe bloedvaten gaan maken in de richtng
van de tumor. Zo wordt de tumor beter voorzien van zuurstof en voedingsstofen. De
vorming van bloedvaten heet angiogenese.
*hoe heet het als kanker uitzaait via de bloedbaan (hematogene weg)
*longkanker merk je minder snel omdat het een groot orgaan is, dit is minder groot
geïnnerveerd. Er is meer ruimte waardoor de tumor minder snel opgemerkt blijven
* incidente en prevalente opzoe en voor donderdag
Incidentee hen aannal nieu e gevallen van een zie ne per tjdseenheid
Prevalentee de prevalente van een aandoening is hen aannal gevallen per duizend of per
honderdduizend op een specife momenn in de bevol ing
Leerdoel 2. De snudenn beschrijf de verschillende soornen an er en beschrijf de meesn
voor omende nype numoren, onder de Nederlandse mannen én vrou en (nop 5 voor
mannen en vrou en)
Kanker die ontstaat in een orgaan heet solide kanker. Solide betekent: vast, hecht en stevig.
Door de ongecontroleerde celdeling ontstaat er een gezwel. Een ander woord voor gezwel is
tumor.
Niet-solide kanker ontstaat in weefsels of cellen die op verschillende plaatsen in het lichaam
zitten. Niet-solide betekent: vloeibaar of los.
Deze kankercellen zitten dus niet in een orgaan, maar in het bloed, het lymfestelsel of het
vloeibare deel van het beenmerg. Het bloedvaten-en lymfestelsel zijn transportsystemen in
ons lichaam. Zo kan de ziekte zich snel naar de andere plaatsen in het lichaam verspreiden.
Er zijn goedaardige en kwaadaardige tumoren. Alleen kwaadaardige tumoren zijn kanker.
Goedaardige gezwellen groeien niet door andere weefsels heen. En ze verspreiden
zich niet door het lichaam. Zo’n tumor kan tegen omliggende weefsels of organen
drukken. Dit kan reden zijn om de tumor te verwijderen.
Bij kwaadaardige tumoren gaan de cellen zich heel anders gedragen. Een
kwaadaardige tumor kan in omliggende weefsels en organen groeien. Van een
kwaadaardige tumor kunnen cellen losraken. Die kankercellen kunnen via het bloed
en/of lymfe ergens anders in het lichaam terechtkomen. Zij kunnen zich daar hechten
en uitgroeien tot nieuwe tumoren. Dit zijn uitzaaiingen. Een ander woord voor
uitzaaiingen is metastasen.
Meest voorkomende soorten kanker:
Borstkanker
oftewel mammacarcinoom. Borstkanker kan worden onderverdeeld naar de plek
waar het ontstaat:
, o Ductaal: de kanker is ontstaan in een melkgang
o Lobulair: de kanker is ontstaan in de melkklier
Vindt uw arts bij onderzoek alleen een voorstadium van borstkanker dan heet dit in
situ carcinoom. Er bestaan 2 vormen van in situa carcinoom: ductaal en lobulair. Niet
alle kanker in de borst hoeft van dezelfde soort te zijn. Er kunnen in één borst
verschillende soorten kanker tegelijk voorkomen.
Borstkanker wordt verder onderverdeeld in:
o Hormoongevoelige of hormoonongevoelige borstkanker
Dit onderscheidt is belangrijk om te maken voor de behandeling, omdat
hormoontherapie alleen werkt bij hormoongevoelige borstkanker.
Hormoongevoelig betekent dat hormonen de tumor kunnen stmuleren om te
groeien en te delen. De hormonen binden zich dan aan receptoren in de
tumorcel. Dit wordt ook wel hormoonreceptor-positeve borstkanker
genoemd.
Zijn er geen receptoren, dan heeft u hormoonreceptor-negateve of
hormoonongevoelige borstkanker. Dit wordt ook wel een ER-negateve en/of
PR-negateve tumor genoemd. De tumor groeit niet onder invloed van
hormonen.
Als meer dan 10% van de kankercellen oestrogeenreceptoren heeft, wordt in
Nederland de kanker ER-positef genoemd. Oestrogeen stmuleert dan de
tumorgroei. Een tumor die minder dan 10% ER-positef is, wordt ER-negatef
genoemd. Bij progesteron-gevoeligheid wordt de tumor PR-positef genoemd.
Bij 80% van de borstkankers is ER-positef. Ongeveer 65% van deze ER-
positeve borsttumoren is ook PR-positef.
o HER2-positeve borstkanker en HER2-negateve borstkanker
Borstkanker wordt ook onderverdeeld in HER2-positef of HER2-negatef. Dit
is belangrijk om te weten voor de behandeling. HER2-positeve borstkanker
kan behandeld worden met doelgerichte therapie. HER2 is een eiwit en staat
voor Humaan epidermale groeifactor receptor 2.
Een HER2-positeve tumor betekent dat er overmatg veel HER2-eiwit op de
tumor aanwezig is. HER2-eiwit stmuleert de tumorgroei. Om te weten of u
voor de doelgericht therapie in aanmerking komt, moet de arts eerst
onderzoek doen naar het HER2-eiwit.
o Triple negateve borstkanker
Bij triple negateve borstkanker ontbreekt het eiwit HER2. Daarnaast zijn ook
de receptoren voor oestrogeen en progesteron afwezig. Doordat dit alle drie
ontbreekt, spreekt men van triple negateve borstkanker.
Hormonale therapie maakt juist gebruik van deze receptoren. Het medicijn
trastuzumab heeft het eiwit HER2 nodig. Daarom is hormonale therapie met
trastuzumab bij triple negateve borstkanker niet zinvol.
Tumorinfltrerende lymfocyten
De aanwezigheid van tumorinfltrerende lymfocyten (TIL’s) zegt iets over de eigen afweer
tegen de tumorcellen. Als de foutjes in de cellen niet meer door het eigen immuunsysteem
worden opgeruimd, kan kanker ontstaan. Het is bekend dat tumorinfltrerende lymfocyten
een voorspellende waarde hebben bij triple-negateve borstkanker. Wanneer er veel
tumorinfltrerende lymfocyten zijn, hebben patënten een betere prognose.
Goedaardige aandoeningen
Leerdoel 1. De snudenn beschrijf an an er inhoudn
Kanker is een verzamelnaam voor honderd verschillende ziektes. Ze hebben allemaal een
ding gemeen: abnormale en ongecontroleerde groei van lichaamscellen.
Ons lichaam is opgebouwd uit miljarden bouwstenen: de cellen. Ons lichaam maakt steeds
nieuwe cellen. Zo kan het lichaam groeien en beschadigde en oude cellen vervangen.
Nieuwe cellen ontstaan door celdeling. Uit 1 cel ontstaan 2 nieuwe cellen, uit deze 2 cellen
ontstaan er 4 dan 8 etc.
In elke cel zit informate die bepaalt wanneer de cel moet gaan delen en daar weer mee
moet stoppen. Deze informate zit in de kern van elke lichaamscel. Het wordt doorgegeven
van ouder op kind. Dit erfelijk materiaal heet DNA. DNA bevat verschillende stukje
informate die genen genoemd worden.
Elke dag zijn er miljoenen celdelingen in het lichaam. Tijdens al die celdelingen kan er iets
misgaan. Door toeval, maar ook door schadelijke invloeden. Bijvoorbeeld door roken of te
veel zonlicht. Meestal zorgen reparategenen voor herstel van de schade. Soms werkt dat
beschermingssysteem niet. De genen die de deling van een cel regelen, maken dan fouten.
Bij een aantal fouten in dezelfde cel, gaat die cel zich ongecontroleerd delen. Zo ontstaat er
kanker.
Vormen van an er
Er zijn meer dan 100 verschillende soorten kanker. Elk type wordt ingedeeld naar de aard
van de cel waar de kanker uit afomstg is. Bijvoorbeeld, een borstcel of een longcel. Elke
vorm van kanker valt in het algemeen in één van de volgende drie categorieën:
Carcinomen. Dit zijn kankers die ontstaan uit cellen die een lichaamsoppervlak
vormen of het oppervlak van een klier. Bijvoorbeeld, de huid of het slijmvlies van de
darm, de bekleding van de mond, van de baarmoederhals, van de luchtwegen, etc.
Sarcomen. Dit zijn kankers die ontstaan uit cellen die de bindweefsels vormen, zoals
botten en spieren. Bijvoorbeeld, een osteosarcoom is een kanker van botweefsel.
Leukemieën en lymfomen. Dit zijn kankers van de cellen in het beenmerg en de
lymfeklieren. Leukemie is bijvoorbeeld een kanker van de cellen die de witte
bloedcellen maken.
Eigenschappen kankercellen:
Ongeconnroleerde celdeling. Gezonde cellen delen gecontroleerd en alleen als dat
nodig is. Op de buitenkant van cellen zitten ontvangers voor signalen uit de
omgeving. Deze ontvangers heten receptoren. Elk type signaal kan binden met een
specifeke receptor, als een sleutel in een slot. Deling gebeurt alleen als een
groeifactor bindt met een receptor op de cel. Kankercellen delen ongeremd. Dat
komt bijvoorbeeld doordat op sommige kankercellen die receptoren altjd
geactveerd zijn. Zij hebben hiervoor niet de binding van groeifactoren nodig. En
geven daardoor constant het signaal door om te delen. Andere kankercellen hebben,
net als gezonde cellen, deze binding wel nodig. Maar hebben veel meer receptoren
aan de buitenkant dan een gezonde cel. Hierdoor krijgen ook deze cellen
voortdurend het signaal dat ze moeten delen.
De geprogrammeerde celdood is uingescha eld. Als gezonde cellen ernstg
beschadigd zijn, vernietgen zij zichzelf. Dat heet geprogrammeerde celdood.
Kankercellen moeten dit eigenlijk ook doen, maar het mechanisme dat zorgt voor
, geprogrammeerde celdood is uitgeschakeld. Daardoor blijven de kankercellen zich
delen.
Kan ercellen unnen onnsnappen aan hen af eersysneem. Ons afweersysteem, ook
wel immuunsysteem genoemd, kan onderscheid maken tussen gezonde cellen en
cellen die afwijken van gezonde cellen. Het afweersysteem herkent kankercellen vaak
niet als afwijkende cellen. Dat komt doordat kankercellen zich voordoen als gezonde
cellen. Of doordat ze de verbinding met de afweercellen blokkeren.
Kan ercellen stmuleren de aanmaa van nieu e bloedvanen. Net als gezonde
cellen hebben kankercellen zuurstof en voedingsstofen nodig. Deze worden door het
bloed naar de cellen gebracht. Als kankercellen te weinig zuurstof of voedingsstofen
krijgen, gaan ze groeifactoren aanmaken. Groeifactoren zorgen ervoor dat
bloedvaten in de buurt van de tumor nieuwe bloedvaten gaan maken in de richtng
van de tumor. Zo wordt de tumor beter voorzien van zuurstof en voedingsstofen. De
vorming van bloedvaten heet angiogenese.
*hoe heet het als kanker uitzaait via de bloedbaan (hematogene weg)
*longkanker merk je minder snel omdat het een groot orgaan is, dit is minder groot
geïnnerveerd. Er is meer ruimte waardoor de tumor minder snel opgemerkt blijven
* incidente en prevalente opzoe en voor donderdag
Incidentee hen aannal nieu e gevallen van een zie ne per tjdseenheid
Prevalentee de prevalente van een aandoening is hen aannal gevallen per duizend of per
honderdduizend op een specife momenn in de bevol ing
Leerdoel 2. De snudenn beschrijf de verschillende soornen an er en beschrijf de meesn
voor omende nype numoren, onder de Nederlandse mannen én vrou en (nop 5 voor
mannen en vrou en)
Kanker die ontstaat in een orgaan heet solide kanker. Solide betekent: vast, hecht en stevig.
Door de ongecontroleerde celdeling ontstaat er een gezwel. Een ander woord voor gezwel is
tumor.
Niet-solide kanker ontstaat in weefsels of cellen die op verschillende plaatsen in het lichaam
zitten. Niet-solide betekent: vloeibaar of los.
Deze kankercellen zitten dus niet in een orgaan, maar in het bloed, het lymfestelsel of het
vloeibare deel van het beenmerg. Het bloedvaten-en lymfestelsel zijn transportsystemen in
ons lichaam. Zo kan de ziekte zich snel naar de andere plaatsen in het lichaam verspreiden.
Er zijn goedaardige en kwaadaardige tumoren. Alleen kwaadaardige tumoren zijn kanker.
Goedaardige gezwellen groeien niet door andere weefsels heen. En ze verspreiden
zich niet door het lichaam. Zo’n tumor kan tegen omliggende weefsels of organen
drukken. Dit kan reden zijn om de tumor te verwijderen.
Bij kwaadaardige tumoren gaan de cellen zich heel anders gedragen. Een
kwaadaardige tumor kan in omliggende weefsels en organen groeien. Van een
kwaadaardige tumor kunnen cellen losraken. Die kankercellen kunnen via het bloed
en/of lymfe ergens anders in het lichaam terechtkomen. Zij kunnen zich daar hechten
en uitgroeien tot nieuwe tumoren. Dit zijn uitzaaiingen. Een ander woord voor
uitzaaiingen is metastasen.
Meest voorkomende soorten kanker:
Borstkanker
oftewel mammacarcinoom. Borstkanker kan worden onderverdeeld naar de plek
waar het ontstaat:
, o Ductaal: de kanker is ontstaan in een melkgang
o Lobulair: de kanker is ontstaan in de melkklier
Vindt uw arts bij onderzoek alleen een voorstadium van borstkanker dan heet dit in
situ carcinoom. Er bestaan 2 vormen van in situa carcinoom: ductaal en lobulair. Niet
alle kanker in de borst hoeft van dezelfde soort te zijn. Er kunnen in één borst
verschillende soorten kanker tegelijk voorkomen.
Borstkanker wordt verder onderverdeeld in:
o Hormoongevoelige of hormoonongevoelige borstkanker
Dit onderscheidt is belangrijk om te maken voor de behandeling, omdat
hormoontherapie alleen werkt bij hormoongevoelige borstkanker.
Hormoongevoelig betekent dat hormonen de tumor kunnen stmuleren om te
groeien en te delen. De hormonen binden zich dan aan receptoren in de
tumorcel. Dit wordt ook wel hormoonreceptor-positeve borstkanker
genoemd.
Zijn er geen receptoren, dan heeft u hormoonreceptor-negateve of
hormoonongevoelige borstkanker. Dit wordt ook wel een ER-negateve en/of
PR-negateve tumor genoemd. De tumor groeit niet onder invloed van
hormonen.
Als meer dan 10% van de kankercellen oestrogeenreceptoren heeft, wordt in
Nederland de kanker ER-positef genoemd. Oestrogeen stmuleert dan de
tumorgroei. Een tumor die minder dan 10% ER-positef is, wordt ER-negatef
genoemd. Bij progesteron-gevoeligheid wordt de tumor PR-positef genoemd.
Bij 80% van de borstkankers is ER-positef. Ongeveer 65% van deze ER-
positeve borsttumoren is ook PR-positef.
o HER2-positeve borstkanker en HER2-negateve borstkanker
Borstkanker wordt ook onderverdeeld in HER2-positef of HER2-negatef. Dit
is belangrijk om te weten voor de behandeling. HER2-positeve borstkanker
kan behandeld worden met doelgerichte therapie. HER2 is een eiwit en staat
voor Humaan epidermale groeifactor receptor 2.
Een HER2-positeve tumor betekent dat er overmatg veel HER2-eiwit op de
tumor aanwezig is. HER2-eiwit stmuleert de tumorgroei. Om te weten of u
voor de doelgericht therapie in aanmerking komt, moet de arts eerst
onderzoek doen naar het HER2-eiwit.
o Triple negateve borstkanker
Bij triple negateve borstkanker ontbreekt het eiwit HER2. Daarnaast zijn ook
de receptoren voor oestrogeen en progesteron afwezig. Doordat dit alle drie
ontbreekt, spreekt men van triple negateve borstkanker.
Hormonale therapie maakt juist gebruik van deze receptoren. Het medicijn
trastuzumab heeft het eiwit HER2 nodig. Daarom is hormonale therapie met
trastuzumab bij triple negateve borstkanker niet zinvol.
Tumorinfltrerende lymfocyten
De aanwezigheid van tumorinfltrerende lymfocyten (TIL’s) zegt iets over de eigen afweer
tegen de tumorcellen. Als de foutjes in de cellen niet meer door het eigen immuunsysteem
worden opgeruimd, kan kanker ontstaan. Het is bekend dat tumorinfltrerende lymfocyten
een voorspellende waarde hebben bij triple-negateve borstkanker. Wanneer er veel
tumorinfltrerende lymfocyten zijn, hebben patënten een betere prognose.
Goedaardige aandoeningen
